Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
23 Fēpueli–1 Māʻasi. “He ʻOku Ai ha Meʻa ʻe Taha ʻOku Faingataʻa [ki he ʻEikí]?”: Sēnesi 18–23


“23 Fēpueli–1 Māʻasi. ‘He ʻOku Ai ha Meʻa ʻe Taha ʻOku Faingataʻa [ki he ʻEikí]?’: Sēnesi 18–23,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻa 2026 (2026)

“23 Fēpueli–1 Māʻasi. ‘He ʻOku Ai ha Meʻa ʻe Taha ʻOku Faingataʻa [ki he ʻEikí]?’,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: 2026

Sela ʻokú ne fua ʻa e pēpē ko ʻAisaké

Sela mo ʻAisake, tā fakatātā ʻa Scott Snow

23 Fēpueli–1 Māʻasi: “He ʻOku Ai ha Meʻa ʻe Taha ʻOku Faingataʻa [ki he ʻEikí]?”

Sēnesi 18–23

ʻOku fonu e moʻui ʻa ʻĒpalahame mo Selá ʻi he ngaahi meʻa fakamamahi mo fakafiefia ko e fakamoʻoni ia ki he moʻoni naʻe ako ʻe ʻĒpalahame ʻi ha mata meʻa-hā-mai—ko ʻetau ʻi he māmaní ke siviʻi, “ke vakai pe te [tau] fai ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻe fekau ʻe he ʻEiki ko [hotau] ʻOtuá” (ʻĒpalahame 3:25). ‘E fakamoʻoniʻi nai ʻe ʻĒpalahame mo Sela ʻokú na faivelenga? ʻE kei hokohoko atu pē ʻena tui ki he talaʻofa ʻa e ʻOtuá ki ha hako tokolahi, neongo naʻe teʻeki ke ʻi ai haʻana fānaú ʻi heʻena fuʻu motuʻá? Pea ‘i hono fanauʻi ʻa ʻAisaké, ʻe kātekina nai ʻe heʻena tuí ʻa e meʻa taʻeʻamanekiná—ko hano fekauʻi ke feilaulauʻi ʻa e foha tonu ʻa ia naʻe talaʻofa ʻe he ʻOtuá ke fakahoko ai ʻa e fuakava ko iá?

Naʻe falala ʻa ʻĒpalahame mo Sela ki he ʻOtuá, pea naʻá Ne falala kiate kinaua (vakai, Sēnesi 15:6; Loma 4:3). ʻOku tau maʻu ʻi he Sēnesi 18–23, ha ngaahi talanoa mei he moʻui ʻa ʻĒpalahame mo Selá, mo ha niʻihi kehe ʻa ia ʻe lava ʻo ueʻi ai kitautolu ke fakakaukau ki heʻetau loto-fiemālie ke tui ki he ngaahi talaʻofa ʻa e ʻOtuá, ke hola mei he faiangahalá pea ʻoua naʻa toe sio ki mui, pea falala ki he ʻOtuá ʻo tatau ai pē pe ko e hā ʻa e feilaulau ʻe fakahokó. ʻI hono siviʻi kitautolú, ʻoku toe fakaleleiʻi foki kitautolu ʻe he ʻOtuá.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Sēnesi 18:9–14; 21:1–7

‘Oku fakahoko ʻe he ʻEikí ʻa ʻEne ngaahi talaʻofá ʻi Heʻene taimi pē ʻAʻana.

Kuo fakahoko ʻe he ʻEikí ha ngaahi talaʻofa nāunauʻia ki he kakai faivelengá, ka ʻi he taimi ʻe niʻihi ʻe lava ʻe he ngaahi tūkunga ʻo ʻetau moʻuí ʻo ʻai ke tau fifili pe ʻe malava nai ke fakahoko ʻa e ngaahi talaʻofa ko iá. Mahalo naʻe ongoʻi pehē ʻa ʻĒpalahame mo Sela. Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he ngaahi meʻa naʻá na aʻusiá? Mahalo ʻe ala tokoni ke kamata hoʻo akó ʻaki hono toe vakaiʻi ʻa e talaʻofa ʻa e ʻEikí ʻi he Sēnesi 17:4, 15–22. Naʻe fēfē ʻa e fakafeangai ʻa ʻĒpalahame mo Selá? (vakai, Sēnesi 18:9–12). Naʻe fēfē e tali ʻa e ʻEikí ke tokoni ke na maʻu ha tui lahi ange ki Heʻene ngaahi talaʻofá? (vakai, Sēnesi 18:14).

Ko e hā ʻokú ke maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻoku langaki ai hoʻo tuí? Ko e hā ha ngaahi aʻusia kehe—ʻi hoʻo moʻuí pe moʻui ʻa ha taha kehe—kuó ne fakamālohia hoʻo tuí ʻe fakahoko ʻe he ʻEikí ʻEne ngaahi talaʻofá ʻi Heʻene taimi mo e founga pē ʻAʻana? Te ke lava foki ʻo fakalaulauloto ki he founga te ke lava ai ʻo fakamālohia hoʻo tuí ʻi he taimi ʻoku ʻikai ke maʻu ai e ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí ʻi he moʻui ko ʻení. Ko e hā ha faleʻi ʻokú ke maʻu ʻi he Hepelū 11:8–13 mo e pōpoaki ʻa Palesiteni Russell M. Nelson “Kuo Toetuʻu ʻa Kalaisi; ʻE Hiki e Ngaahi Moʻungá ʻi he Tui Kiate Iá”? (Liahona, Mē 2021, 101–4).

Vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:68.

Sēnesi 19:12–29

ʻOku fekauʻi au ʻe he ʻEikí ke u hola mei he faiangahalá pea ʻoua naʻa toe sio ki mui.

Ko e hā ha ngaahi lēsoni ʻokú ke ako fekauʻaki mo e hola mei he faiangahalá ʻi hoʻo laukonga fekauʻaki mo Lote mo hono fāmilí? Hangē ko ʻení, ko e hā e meʻa ʻokú ke mahuʻingaʻia ai ʻi he meʻa naʻe lea ʻaki mo fakahoko ʻe he kau ʻāngeló ke tokoni kia Lote mo hono fāmilí ke hola mei he fakaʻauhá? (vakai, Sēnesi 19:12–17). ‘Oku tokoniʻi fēfē koe mo ho fāmilí ʻe he ʻEikí ke mou hola pe malu mei he ngaahi ivi tākiekina kovi ʻi he māmaní? Fakakaukau ki ha ngaahi tūkunga naʻe fakataueleʻi koe ke ke “[sio] ki mui” (veesi 26) ʻi he taimi naʻe totonu ke ke sio pē ki muʻa pea tui ki he Fakamoʻuí. Ko e hā e meʻa ʻoku tānaki atu ʻe he Luke 9:62 ke mahino kiate koe ʻa e fakakaukau ko ʻení?

Vakai foki, Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, Sēnesi 19:9–15 (ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá).

Sēnesi 19:26

Ko e hā ʻa e fehalaaki naʻe fakahoko ʻe he uaifi ʻo Loté?

Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Sefilī R. Hōlani:

“Ko hono moʻoní, ko e meʻa naʻe fehalaaki he uaifi ʻo Loté he naʻe ʻikai ngata pē ʻi heʻene toe sio ki muí; ka ʻi hono lotó naʻe loto ia ke toe foki ki ai. ʻE lava pē ke pehē, naʻe ʻosi tokanga pē ia ki he meʻa naʻá ne maʻu ʻi Sōtoma mo Komolá, kimuʻa ʻoku teʻeki mavahe mai mei he matani-koló. …

“ʻOku mahino pē naʻe toe sio ki mui ʻa e uaifi ʻo Loté koeʻuhi ko ʻene taʻe-fiemālie ki he ʻEikí he meʻa naʻá Ne kole ange ke ne tukuangé. … Ko ia, naʻe ʻikai ke ngata heʻene sio pē ki muí; ka naʻe sio ki mui mo toe fakaʻanaua. Ko hono fakanounoú, naʻe lahi ange ʻene tokanga ki he kuo hilí ʻi heʻene loto-falala ki he kahaʻú. Ko ha konga siʻi pē ia ʻo ʻene faiangahalá.

“… ʻOku ou kole atu ai kiate kimoutolu ke ʻoua naʻa mou kei nofo ʻi he ngaahi ʻaho kuo ʻosi mole atú pe fakaʻamua taʻeʻaonga ki he ngaahi meʻa ʻo e ʻaneafí, neongo pe ko e hā hanau lelei. Ko e kuohilí ke ako mei ai kae ʻoua ʻe toe nofo ai. ʻOku tau vakai ki muí ke ʻekeʻi ʻa e malala ulo ʻo e meʻa ne tau fouá kae ʻikai ko e efuefú. Pea ko e taimi kuo tau ʻilo ai ʻa e meʻa naʻe fiemaʻu ke tau ako mo ʻomi ʻa e lelei taha ne tau aʻusiá, tau sio leva ki muʻa mo manatuʻi ko e tuí ʻoku tuhu maʻu pē ia ki he kahaʻú. …

“… Ko e faʻahinga nofo pehē ʻi he tōʻonga moʻui ʻo e kuohilí, ʻo kau ai ʻa e ngaahi fehālaaki he kuohilí, ʻoku ʻikai ke totonu! ʻOku ‘ikai ko e ongoongolelei ia ʻo Sīsū Kalaisí. …

“Ki he [kakai ʻo e] toʻu tangata … kotoa, ʻoku ou ui atu, ‘Manatuʻi ʻa e uaifi ʻo Loté’ [Luke 17:32]. Ko e tuí ʻoku ʻa e kahaʻú. ʻOku langa ʻa e tuí ʻi he kuohilí ka ʻoku ʻikai teitei fakaʻamu ke nofo ai. ʻOku falala ʻa e tuí ʻoku maʻu ʻe he ʻOtuá ha ngaahi meʻa maʻongoʻonga maʻatautolu takitaha pea ko Kalaisi moʻoni pē ʻa e ‘taulaʻeiki lahi ʻo e ngaahi meʻa lelei ʻe hokó’ (Hepelū 9:11)” (“Ko e Lelei Tahá ʻOku Teʻeki ke Aʻusia,” Liahona, Sānuali 2010, 24, 26–27).

Ko e hanga hake ʻa ʻĒpalahame ki he langí mo ha hele ʻi hono nimá pea ʻoku tokoto ʻa ʻAisake ʻi he ʻōlitá

ʻĒpalahame mo ʻAisake, tā fakatātā ʻa Harold Copping

Sēnesi 22:1–19

fakaʻilonga seminelí
Ko e loto-fiemālie ko ia ʻa ʻĒpalahame ke feilaulauʻi ʻa ʻAisaké ko ha fakataipe ia ʻo e ʻOtuá mo Hono ʻAló.

Neongo ʻoku ʻikai ke tau ʻilo ʻa e ngaahi ʻuhinga kotoa pē naʻe fekauʻi ai ʻe he ʻOtuá ʻa ʻĒpalahame ke feilaulauʻi ʻa ʻAisaké, ka ʻoku tau ʻiloʻi ko hano siviʻi ia ʻo ʻene tui ki he ʻOtuá. ʻOku tau ʻiloʻi foki “ko hano tatau ia ʻo hono feilaulau ʻaki ʻe he ʻOtuá ʻa hono ʻAlo pē Taha naʻe Fakatupú” (Sēkope 4:5). ʻI hoʻo lau ʻa e Sēnesi 22:1–19, te ke lava ʻo kumi ha ngaahi fakataipe pe faitatau ʻi he feilaulau ʻaki ʻe ʻĒpalahame ʻa ʻAisaké mo e feilaulau ʻaki ʻe he Tamaí Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí. Fakakaukau ke hiki ʻa e meʻa ʻokú ke maʻú ʻi ha saati hangē ko ʻení:

ʻĒpalahame mo ʻAisake

Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi

ʻĒpalahame mo ʻAisake

Ko ʻAisake ʻa e foha pē taha naʻe fakatupu ʻia ʻĒpalahame mo Selá (Sēnesi 22:2; vakai foki, Hepelū 11:17)

Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi

Ko Sīsū ʻa e ʻAlo Pē Taha ʻo e Tamaí naʻe Fakatupú (Sione 3:16).

ʻĒpalahame mo ʻAisake

Naʻe pau ke foaki ʻa ʻAisake ke fetongi ʻaki ha lami (Sēnesi 22:7–9)

Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi

Ko Sīsū Kalaisi e Lami ʻa e ʻOtuá (Sione 1:29)

Ko e hā ha ngaahi fakataipe pe faitatau ʻo e feilaulau fakalelei ʻa e Fakamoʻuí ʻokú ke pehē ʻoku ʻuhingamālie tahá? Fakakaukau ke hivaʻi pe lau ʻa e lea ʻo ha himi ʻokú ne fakahaaʻi e ʻofa ʻa e Tamai Hēvaní kiate kitautolú, hangē ko e “Naʻe ʻOfa Pehē ʻa e ʻOtuá,” Ngaahi Himi, fika 106. Te ke lava foki ʻo lekooti hoʻo ngaahi ongo fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi mo ʻEna feilaulau maʻaú.

Kapau ʻokú ke fie ako lahi ange fekauʻaki mo e feilaulau ʻa hotau Fakamoʻuí, fakakaukau ke lau e pōpoaki ʻa Palesiteni Jeffrey R. Holland “Vakai ki he Lami ʻa e ʻOtuá” (Liahona, Mē 2019, 44–46). Ko e hā e ʻuhinga ʻoku hoko ai ha lami ko ha fakataipe mālohi ʻo e ʻAlo ʻo e ʻOtuá? Ko e hā e meʻa naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Hōlani ʻokú ne fakatupulaki hoʻo ʻaʻapa ki he meʻaʻofa ʻa e Tamai Hēvaní?

Vakai foki, “Akedah (The Binding)” (vitiō), Gospel Library.

12:55

Akedah (The Binding)

Fakaʻaongaʻi e ngaahi ʻatá ki he akoʻi. Ke tānaki atu ha ngaahi founga kehekehe ki hono akoʻí mo e akó, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ha fakatātā ʻe taha pe lahi ange ʻi he lēsoni ko ʻení ʻi hoʻo ako ʻa e ngaahi talanoa ʻi he Sēnesi 18–23. Hangē ko ʻení, te ke lava mo ho fāmilí pe kalasí ʻo fakatokangaʻi e ngaahi fakaikiiki ʻi he ʻū fakatātā ʻo ʻĒpalahame mo ʻAisaké. Talanoa ki he ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai e ngaahi fakaikiiki ko ʻení ki he talanoá, pea kumi e ngaahi fakaikiiki ko ʻení ʻi he folofolá. ʻOku nau fakamamafaʻi fēfē ʻa e fakataipe ʻo e talanoa ki he feilaulau ʻa e ʻAlo ʻo e ʻOtuá?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga 01 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Sēnesi 17:15–21; 18:14; 21:1–7

Te u lava ʻo falala ki he ʻOtuá ke Ne tauhi ʻEne ngaahi palōmesí.

  • Ke ako ʻo kau ki he falala ʻa ʻĒpalahame mo Sela ki he ngaahi talaʻofa ʻa e ʻOtuá, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo talanoa ki ha taimi naʻe pau ai ke nau tatali ai ki ha meʻa naʻa nau fuʻu fiemaʻu. Te ke lava leva ʻo sio ki he fakatātā ʻo Sela mo ʻAisake ʻi he kamataʻanga ʻo e fokotuʻutuʻu ko ʻení pea talanoa ki he talaʻofa naʻe fai ʻe he ʻOtuá kiate ia mo ʻĒpalahamé (vakai foki, “ʻĒpalahame mo Sela,” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 28–31). Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakakaukau ki ha ngaahi meʻa kuo talaʻofa mai ʻe he ʻOtuá maʻatautolu ʻo kapau te tau faivelenga. Poupouʻi ke nau faʻa kātaki mo falala ʻe tauhi ʻe he ʻOtuá ʻEne ngaahi talaʻofá.

    2:20

    Abraham and Sarah

  • Ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau ako ʻa e moʻoni mahuʻinga ʻi he Sēnesi 18:14, te ke lava ʻo hiki ʻa e foʻi lea takitaha mei he sētesi ʻuluaki ʻo e veesi ko iá ʻi ha ʻū laʻipepa kehe. Tuifio leva ʻa e ʻū laʻipepá, pea fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau fokotuʻutuʻu ke tonu ʻa e ngaahi foʻi leá. Te ke lava leva mo hoʻo fānaú ʻo lau ʻa e Sēnesi 17:15–21; 21:1–7 ke maʻu ha sīpinga ʻo ha meʻa naʻe fai ʻe he ʻEikí naʻe ngali taʻemalava. Vahevahe mo hoʻo fānaú hoʻo tui ʻe fakahoko ʻe he ʻEikí ʻEne ngaahi talaʻofá, neongo kapau ʻe ngali taʻemalava pe fuʻu fuoloa ia.

Sēnesi 19:15–26

Te u lava ʻo hola mei he faiangahalá.

  • ʻEke ki hoʻo fānaú ʻo kau ki ha ngaahi tūkunga ʻe ala fakaafeʻi ai kinautolu ʻe ha taha ke nau fai ha meʻa ʻoku nau ʻiloʻi ʻoku ʻikai totonu. Te tau “hola” fēfē mei he ngaahi tūkunga ko ʻení? Fakamatalaʻi fakanounou ʻa e Sēnesi 19:15–26 ʻaki hano fakamatalaʻi ange naʻe nofo e fāmili ʻo Loté ʻi ha kolo naʻe fuʻu faiangahala ʻaupito, pea naʻe fakatokanga ange ha ongo ʻāngelo ke nau mavahe. ʻI hoʻo lau fakataha mo hoʻo fānaú ʻa e veesi 15–17, 26, ʻeke ange pe ko e hā hono ʻuhinga kiate kitautolu he ʻahó ni ke “hola” mei he koví pea “ʻoua [naʻa] sio ki mui” (veesi 17).

ko e hola ʻa ha tangata mo ha kau fafine mei Sōtoma mo Komola

Sōtoma, tā fakatātā ʻe Julius Schnorr von Carolsfeld

Sēnesi 22:1–14

Naʻe talangofua ʻa ʻĒpalahame ki he ʻEikí.

  • ʻE ala tokoni hono fakaʻaongaʻi ʻa e ʻū fakatātā ʻo ʻĒpalahame mo ʻAisake pea mo e Tutukí (vakai, Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí, fika 9, 57) ke fakahoa hoʻo fānaú ʻa e talanoa ʻi he Sēnesi 22 mo e feilaulau ʻa e Fakamoʻuí (vakai, Mātiu 27:26–37). Ko e hā ha meʻa ʻe lava ke tau ako fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi mei he ongo talanoa kia ʻĒpalahame mo ʻAisaké pea mo e Tutukí? (Vakai foki, “ʻĒpalahame mo ʻAisake,” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 34–37.)

    2:0

    Abraham and Isaac

  • Te ke lava nai ʻo fakakaukau ki ha kiʻi vaʻinga faingofua ke vaʻinga ai mo hoʻo fānaú ʻa ia ʻe fiemaʻu ai ke nau muimui ki ha ngaahi fakahinohino? Mahalo ʻe iku ʻa e ngaahi fakahinohinó ki ha fakatātā fufū ʻo e Fakamoʻuí. ʻE lava ke fakatupu ʻe he vaʻingá ha fepōtalanoaʻaki fekauʻaki mo e ngaahi meʻa kuo fekau mai ʻe he Tamai Hēvaní ke tau fai kae lava ke tau toe nofo mo Ia mo Sīsū Kalaisí. Fakakaukau ke hivaʻi ha foʻi hiva hangē ko e “Tauhi ʻa e Ngaahi Fekaú” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 68). ʻE lava foki ke tokoni ʻa e peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní.

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

Ko e sio ʻa ʻĒpalahame ki hono fua atu ʻe ʻAisake ha haʻinga fefie

ʻĒpalahame mo ʻAisake, tā fakatātā ʻa Jeff Ward

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: Naʻe talangofua ʻa ʻĒpalahame ki he ʻEikí