Doctrine and Covenants 2025
6–12 ʻOkatopa: “Te u Fakamaau ʻa e Ngaahi Meʻa Kotoa Pē Koeʻuhi ko Hoʻomou Leleí”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111–114


“6–12 ʻOkatopa: ʻTe u Fakamaau ʻa e Ngaahi Meʻa Kotoa Pē Koeʻuhi ko Hoʻomou Leleí’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111–114,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111–114,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

Ko e akonaki ‘a Siosefa Sāmita ‘i he Temipale Ketilaní

6–12 ‘Okatopa: “Te u Fakamaau ʻa e Ngaahi Meʻa Kotoa Pē Koeʻuhi ko Hoʻomou Leleí”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111–114

Kuó ke maʻu nai ha aʻusia fakalaumālie naʻá ke ongoʻi nonga mo malu ai ʻi hoʻo tui kia Kalaisí—ka naʻe ʻahiʻahiʻi hoʻo tuí ʻe he ngaahi faingataʻa ʻo e moʻuí, peá ke fāinga ai ke toe maʻu e nonga naʻá ke ongoʻi kimuʻá? Naʻe hoko ha meʻa tatau ki he Kāingalotu ʻi Ketilaní. Ne siʻi hifo he taʻu ʻe taha hili e ngaahi taumalingi fakalaumālie ʻi he fakatapui ʻo e Temipale Ketilaní, naʻe hoko ha ngaahi palopalema. Naʻe hanga ʻe ha faingataʻa fakapaʻanga, fekeʻikeʻi ʻi he Kōlomu ʻo e Toko Hongofulu Mā Uá, mo ha ngaahi faingataʻa kehe ʻo fakatupu ke veiveiua e tui ʻa ha Kāingalotu ʻe niʻihi neongo e ngaahi meʻa ne nau aʻusia kimuʻá.

He ʻikai ke tau lava ʻo fakaʻehiʻehi mei he ngaahi faingataʻá, ko e hā leva ha founga te tau lava ʻo taʻofi ke ʻoua te nau uesia ʻetau tuí mo e fakamoʻoní? Mahalo ʻe lava ʻo maʻu e konga ʻo e talí ʻi he akonaki ʻa e ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112, naʻe ʻomi lolotonga e fakautuutu e faingataʻá ʻi Ketilaní. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí, “Fakamaʻa ʻa homou lotó ʻi hoku ʻaó” (veesi 28), “ʻOua ʻe angatuʻu” (veesi 15), “Nonoʻo ho kongalotó ki he ngāué” (veesi 7), pea “Ke ke loto-fakatōkilalo” (veesi 10). ʻI heʻetau muimui ki he akonaki ko ʻení, ʻe hanga ʻe he ʻEikí ʻo “tataki nima [kitautolu]” ʻi he faingataʻá ke aʻu ki he fakamoʻuí mo e nongá (vakai, veesi 10, 13).

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111

ʻE lava ʻe he ʻEikí ʻo “fakamaau ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē koeʻuhi ko [ʻeku] leleí.”

‘I he 1836, naʻe tātānaki ha ngaahi moʻua lalahi ʻa e Siasí ʻi hono fakahoko e ngāue ʻa e ʻEikí. Naʻe hohaʻa ʻa Siosefa Sāmita mo ha niʻihi kehe ki he ngaahi moʻua ko ʻení pea naʻa nau fakakaukauʻi ha ngaahi founga ke totongi ʻaki (vakai ki he ʻuluʻi vahe ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111).

ʻI hoʻo lau e vahe 111, fakakaukau ki he founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai e folofola ʻa e ʻEikí kia Siosefá kiate koé—pea mo e ngaahi meʻa ʻokú ke hohaʻa ki aí. Hangē ko ʻení, ko e fē ha taimi kuó ke ongoʻi ai e ʻofa ʻa e ʻOtuá “neongo [hoʻo] ngaahi fai fakavalevalé” (veesi 1)? Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe he ʻEikí ke ke ʻilo ha ngaahi “koloa” (veesi 10) taʻeʻamanekina? Ko e hā ha meʻa kuó Ne fai ke “fakamaau ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē koeʻuhi ko [hoʻo] leleí” (veesi 11)? Ko e hā ʻoku akoʻi atu fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní ʻi he kupuʻi lea “ʻo fakatatau ki he taimi te mou lava ʻo tali ai iá”?

Vakai foki, Mātiu 6:19–21, 33; “More Treasures Than One,” ʻi he Revelations in Context, 229–34.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:3–15, 22

fakaʻilonga seminelí
‘E tataki au ʻe he ʻEikí ʻi heʻeku fekumi ʻi he loto-fakatōkilalo ki Hono finangaló.

Naʻe loto-mamahi ʻa Tōmasi B. Maasi, ko e Palesiteni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, ʻi hono uiuiʻi ʻe Siosefa Sāmita ha ongo mēmipa ʻo ʻene kōlomú ke na malangaʻi ʻa e ongoongoleleí ʻi ʻIngilani, kae ʻikai ke na talanoa ki aí. Naʻá ne fakataha mo e Palōfitá, ʻa ia naʻá ne maʻu ha fakahā naʻe tokoni kia Tōmasi ke siʻaki ʻene loto-mamahí. ʻOku lekooti ʻa e fakahā ko iá ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112.

Fakakaukau ki he puipuituʻa ko ʻení ʻi hoʻo ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112. Ko e hā ha meʻa ʻokú ke maʻu naʻá ne fakanonga ʻa e loto-mamahi ʻa Tōmasí? Te ke lava ʻo kumi ʻi he veesi 3–15 mo e 22, ʻa e tali ki he ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení: Ko e hā ʻa e loto-fakatōkilalo? ʻOku ʻuhinga ki he hā ke “tataki nima” koe ʻe he ʻEikí? ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku tokoni ai ʻa e loto-fakatōkilaló ke ke maʻu ʻa e fakahinohino ʻa e ʻEikí? Te ke lava ʻo maʻu ha ngaahi tali lahi ange ʻi he “Sīpinga ʻo e Loto-fakatōkilaló” ʻi he pōpoaki ʻa ʻEletā Siosefa W. Sitati ko e “Ngaahi Sīpinga ʻo e Tuʻunga Fakaākongá” (Liahona, Nōvema 2022, 87–88).

Fakakaukau ki ha taha ʻokú ke ʻiloʻi ʻoku loto-fakatōkilalo. Ko e hā ʻoku fai ʻe he tokotahá ni ke fakahaaʻi ʻa e loto-fakatōkilaló? Ko e hā ʻokú ke ako mei he Fakamoʻuí fekauʻaki mo e loto-fakatōkilaló? Mahalo te ke lava ʻo kumi ha ʻū fakatātā ʻo ha ngaahi taimi ʻi Heʻene moʻuí naʻá Ne fakahaaʻi ai ʻa e loto-fakatōkilaló.

Ko e fē ha taimi kuó ke ongoʻi ai kuo tākiekina koe ʻe he ʻEikí ʻi hoʻo fakavaivaiʻi koé?

Vakai foki, Ulisses Soares, “Angamalū mo Loto Fakatōkilalo,” Liahona, Nōvema 2013, 9–11; “The Faith and Fall of Thomas Marsh,” ʻi he Revelations in Context, 54–60; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Loto Fakatōkilaló,” Gospel Library; “Ke Ke Loto-māʻulalo,” Ngaahi Himí, fika 65.

Fakakau e kau akó. Fakakaukau ki he founga te ke lava ai ʻo tokoniʻi ʻa e kakai ʻokú ke akoʻí ke nau kau longomoʻui atu ʻi hono ako ʻa e ngaahi moʻoni ʻi he folofolá. Hangē ko ʻení, ke tokoni ke mahino kiate kinautolu ʻa e folofola ʻa e ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:10, te ke lava ʻo haʻi ha mata ʻo ha taha pea taki fakalelei ia ʻi hono nimá ʻo takai ʻi ha fanga kiʻi hala ʻoku tuku ai ha ʻū sea pe ko ha ʻū meʻa kehe. Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e loto-fakatōkilaló mei he fakatātā ko ʻení?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:12–26, 28, 33–34

ʻOku ʻiloʻi ʻe kinautolu ʻoku ului moʻoní ʻa Sīsū Kalaisi.

Ko e foʻi moʻoniʻi meʻa ko ia ne tafoki ha kau ʻAposetolo ʻe niʻihi ʻi he 1837 ʻo fakafepaki ki he Palōfitá ko ha fakamanatu lelei ia, tatau ai pē pe ko e hā hotau uiuiʻi ʻi he Siasí pe ko hono lahi ʻetau ʻilo ki he ongoongoleleí, kuo pau ke tau fakapapauʻi fakafoʻituitui ʻoku tau tanumaki ʻetau ului kia Sīsū Kalaisí. Mahalo te ke lava ʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:12–26, 28, 33–34 pea kumi e ngaahi moʻoni ʻe ala tokoni atu ke ke ikunaʻi ha ʻahiʻahi ʻo e tuí pe ului kakato ange ki he ʻEikí. Mahalo te ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke ke vahevahe ʻa e meʻa ʻokú ke maʻú ke tokoniʻi ha taha kehe ke fakamālohia ʻene ului kia Kalaisí.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 113

Naʻe hoko ʻa Siosefa Sāmita “ko ha tamaioʻeiki ia ʻi he nima ʻo Kalaisí.”

Naʻe fakamatala ʻa e palōfita ko ʻĪsaiá ki he taha ʻo e ngaahi hako ʻo Sesé ko ha “tokotoko” mo ha “aka” (ʻĪsaia 11:1, 10). Naʻe folofola ʻa e ʻEikí ʻi he vahe 113, ʻe hoko ʻa e hako ko ʻení, ko ha tamaioʻeiki ʻo Kalaisi, pea ʻe mahuʻinga lahi ki hono tānaki fakataha ʻa e kakai ʻo e ʻEikí ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 113:4, 6). ʻOku fakamatalaʻi lelei ʻe he kikite ko ʻení ʻa e Palōfita ko Siosefa Sāmitá. Naʻe fakalotolahi fēfē nai ʻeni mo ha ngaahi moʻoni kehe ʻi he vahe 113 ki he Kāingalotú lolotonga ʻa e faingataʻa ne nau fepaki mo ia ʻi Ketilaní? Ko e hā ʻokú ke maʻu ʻi he fakahā ko ʻení ʻokú ne ueʻi koe ke ke tuʻukāivi pea hokohoko atu ke kau ki he ngāue ʻa e ʻEikí he kuonga ní?

Vakai foki ki he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Sese,” Gospel Library; 2 Nīfai 21:10–12; Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:40.

tā fakatātā ʻo e ʻĪsaia 11:1

Naʻe tohi ʻa ʻĪsaia kau ki ha “tokotoko” mo e “ngaahi aka” ʻoku tupu mei he “tefito ʻo Sesé” (ʻĪsaia 11:1).

Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he ongo makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ki he māhina ní.

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 01 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111:2, 10–11

ʻE lava ke hoko e ngaahi meʻa ʻa e ʻOtuá ko ha koloa mahuʻinga kiate au.

  • Te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo tā ʻa e ngaahi meʻa ʻoku mou fakakaukau ki ai ʻi hoʻomou fanongo ki he foʻi lea ko e koloa. Hili iá te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 111:2, 10–11 pea fakafehoanaki ʻa e ngaahi koloa fakamāmaní mo e ngaahi meʻa ʻoku mataʻikoloa ʻaki ʻe he ʻEikí. (Vakai ki he peesi ʻekitivitī ki he uike ní.) Te tau lava fēfē ke mataʻikoloa ʻaki ʻa e ngaahi meʻa ʻa e ʻOtuá?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:10

ʻE tataki nima au ʻe he ʻEikí mo tali ʻeku ngaahi lotú.

  • Hili hoʻomou lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:10, ʻe lava ke mou hivaʻi fakataha mo e fānaú ʻa e “Ke Ke Loto-māʻulalo” (Ngaahi Himí, fika 65). Te mou lava foki ʻo fai ha kiʻi vaʻinga ʻoku kau ai ʻa e “tataki nimá” (hangē ko ha kiʻi hala ʻoku tuku ai ha ʻū meʻa). ʻOku “tataki nima” fēfē kitautolu ʻe he ʻEikí neongo ʻoku ʻikai ke Ne ʻi ai fakatuʻasino mo kitautolu? Ko e hā ʻoku tau fiemaʻu ai ke tataki kitautolu ʻe he ʻEikí? Ko e fē ha taimi kuo tau ongoʻi ai hono tataki kitautolu ʻe he ʻEikí?

  • Te ke lava ʻe koe pe ko hoʻo fānaú ʻo hiki ʻa e ngaahi lea ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:10 pea laineʻi ʻa e ngaahi tāpuaki ʻoku foaki mai ʻe he ʻEikí ʻi he taimi ʻoku tau tafoki loto-fakatōkilalo ai kiate Iá. Poupouʻi hoʻo fānaú ke nau vahevahe ha ngaahi taimi ne nau kolea fakatōkilalo ai ʻa e tokoni ʻa e ʻEikí pea nau maʻu ha tali ki heʻenau ngaahi lotú pe naʻe tataki kinautolu ke fai ha meʻa lelei (vakai, Molonai 7:13, 16).

Ko e fakamoʻui ʻe Sīsū ha kiʻi leka

Fakaikiiki mei he Tuʻu Hake ʻo ʻEveʻeva, tā fakatātā ʻa Simon Dewey

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:11

ʻOku finangalo ʻa Sīsū ke u ʻofa he tokotaha kotoa pē.

  • Te ke lava ʻo taufetongi mo hoʻo fānaú ʻi hono lau ʻa e “Vahe 41: Ko e Palopalema Naʻe Hoko ʻi Ketilaní” (ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 158–60). Ko hai ʻi he talanoá naʻá ne ʻai e ngaahi palopalema ʻi Ketilaní ke toe kovi angé? Ko hai naʻe feinga ke fakaleleiʻi kinautolú? Hili iá te mou lava leva ʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:11 pea talanoa ki he ʻuhinga ʻoku finangalo ai ʻa e Fakamoʻuí ke tau ʻofa ki he tokotaha kotoa peé. Ko e fē ha taimi naʻá Ne fakahaaʻi ai ʻa e ʻofá ki he kakai naʻe taʻeʻofa kiate Iá? (hangē ko ʻení, vakai, Luke 23:34). Te mou lava foki ‘o hivaʻi ha foʻi hiva fekauʻaki mo e ʻofa ki he niʻihi kehé, hangē ko e “Te u ʻAʻeva Pea mo Koe” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 78–79).

2:20

Chapter 41: Trouble in Kirtland: 1837–1838

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:11–14, 24–26

ʻOku ʻiloʻi ʻe kinautolu ʻoku ului moʻoní ʻa Sīsū Kalaisi.

  • Hili hono lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 112:24–26, te ke lava ʻo talanoa mo hoʻo fānaú fekauʻaki mo e faikehekehe ʻo hono ʻiloʻi e hingoa ʻo ha tokotaha mo hono ʻiloʻi kinautolú. Ko e hā ha ngaahi akonaki mei he veesi 11–14 ʻoku tokoni ke mahino kiate kitautolu ʻa e ʻuhinga ke ʻiloʻi ʻa e ʻEikí?

Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

‘Oku lekooti ʻe Tōmasi B. Maasi ʻa e fakahā ne ʻoange kiate ia ʻo fakafou ʻia Siosefa Sāmitá.

Ke ke Loto-fakatōkilalo, tā fakatātā ʻa Julie Rogers

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú