“29 Sepitema–5 ʻOkatopa: ʻKo Ho Fale Ia, ko ha Potu ʻo Hoʻo Māʻoniʻoní’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109–110,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109–110,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
Ko ha Maama Nāunauʻia—Temipale Ketilaní, tā fakatātaaʻi ʻe Glen S. Hopkinson
29 Sepitema–5 ʻOkatopa: “Ko Ho Fale Ia, ko ha Potu ʻo Hoʻo Māʻoniʻoní”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109–110
Naʻe ʻikai totonu ke fakaava e matapā ki he Temipale Ketilaní kae ʻoua kuo hoko totonu e valú ʻi he pongipongi ʻo e ʻaho 27 ʻo Māʻasi 1836. Ka naʻe kamata pongipongia ʻi he fitú ʻa e tuʻu laine ʻa e Kāingalotu naʻa nau fie kau ki he polokalama fakatapuí. Naʻe fiemaʻu ha feituʻu ke nofo ai ʻa e niʻihi he ʻikai hao ki lotó pea mo ha fakataha hono ua ke kau ʻa e tokotaha kotoa pē. Pea naʻe ʻikai ko e kakai moʻuí pē naʻe vēkeveke ke ʻi aí. Naʻe mamata ha kau fakamoʻoni tokolahi ki ha kau ʻāngelo ʻi he loto temipalé pea aʻu ki he ʻató, ʻi he lolotonga pea mo e hili ʻa e fakatapuí. Naʻe hangē ne omi moʻoni ʻa e “kau ʻāngeló” ke “hiva [mo kalanga] fakamālō” fakataha mo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní (“Ko e Laumālie ʻo e ʻOtuá,” Ngaahi Himí, fika 2).
Ko e hā e ʻuhinga ʻo e fiefia lahi—ʻi he ongo tafaʻaki fakatouʻosi ʻo e veilí? Hili ha lauisenituli, naʻe toe ʻi ai ha fale ʻo e ʻEikí ʻi he māmaní. Naʻe fakahoko ʻe he ʻEikí ʻa ʻEne talaʻofa ke fakakoloaʻi ʻEne Kāingalotú “ʻaki ʻa e mālohi mei ʻolunga” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:32). Pea naʻá Ne folofola ʻo pehē, “ko e kamataʻanga [pē] ʻeni ʻo e tāpuakí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:10). Ko e kuonga ʻoku tau moʻui ai he taimi ní—mo e fakautuutu hono maʻu e ngāue mo e ngaahi ouau fakatemipalé ʻe he lauimiliona ʻo e kakai moʻuí mo pekiá—naʻe kamata ia ʻi Ketilani, ʻi he taimi “[naʻe kamata toʻo ai e veili ʻi he māmaní]” (“Ko e Laumālie ʻo e ʻOtuá”).
Vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 1:254–64; “A House for Our God,” ʻi he Revelations in Context, 169–72.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109
ʻOku foaki mai ʻe he ʻEikí ha ngaahi tāpuaki fungani ʻo fakafou ʻi he ngaahi fuakava ʻo e temipalé.
Naʻe kehe ʻa e Temipale Ketilaní mei he ngaahi temipale ʻoku tau ʻilo he ʻaho ní. Hangē ko ʻení, naʻe ʻikai ha ʻōlita mo ha faiʻanga papitaiso. Ka ko e ngaahi tāpuaki naʻe fakamatalaʻi ʻi he vahe 109, ʻa e lotu fakatapui ʻo e Temipale Ketilaní, ʻoku lava foki ke maʻu ia ʻi he fale ʻo e ʻEikí he ʻahó ni. Toe lau ʻa e ngaahi veesi ko ʻení ke ʻilo ha niʻihi ʻo e ngaahi tāpuaki ko ʻení, pea fakalaulauloto ki he founga te nau lava ai ʻo tokoni ke fakamālohia ho vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
Veesi 5, 12–13 (vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:6–8): ʻI he fale ʻo e ʻEikí, te Ne lava ʻo fakahā mai Ia kiate au, pea te u lava ʻo ongoʻi Hono mālohí.
Ngaahi tāpuaki kehé:
Kapau kuó ke ʻosi hū ʻi he fale ʻo e ʻEikí, fakakaukau ki he founga kuo fakahoko ai e ngaahi talaʻofa ko ʻení ʻi hoʻo moʻuí.
Naʻe faʻu ʻa e himi “Ko e Laumālie ʻo e ʻOtuá” (Ngaahi Himí, fika 2) ki he fakatapui ʻo e Temipale Ketilaní—pea kuo hivaʻi ia ʻi he fakatapui ʻo e temipale kotoa pē talu mei ai. Fakakaukau ke hivaʻi pe fanongo ki ai ko ha konga ʻo hoʻo akó mo e moihuú. Ko e hā ha ngaahi tāpuaki ʻo e temipalé ʻokú ke maʻu ʻoku fakamatalaʻi ʻi he himi ko ʻení?
Ke ʻAlu Atu Hoʻo Kau Tamaioʻeikí mei he Falé Ni kuo Fakamahafu ʻA Kinautolu ʻaki Ho Mālohí
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109
Ko e lotú ko ha fetuʻutaki ia mo e Tamai Hēvaní.
Ko e vahe 109 ko ha lotu fakatapui ia naʻe foaki ki he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ʻi he fakahā (vakai ki he ʻuluʻi vahé). Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e lotú mei he vahe ko ʻení? Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo fakatokangaʻi ʻa e meʻa naʻe fakamālōʻiaʻi ʻe he Palōfitá pea mo e ngaahi tāpuaki naʻá ne koleá. Ko e hā mo ha toe meʻa naʻá ne lea ʻaki ʻi he lotu ko ʻení? ʻI hoʻo akó, te ke lava ʻo sivisiviʻi hoʻo fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní. Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo Ia mo Hono ʻAló mei he lotu ko ʻení?
Kapau ʻokú ke fie lau ʻa e ngaahi lotu fakatapui ʻo e ngaahi temipale kehé, kau ai ʻa e temipale ʻoku ofi taha atu kiate koé, vakai ki he peesi ʻo e temipalé ʻi he temples.ChurchofJesusChrist.org.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:1–10
ʻE lava ʻe he ʻEikí ʻo fakahā mai Ia kiate au ʻi Hono falé.
ʻI hoʻo lau ʻa e ngaahi fakamatala ki he Fakamoʻuí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:1–10, kau ai ʻa e ʻuluʻi vahé, fakalaulauloto ki he meʻa ʻoku fokotuʻu mai ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo Iá.
ʻOku fakahaaʻi fēfē ʻe Sīsū Kalaisi Ia—pe fakahā Ia kiate koe—ʻi Hono falé? ʻOkú Ne tokoni fēfē ke ke ʻiloʻi ʻokú Ne tali hoʻo ngaahi feilaulaú?
ʻI Loto ʻi he Temipale Ketilaní.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:10–16
ʻOku tataki ʻe he Fakamoʻuí ʻa ʻEne ngāué ʻo fakafou ʻi he ngaahi kī ʻo e lakanga fakataulaʻeikí.
Kimuʻa siʻi pē pea hā mai ʻa Mōsese, ʻIlaiase mo ʻIlaisiā ʻi he temipalé ke fakafoki mai ʻa e ngaahi kī ʻo e lakanga fakataulaʻeikí, naʻe folofola ʻa Sīsū Kalaisi ʻo pehē, “Ko e kamataʻanga ʻeni ʻo e tāpuaki ʻa ia ʻe lilingi atu ki he ʻulu ʻo hoku kakaí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:10). ʻI hoʻo lau ʻa e veesi 11–16, fakakaukau ki he ngaahi tāpuaki ʻoku lilingi hifo ʻe he Fakamoʻuí kiate koe ʻo fakafou ʻi he ngāue ʻoku tataki ʻaki ʻa e ngaahi kī ko ʻení. Hangē ko ʻení:
-
Veesi 11: Mōsese mo e ngaahi kī ʻo hono tānaki fakataha ʻo ʻIsilelí (pe ngāue fakafaifekaú). Kuo tāpuekina fēfē koe mo ho fāmilí ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi he ngāue fakafaifekau ʻa Hono Siasí?
-
Veesi 12: Ko ʻIlaiase mo e ngaahi kī ʻo e ongoongolelei ʻo ʻĒpalahamé, kau ai ʻa e fuakava faka-ʻĒpalahamé. ʻE lava fēfē ʻe he ʻEikí ʻo tāpuakiʻi koe mo e “ngaahi toʻu tangata … ki mui ʻiate [koé]” koeʻuhí ko hoʻo ngaahi fuakavá? (Vakai, Russell M. Nelson, “Ko e Fuakava Taʻengatá,” Liahona, ʻOkatopa 2022, 4–11; Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “ʻIlaiase,” Gospel Library.)
-
Veesi 13–16: Ko ʻIlaisiā mo e mālohi faisilá, naʻe fakahā ʻo fakafou ʻi he ngāue fakatemipalé mo e hisitōlia fakafāmilí. ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku finangalo ai ʻa e Tamai Hēvaní ke ke fehokotaki mo hoʻo ngaahi kuí ʻo fakafou ʻi he ngaahi ouau ʻo e temipalé? (Vakai, Gerrit W. Gong, “Fiefia Taʻengatá,” Liahona, Nōvema 2022, 83–86.)
Ko e hā ha ngaahi fehokotaki ʻokú ke vakai ki ai ʻi he ngaahi kī ko ʻení mo hotau ngaahi fatongia ʻi he ngāue ʻa e ʻOtuá ki he fakamoʻuí mo e hakeakiʻí (moʻui ʻaki ʻa e ongoongoleleí, tokangaʻi ʻa e kakai faingataʻaʻiá, fakaafeʻi ʻa e kakai kotoa ke tali ʻa e ongoongoleleí, mo hono fakatahaʻi e ngaahi fāmilí ki he taʻengatá)?
Ko e hā ha ngaahi meʻa kuó ke aʻusia ʻi he ngāue ʻa e ʻOtuá ki he fakamoʻuí mo e hakeakiʻí? Ko e hā ha meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he ngaahi aʻusia ko ʻení fekauʻaki mo e Fakamoʻuí, ko Hono Siasí, mo ʻEne ngāué?
Kumi ha ngaahi founga ke fakakau ai ʻa e niʻihi kehé. Kapau ʻokú ke akoʻi fekauʻaki mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:11–16, te ke lava ʻo fakakaukau ke vahe ki he tokotaha ako takitaha ke nau ako fekauʻaki mo Mōsese, ʻIlaiase, pe ʻIlaisiā pea mo e ngaahi kī naʻá ne fakafoki maí. Hili iá ʻe lava leva ke fevahevaheʻaki ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻa nau ʻiló. ʻOku fakakau ʻe he founga pehení ʻa e tokotaha kotoa pē ʻi he akó mo e akoʻí. (Vakai, Ko e Faiako ʻi he Founga ‘a e Fakamo‘uí, 24–27).
Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he ongo makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ki he māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109:12–13; 110:1–7
Ko e temipalé ko e fale ia ʻo e ʻEikí.
-
Te ke lava ʻo talanoa mo hoʻo fānaú fekauʻaki mo ha meʻa ʻoku mou ʻofa ai ʻi homou ʻapí. Fakaʻaliʻali ki he fānaú ha fakatātā ʻo e Temipale Ketilaní pea fakaʻaongaʻi ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109:12–13; 110:1–7 ke talanoa fekauʻaki mo e founga naʻe fakatapui ai ʻa e temipale ko iá pea hoko ko e fale ʻo e ʻEikí (vakai foki, “Vahe 39: ʻOku Fakatapui ‘a e Temipale Ketilaní,” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 154, pe ko e vitiō fekauʻakí ʻi he Gospel Library). Fevahevaheʻaki ha meʻa ʻoku mou ʻofa ai fekauʻaki mo e fale ʻo e ʻEikí.
2:17Chapter 39: The Kirtland Temple Is Dedicated: January–March 1836
-
Mahalo te ke lava ʻo fakakaukauloto mo hoʻo fānaú ʻoku feinga ha kaungāmeʻa ke kumi homou ʻapí. Te tau tokoniʻi fēfē hotau kaungāmeʻá ke ne ʻiloʻi hotau ʻapí? ʻOku tau ʻilo fēfē ko e temipalé ko e fale ia ʻo e ʻEikí? (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109:12–13).
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110
ʻOku tāpuekina ʻe he Fakamoʻuí ʻa Hono kakaí ʻo fakafou ʻi he ngaahi kī ʻo e lakanga fakataulaʻeikí.
-
Te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní pe “Vahe 40: Ngaahi Meʻa-hā-mai ʻi he Temipale Ketilaní” (ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá,155–57, pe vitiō fekauʻaki ʻi he Gospel Library) ke talanoa ki he fānaú fekauʻaki mo e kakai fakalangi ne nau ʻaʻahi mai ki he temipalé. Te ke lava foki ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e fakatātā ʻi he fakaʻosinga ʻo e lēsoni ko ʻení.
1:17The Kirtland Temple
-
Ke ako fekauʻaki mo e mahuʻinga ʻo e meʻa naʻe hoko ʻi he Temipale Ketilaní, te ke lava ʻo talanoa mo hoʻo fānaú fekauʻaki mo e meʻa ʻoku fai ʻe he ngaahi kií. Mahalo ʻe lava ke taufetongi hoʻo fānaú ʻi hono pukepuke ha ngaahi kī mo fakangalingali pē ʻoku nau fakaava ha matapā ʻoku loka. Tokoni ke nau kumi e ongo foʻi lea ko e ngaahi kī ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:11–16, pea talanoa fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki ʻoku fakaava ʻe he ngaahi kī ko ʻení. Te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange ko e ngaahi kī ʻo e lakanga fakataulaʻeikí ko ha ngofua ia mei he ʻOtuá ke tataki Hono Siasí. Vahevahe hoʻo houngaʻia ʻi he foaki mai ʻe he ʻEikí ʻa e ngaahi kī ʻo e lakanga fakataulaʻeikí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:15
ʻOku finangalo ʻa e ʻEikí ke u liliu hoku lotó ki heʻeku ngaahi kuí.
-
Hili hoʻomou lau fakataha e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 110:15, talanoa ki hoʻo fānaú fekauʻaki mo ha aʻusia naʻe tokoni ke ke liliu ho lotó ki hoʻo ngaahi kuí. Te mou lava foki ʻo hivaʻi fakataha ha foʻi hiva hangē ko e “Tohi Hohokó—ʻOku ou Fai Ia” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 100).
-
Ko e hā nai ʻe tokoni ke “liliu ʻa e loto” ʻa hoʻo fānaú ki heʻenau ngaahi kuí? Te mou lava ʻo maʻu ha ngaahi fakakaukau fakafiefia ʻi he FamilySearch.org/discovery. Te mou lava ʻo ngāue fakataha ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi kui ʻoku nau fiemaʻu ʻa e ngaahi ouau fakatemipalé. Ko e hā ʻoku finangalo ai ʻa Sīsū ke tau fai ʻa e ngāue ko ʻení?
Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.