“1–7 Sepitema: ʻKi hono Fakamoʻui ʻo Saionéʼ: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 94–97,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 94–97,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
Temipale Ketilaní, tā fakatātaaʻi ʻe Al Rounds
1–7 Sepitema: “Ki hono Fakamoʻui ʻo Saioné”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 94–97
Naʻe fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa Mōsese ʻi he kuonga muʻá, ke ne langa ha tāpanekale “ʻo fakatatau ki hono fakatātā naʻe fakahā kiate [ia] ʻi he moʻungá” (Hepelū 8:5; vakai foki, ʻEkesōtosi 25:8–9). Naʻe pau ke hoko e tāpanekalé ko e senitā ʻo e nofoʻanga kemi ʻo ʻIsilelí ʻi he maomaonganoá (vakai, Nōmipa 2:1–2).
ʻI he 1833, naʻe fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa Siosefa Sāmita ke langa ha ngaahi temipale “ʻo ʻikai tatau mo e founga ʻa e māmaní” kae “tatau mo e anga te u fakahā atú” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 95:13–14; vakai foki, 97:10). Hangē ko e tāpanekale ʻi he feituʻu maomaonganoá, naʻe taumuʻa e temipalé ke hoko ko ha senitā ʻi Ketilani (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 94:1).
ʻI he ʻaho ní, ʻoku ʻi ai ha ngaahi temipale ʻi he funga ʻo e māmaní. Neongo kapau ʻoku ʻikai ke nau ʻi he uhouhonga ʻo hotau ngaahi koló, ka ʻoku nau tataki kitautolu kia Kalaisi, ʻa ia ʻoku totonu ke hoko ko e uho ʻo ʻetau moʻuí. Neongo ʻoku fōtunga kehekehe ʻa e temipale takitaha, ka ʻoku tau ako ʻi loto ai ʻa e sīpinga fakalangi tatau—ko ha palani fakalangi ke fakafoki ai kitautolu ki he ʻao ʻo e ʻOtuá. ‘Oku tokoni e ngaahi ouau mo e ngaahi fuakava toputapú ke fakafehokotaki kitautolu kia Kalaisi mo fakamālohia hotau ngaahi fāmilí “ʻo ʻikai tatau mo e founga ʻa e māmaní” kae ʻi he sīpinga ʻoku fakahā mai ʻe he ʻOtuá.
Vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:184–85; “A House for Our God,” ʻi he Revelations in Context, 165–73.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 94; 97:10–17
Te u lava ʻo “fakatapui hono kotoa ki he ʻEikí.”
ʻOku ʻomi ʻe he ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 94, ha ngaahi fakahinohino fekauʻaki mo hono langa ha fale fakaʻōfisi ʻi Ketilaní—ko ha ʻōfisi mo ha fale paaki. Ko e hā ʻoku makehe kiate koe fekauʻaki mo e folofola ʻa e ʻEikí fekauʻaki mo e ʻū fale ko ʻení ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 94:2–12? ʻOku fakafehoanaki fēfē ia mo e meʻa ʻokú Ne folofola ʻaki fekauʻaki mo e temipalé ʻi he 97:10–17?
Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koe ke “fakatapui kotoa ki he ʻEikí”?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 95
ʻOku fakatonutonuʻi ʻe he ʻEikí ʻa kinautolu ʻokú Ne ʻofa aí.
ʻI he taimi naʻe maʻu ai ʻa e fakahā ʻi he vahe 95, kuo ʻosi ha māhina nai ʻe nima talu mei hono fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa e Kāingalotú ke langa ha fale ʻo e ʻOtuá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:117–19)—pea naʻe teʻeki ai ke nau kamata. Fakatokangaʻi ange ʻa e founga naʻe fakatonutonu ai kinautolu ʻe he ʻEikí ʻi he fakahā ko ʻení. Te ke lava foki ʻo hiki ha lisi ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻokú ke maʻu ki hono fai ha fakatonutonu ʻoku ueʻi fakalaumālié. Ko e hā ʻokú ke ako kau ki he ʻEikí mei he founga naʻá Ne fakatonutonu ai Hono Kāingalotú?
Vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 121:43–44; D. Todd Christofferson, “Ko Kimoutolu ʻOku ou ʻOfa aí, ʻOku ou Valokiʻi mo Tauteaʻi,” Liahona, Mē 2011, 97–100.
ʻOku ʻOfa ʻa e ʻOtuá Heʻene Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 95:8, 11–17; 97:10–17
Ko e temipalé ko e fale ia ʻo e ʻEikí.
Hili hono tauteaʻi e kau taki ʻo e Siasí ʻi he ʻikai ke nau langa ha fale ʻo e ʻEikí ʻi Ketilaní, naʻa nau fili ha feituʻu ʻi ha ngoue uite ʻa ia te nau langa ai. Naʻe lele leva ʻa Hailame Sāmita, ko e taʻokete ʻo e Palōfitá, ke ʻomai ha hele piko he taimi pē ko iá ke kamata fakaʻataʻatā e ngoué. Naʻá ne pehē, “ʻOku tau teuteu ke langa ha fale ʻo e ʻEikí, pea ʻoku ou fakapapau ko au ʻe muʻomuʻa taha ki he ngāué” (ʻi he Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Siosefa Sāmita [2007], 314). ʻOkú ke pehē ko e hā naʻe fuʻu vēkeveke ai ʻa Hailame ke langa ʻa e temipalé? Fakalaulauloto ki he meʻá ni ʻi hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 95:8, 11–17; 97:10–17.
ʻI hotau kuongá ni, ʻoku hanga ʻe he ʻEikí ʻo “hiki e tuʻunga vave ʻo ʻetau langa e ngaahi temipalé” (Russell M. Nelson, “Tokanga Taha ki he Temipalé,” Liahona, Nōvema 2022, 121). Kapau ʻe fehuʻi atu ʻe ha taha pe ko e hā ʻoku langa ai ʻe he Siasi ʻo Sīsū Kalaisí ha ngaahi temipale lahi peheé, ko e hā hoʻo lea ʻe faí? Kumi e ngaahi tali ʻe ala fakahoko ʻi he:
-
Ngaahi pōpoaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻi hono fanongonongo ʻa e ngaahi temipale foʻoú (hangē ko e “Ko e Taimí ʻEni,” Liahona, Mē 2022, 126).
-
“Why Latter-day Saints Build Temples” (temples.ChurchofJesusChrist.org).
-
Ko e vitiō “Temples” (Gospel Library).
Ko e hā ʻa e Temipale?
Te ke lava ʻo fakafehoanaki e ngaahi ngāue ʻa e Kāingalotú ke langa e Temipale Ketilaní ki hoʻo ngaahi feinga ke teuteu ki ha ngaahi aʻusia mahuʻinga mo e ʻEikí ʻi he temipalé. Te ke fakahaaʻi fēfē ʻa e ongoʻi vivili tatau naʻe ongoʻi ʻe Hailame Sāmita ki he fale māʻoniʻoni ʻo e ʻEikí? Hangē ko ʻení, ko e hā te ke lava ʻo fai ʻe hangē ia ko hono fakaʻataʻatā ʻo e ngoué, ʻo hangē ko ia naʻe fai ʻe Hailamé? Ko e hā e ngaahi feilaulau ʻokú ke ongoʻi ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke ke faí? (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:12).
Vakai foki, “Holy Temples on Mount Zion,” Hymns, no. 289; Ngaahi Tefitó mo e Ngaai Fehuʻí “Ngaahi Temipalé,” Gospel Library.
Ko hono fakaʻataʻatā ʻe Hailame Sāmita ʻa e kelekele ki he Temipale Ketilaní.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:8–9
“ʻOku ou tali ʻa kinautolu.”
Fakakaukau ki ha taimi naʻe tali ai koe—pe ʻikai tali—ki ha kulupu pe timi. ʻOku faitatau pe kehe fēfē ia mei he meʻa ʻoku akoʻi ʻe he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:8–9 fekauʻaki mo e ʻuhinga ke tali ʻe he ʻEikí? ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku feinga ʻa e ʻEikí ke akoʻi atu kiate koe ʻaki ʻa e heliaki ʻi he veesi 9?
Vakai foki, Erich W. Kopischke, “Ko Hono Tali Kita ʻe he ʻEikí,” Liahona, Mē 2013, 104–6.
Fokotuʻu ha ʻātakai fakalaumālie ki he akó mo e akoʻí. Naʻe talaʻofa ʻe Sīsū, “Ko e Laumālie Māʻoniʻoní … te ne akoʻi ʻa kimoutolu ʻi he meʻa kotoa pē” (Sione 14:26). Ko ia, tatau ai pē pe ʻokú ke ako ʻiate koe pē pe mo e niʻihi kehé, fakamuʻomuʻa hono fakaafeʻi ʻa e Laumālié. ʻE lava ke tokoni e hiva toputapú, lotú, mo e fepōtalanoaʻaki ʻi he ʻofá ʻo fokotuʻu ha ʻātakai nonga mo fakalaumālie ʻe lava ke akoʻi atu ai ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻa e moʻoní.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:18–28
Ko e Saioné “ko e loto maʻa.”
Naʻe hoko ʻa Saione ko ha feituʻu ki he Kāingalotu ʻi he 1830 tupú. Naʻe fakalahi ʻe he ʻEikí ʻi he fakahā ʻi he vahe 97, ʻa e ʻuhinga ke fakamatalaʻi ha kakai—“ko e loto-maʻá” (veesi 21). ʻI hoʻo lau e veesi 18–28, te ke lava ʻo fakakaukau ki he fakaʻuhinga ko ʻení ʻi hoʻo lau e lea Saioné. Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koe ke loto-maʻá?
Vakai foki, Mōsese 7:18.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 95:897:10–17
Ko e temipalé ko e fale ia ʻo e ʻEikí.
-
Ki ha niʻihi ʻo e puipuituʻa ki he vahe 95 mo e 97, te ke lava ʻo vahevahe mo hoʻo fānaú ʻa e “Ko e Temipale Ketilaní” ʻi he Kuo Toe Fakafoki Mai e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí maʻá e Kau Ako Laukongá (Gospel Library; vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 1:230). Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke nau fakangalingali ʻoku nau tokoni ke langa e Temipale Ketilaní (tutuʻu e papá, tuki e faʻó, vali e holisí, mo e alā meʻa pehē). Te ke lava foki ʻo fakaʻaliʻali ange ha tā ʻo e Temipale Ketilaní, hangē ko ia ʻi he fokotuʻutuʻu ko ʻení, lolotonga hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 95:8 ke akoʻi ki hoʻo fānaú e ʻuhinga ʻoku finangalo ai ʻa e ʻEikí ke tau langa ha ngaahi temipalé.
The Kirtland Temple
-
Hili hono lau fakataha e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:15–16, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo fevahevaheʻaki e ʻuhinga ʻoku makehe ai e temipalé kiate koé. Te mou lava foki ʻo hivaʻi fakataha ha foʻi hiva ke tokoni ke ongoʻi loto-ʻapasia hoʻo fānaú ki he fale ʻo e ʻEikí, hangē ko e “Fie Siofia Ha Temipale” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 99). Ko e hā ʻoku toputapu ai ʻa e temipalé?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:1–2, 8–9, 21
Ko e Saioné “ko e loto maʻa.”
-
Ke tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e meʻa ʻe lava ke ʻuhinga ki ai ʻa e foʻi lea ko e maʻa ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:21, te mou lava ʻo sio fakataha ki ha ipu vai maʻa pea tānaki ha meʻa ki he vaí ke ʻuli ai (hangē ko ha ʻuli pe pepa). Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke maʻa ʻa e vaí? ʻE lava leva hoʻo fānaú ʻo lau ʻa e veesi 21 pea tuhu ki he foʻi lea ko e maʻa. Ko e ʻuhinga ki he hā ʻa e pehē ke maʻa hotau lotó? ʻE lava ʻa e veesi 1–2 mo e 8–9 ʻo ʻoatu ha ngaahi fakakaukau. ʻOku tokoni fēfē ʻa e Fakamoʻuí ke ngaohi hotau lotó ke maʻá?
ʻOku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke u loto-maʻa.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:8–9
ʻOku tāpuakiʻi ʻe he ʻEikí ʻa e kakai ʻoku nau tauhi ʻa e ngaahi fuakava mo Iá.
-
ʻOku ʻiloʻi nai ʻe hoʻo fānaú ʻa e ngaahi fuakava ʻoku tau fai mo e ʻEikí ʻi heʻetau papitaisó pe ʻi he temipalé? Fakakaukau ke toe vakaiʻi ʻa e ngaahi fuakava ko iá mo kinautolu ʻaki hono lau ʻa e Mōsaia 18:9–10, 13 pe Tohi Tuʻutuʻuni Fakakātoá, 27.2. Fevahevaheʻaki ʻa e founga ʻoku mou fāifeinga ai ke “tauhi [homou] ngaahi fuakavá ʻi he feilaulaú (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:8).
-
Te ke lava ʻo fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau tā ha ʻū fakatātā ʻo e meʻa ʻoku fakamatalaʻi ʻe he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 97:9. ʻI heʻenau vahevahe ʻenau ngaahi fakatātaá, talanoa ki he founga kuo tāpuekina ai koe ʻe he ʻEikí ʻi hoʻo tauhi hoʻo ngaahi fuakavá. ʻOku tatau fēfē ʻa e ngaahi tāpuaki ko iá mo e hoko ko ha “ʻakau fua lahi, ʻa i a kuo tō … ʻi ha veʻe vaitafe maʻa?
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.