“Ngaahi Leʻo ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí: ʻApitanga ʻo Saioné,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“ʻApitanga ʻo Saioné,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
Ngaahi Leʻo ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí
ʻApitanga ʻo Saioné
Koeʻuhí naʻe ʻikai fakafoki ʻe he ʻApitanga ʻo Saioné ʻa e Kāingalotú ki honau fonua ʻi he Vahefonua Siakisoní, naʻe ongoʻi ʻe he kakai tokolahi ne ʻikai ola lelei ʻenau feingá. Ka neongo ia, naʻe manatu e niʻihi tokolahi ne kau ʻi he ʻApitanga ʻo Saioné ki heʻenau aʻusiá pea vakai ki he founga naʻe fakahoko ai ʻe he ʻEikí ha taumuʻa māʻolunga ange ʻi heʻenau moʻuí mo Hono puleʻangá. Ko ha niʻihi ʻeni ʻo ʻenau ngaahi fakamoʻoní:
Siosefa Sāmita
Hili e taʻu ʻe 40 tupu mei he ʻApitanga ʻo Saioné, naʻe pehē ʻe Siosefa ʻIongi, ʻa ia naʻe hoko ko ha mēmipa ʻo e ʻapitangá, naʻe lea ʻaki ʻe Siosefa Sāmita ʻa e meʻá ni:
“ʻE kāinga, ʻoku ʻi ai hamou niʻihi ʻoku mamahi kiate au, koeʻuhí naʻe ʻikai ke mou tau ʻi Mīsuli; kae tuku muʻa ke u tala atu, naʻe ʻikai finangalo ʻa e ʻOtuá ke mou tau. Naʻe ʻikai lava ke Ne fokotuʻu ʻa hono puleʻangá ʻaki ha kau tangata ʻe toko hongofulu mā ua ke fakaava e ongoongoleleí ki he ngaahi puleʻanga ʻo e māmaní, pea mo ha kau tangata ʻe toko fitungofulu ʻi he malumalu ʻo ʻenau fakahinohinó ke muimui ʻi honau ʻaluʻangá, tuku kehe kapau naʻá ne ʻomi kinautolu mei ha kau tangata kuo nau foaki ʻenau moʻuí, pea nau fai ha feilaulau māʻongoʻonga ʻo hangē ko ia naʻe fai ʻe ʻĒpalahamé.
“Ko ʻeni kuo maʻu ʻe he ʻEikí ʻene Toko Hongofulu Mā Uá mo e Kau Fitungofulú, pea ʻe uiuiʻi ha ngaahi kōlomu kehe ʻo e Kau Fitungofulú, ʻa ia te nau fai ʻa e feilaulaú, pea ko kinautolu kuo ʻikai ke fakahoko ʻenau feilaulaú mo e foakí he taimi ní, te nau fai ia ʻamui ange.”
Pilikihami ʻIongi
“ʻI heʻemau tūʻuta ki Mīsulí, naʻe folofola ʻa e ʻEikí ki heʻene tamaioʻeiki ko Siosefá ʻo pehē, ‘Kuó u tali hoʻo foakí,’ pea naʻa mau maʻu e faingamālie ke toe foki. Naʻe fehuʻi mai hoku ngaahi kaungāmeʻa tokolahi ʻi heʻeku fokí pe ko e hā ha meʻa ʻoku maʻu ʻi hono ui ha kau tangata mei heʻenau ngāué ke ʻalu ki Mīsuli pea toe foki, ʻo ʻikai ha meʻa ʻe fakahoko ai. Naʻa nau fehuʻi ʻo pehē, ‘Ko hai naʻe ʻaonga ki aí? Kapau naʻe fekau ʻe he ʻEikí ke fakahoko ia, ko e hā ʻene taumuʻa ki hono fakahoko iá?’ … Naʻá ku talaange ki he kau tangata ko iá naʻe totongiʻi lelei au—mo ha tupu lahi ʻaupito—ne fonu mahuohua ʻa e ʻilo naʻá ku maʻu ʻi heʻeku fononga mo e Palōfitá.”
Uilifooti Utalafi
“Naʻá ku ʻi he ʻApitanga ʻo Saioné mo e Palōfita ʻa e ʻOtuá. Naʻá ku mamata ʻi he fengāueʻaki ʻa e ʻOtuá mo iá. Naʻá ku mamata ʻi he ʻiate ia ʻa e mālohi ʻo e ʻOtuá. Naʻá ku ʻilo ko e Palōfita ia. Ko e meʻa naʻe fakahā kiate ia ʻe he mālohi ʻo e ʻOtuá ʻi he fonongá ni naʻe mātuʻaki mahuʻinga ia kiate au pea mo kinautolu kotoa naʻa nau tali ʻene ngaahi fakahinohinó.”
“ʻI he taimi ne ui ai ʻa e kau mēmipa ʻo e ʻApitanga ʻo Saioné, ko homau toko lahi naʻe teʻeki ai ke mau feʻilongaki; naʻe ʻikai ke mau maheni pea ko ha toko lahi naʻe teʻeki ai ke nau mamata ʻi he palōfitá. Ne fakamovetevete kimautolu ki tuʻa ʻi he puleʻangá kotoa, ʻo hangē ha koane kuo fakamoveteveteʻí. Ko ha kau talavou pē kimautolu, ka ne ui kimautolu ʻi he kamataʻangá ke mau ō hake ʻo huhuʻi ʻa Saione, pea ko e meʻa naʻe pau ke mau fakahokó naʻe pau ke fai ia ʻi he tui. Naʻa mau fakatahataha mai mei he ngaahi tapa kehekehe ki Ketilani pea mau ō hake ke huhuʻi ʻa Saione, ke fakahoko ʻa e fekau ʻa e ʻOtuá kiate kimautolú. Ne tali ʻe he ʻOtuá ʻemau ngaahi ngāué ʻo hangē ko ʻEne tali ʻa e ngaahi ngāue ʻa ʻĒpalahamé. Ne mau lavaʻi ha ngaahi meʻa lahi neongo naʻe faʻa fehuʻia ʻe he kau hē mei he moʻoní mo e kau taʻe-tuí, ‘ko e hā ha meʻa ne mou lavá?’ Naʻa mau maʻu ha taukei naʻe ʻikai ke mau mei malava ʻo maʻu ʻi ha toe faʻahinga founga kehe. Naʻa mau maʻu ʻa e faingamālie ke mātā ʻa e fofonga ʻo e palōfitá, pea ne mau maʻu ʻa e faingamālie ke fononga ʻi ha maile ʻe lauiafe mo ia pea mamata ʻi he fengāueʻaki ʻa e Laumālie ʻo e ʻOtuá mo iá, kae ʻumaʻā ʻa e ngaahi fakahā ʻa Sīsū Kalaisi kiate iá mo hono fakahoko ʻo e ngaahi fakahā ko ʻení. Pea naʻá ne tānaki ha kau faifekau ʻe toko uangeau nai ʻi he puleʻangá ʻi he kuonga ko iá pea fekauʻi atu kimautolu ki he māmaní ke malanga ʻaki e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. Kapau naʻe ʻikai ke u ʻalu mo e ʻApitanga ʻo Saioné naʻe ʻikai ke u ʻi heni he ʻahó ni [ʻi Sōleki Siti, ʻo ngāue ʻi he Kōlomu ʻo e Toko Hongofulu Mā Uá]. … ‘I heʻemau ō ki aí naʻe tuku kimautolu ki he ngoue vainé ke malanga ʻaki e ongoongoleleí, pea naʻe tali ʻe he ʻEikí ʻemau ngāué. Pea ʻi he kotoa ʻemau ngaahi ngāué mo e ngaahi fakatangá, ʻi he faʻa mei mole ʻemau moʻuí, naʻe pau ke mau ngāue pea moʻui ʻi he tuí.”
“Ko e taukei ne [mau] maʻu ʻi heʻemau fononga mo e ʻApitanga ʻo Saioné naʻe mahuʻinga ange ia ʻi he koulá.”