“8–14 Sepitema: ʻMou Fakalongolongo pea ʻIloʻi Ko e ʻOtuá Auʼ: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98–101,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98–101,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
C.C.A. Christensen (1831–1912), Saints Driven from Jackson County Missouri, c. 1878, tempera on muslin, 77 ¼ x 113 inches. Misiume ʻo e ʻĀtí ʻi he ʻUnivēsiti Pilikihami ʻIongí, meʻaʻofa ʻa e makapuna ʻo C.C.A. Christensen, 1970.
8–14 Sepitema: “Mou Fakalongolongo pea ʻIloʻi Ko e ʻOtuá Au”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98–101
Naʻe hoko moʻoni ʻa Tauʻatāina Mīsuli ko e fonua ʻo e talaʻofá ki he Kāingalotu ʻi he taʻu 1830 tupú. Ko e “potu ia ʻi loto mālie” ʻo Saioné (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 57:3)—ko e kolo ʻo e ʻOtuá ʻi he māmaní—pea naʻe hoko e tānaki fakataha ki ai ʻa e Kāingalotú ko ha talamuʻaki fakafiefia ki he Hāʻele ʻAnga Ua Maí. Ka naʻe kehe e fakakaukau ʻa honau kaungāʻapi ʻi he feituʻú. Naʻe ʻikai ke nau saiʻia ʻi he fakakaukau ko ia naʻe foaki ʻe he ʻOtuá ʻa e fonuá ki he Kāingalotú, pea naʻe ʻikai ke nau fiemālie ʻi he ngaahi nunuʻa fakapolitikale, fakaʻekonōmika, mo fakasōsiale ʻo e hiki vave mai ʻa e fuʻu kakai foʻou tokolahi pehē ki he feituʻú. Ne ʻikai fuoloa kuo iku e taʻefiemālié ki he fakatanga mo e fetāʻaki. ʻI he 1833, naʻe fakaʻauha ai e ʻōfisi paaki ʻo e Siasí, pea naʻe fakamālohiʻi ʻa e Kāingalotú mei honau ngaahi ʻapí.
Naʻe ʻi Ketilani ʻa Siosefa Sāmita ne maile ʻe 800 tupu hono mamaʻó, pea naʻe lau uike peá ne toki fanongo ʻi he ongoongó ni. Ka naʻe ʻafioʻi ʻe he ʻEikí e meʻa naʻe hokó, pea naʻá Ne fakahā ki Heʻene Palōfitá ha ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e nonga mo e fakalotolahi ʻe fakafiemālieʻi ai e Kāingalotú—ko ha ngaahi tefitoʻi moʻoni te ne tokoniʻi foki kitautolu ʻi heʻetau fehangahangai mo e fakatangá, ʻi he taimi ʻoku ʻikai fakahoko ai ʻetau ngaahi holi māʻoniʻoní, pe ko e taimi ʻoku tau fie maʻu ai ha fakamanatu ʻe faifai pē ʻo iku ʻetau ngaahi faingataʻaʻia fakaʻahó ke “fengāueʻaki fakataha … [ki heʻetau] leleí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:3).
Vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:187–212; “Waiting for the Word of the Lord,” ʻi he Revelations in Context, 196–201.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:1–3, 11–14, 22; 101:1–16, 22–31, 36
‘E lava ke fengāueʻaki fakataha hoku ngaahi faingataʻá ki heʻeku leleí.
Ko e niʻihi ʻo ʻetau ngaahi faingataʻa ʻi he moʻuí ʻoku tupu ia mei heʻetau ngaahi filí. ‘Oku tupu ha ngaahi meʻa kehe mei he ngaahi fili ʻa e niʻihi kehé. Pea taimi ʻe niʻihi ʻoku hoko ha ngaahi meʻa ko e konga pē ia ʻo e moʻui fakamatelié. Neongo pe ko e hā e tupuʻangá, ka ʻe lava ke tokoni e faingataʻá ke fakahoko e ngaahi taumuʻa fakalangí ʻi heʻetau tafoki ki he ʻOtuá.
Naʻe hoko moʻoni ʻeni ki he Kāingalotu ʻi Mīsulí ʻi he 1833, pea ʻoku hoko moʻoni ia kiate kitautolu he ʻahó ni. ʻI hoʻo lau e meʻa naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ki he Kāingalotú ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98 mo e 101, fakalaulauloto ki he founga ʻoku kaunga ai ʻEne pōpoakí ki he ngaahi ʻahiʻahi pe faingataʻa kehekehe te ke ala maʻú. Ko ha ngaahi fehuʻi ʻeni mo e ngaahi maʻuʻanga tokoni ke tokoni atu.
Kapau ko e faingataʻá ko ha ola ia ʻo e:
-
Ngaahi fili fakatāutahá: Ko e hā ha faleʻi—mo ha ngaahi talaʻofa—ʻokú ke maʻu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:11–12; 101:1–9? Ko e hā ʻokú ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení kau ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí? ʻOkú ke ongoʻi ko e hā naʻe mei finangalo ʻa e ʻOtuá ke ke fakahokó?
-
Ko e ngaahi fili ʻa e niʻihi kehé: Ko e hā ha fakafiemālie ʻokú ke maʻu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:1–3, 22; 101:10–16, 22? Ko e hā ʻa e founga ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke tau tali ʻaki ki he ngaohikoviá, houtamakí, pe fakatangá? (Vakai, Tokoni ʻo e Moʻuí, “Ngaohikovia,” Gospel Library; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Ngaohikoviá,” Gospel Library.) Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e founga ke ke falala ai ki he ʻEikí?
-
Ko e ngaahi faingataʻa ʻo e moʻui fakamatelié: Ko e hā ha fakakaukau ʻokú ke maʻu mei he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:1–3; 101:22–31, 36? Ko e hā ʻokú ke ako mei hoʻo ngaahi faingataʻá? Ko e hā ʻokú ke fai ke fakaafeʻi ai e tokoni ʻa e ʻOtuá? ʻOkú Ne tokoniʻi fēfē koe?
Ke ako lahi ange ki he founga ʻe lava ai ʻe he ʻOtuá ʻo ngaohi ke “fengāueʻaki fakataha ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻa ia kuo fakamamahiʻi ʻaki [koé] koeʻuhi ko [hoʻo] leleí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:3), fakakaukau ke ako e pōpoaki ʻa ʻEletā ʻAnitoni D. Pākiní ko e “Manatuʻi ʻa Hoʻo Kāingalotu ʻOku Mamahiʻiá, ʻE Homau ʻOtua” (Liahona, Nōvema 2021, 103–5). Te ke lava ʻo kumi ha potufolofola ʻi heʻene pōpoakí ʻe tokoni ke mahino kiate koe ʻa e founga ʻoku fakaafeʻi ai koe ʻe he Fakamoʻuí ke ke vakai ki hoʻo ngaahi faingataʻaʻiá. Ko e hā ha ngaahi founga kuo ngāue fakataha ai ho ngaahi ʻahiʻahí ki hoʻo leleí pe fakahoko e ngaahi taumuʻa ʻa e ʻOtuá?
Vakai foki, Loma 8:28; 2 Nīfai 2:2; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 90:24; D. Todd Christofferson, “Haʻu ki Saione,” Liahona, Nōvema 2008, 37–40; “Trial of Adversity,” “Feeling the Lord’s Love and Goodness in Trials,” “The Refiner’s Fire” (vitiō), ChurchofJesusChrist.org.
ʻE Fengāueʻaki Fakataha ʻa e Ngaahi Meʻa Kotoa Pē ki he Leleí
PTH_PRJ15829224_Q4ComeFollowMeD&C-VALP_TrialOfAdversity_DUB_01Aug2025_HDF-2398_TON.mp4
PTH_PRJ15829224_Q4ComeFollowMeD&C-VALP_FeelingTheLordsGoodness_DUB_01Aug2025_HDF-2398_TON.mp4
The Refiner's Fire
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:23–48
‘Oku finangalo e ʻEikí ke u fekumi ki he nongá ʻi Heʻene foungá.
Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻo pehē: “ʻOku totonu ke fokotuʻu ʻe he kau muimui ʻo Sīsū Kalaisí ʻa e sīpinga ke muimui kotoa ki ai ʻa e māmaní. ʻOku ou kōlenga atu ke mou fai ʻa e meʻa kotoa ʻe malavá ke fakangata ai ʻa e ngaahi fekeʻikeʻi fakataautaha ʻoku lolotonga hoko ʻi homou lotó mo hoʻomou moʻuí” (“Ko e Mālohi ʻo e Ivi Fakalaumālié,” Liahona, Mē 2022, 97).
Neongo he ʻikai kaunga e meʻa kotoa pē ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:23–48 ki hoʻo fengāueʻaki fakataautaha mo e niʻihi kehé, ka ko e hā ha ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻokú ke maʻu te ne lava ʻo tataki koe ke fakangata ʻa e ngaahi fekeʻikeʻi fakatāutaha ʻi hoʻo moʻuí? Te ke lava ʻo maʻu ha toe moʻoni lahi ange ʻi ha hiva fekauʻaki mo e melinó pe fakamolemolé, ʻo hangē ko e “ʻOku Aata ʻa e Moʻoní” (Ngaahi Himí, fika 170).
Fakaikiiki mei he Kalaisi mo e Talavou Koloaʻiá, tā fakatātaaʻi ʻe Heinrich Hofmann
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 99–100
ʻOku tokangaʻi ʻe he ʻEikí ʻa e kakai ʻoku tauhi kiate Iá.
Naʻe foaki ʻa e ngaahi fakahā ʻi he vahe 99 mo e 100 ki he kakai naʻa nau maʻu ha ngaahi fatongia mahuʻinga ʻi he Siasí ka naʻa nau toe hohaʻa foki ki honau ngaahi fāmilí. Ko e hā ha meʻa ʻokú ke maʻu ʻi he ngaahi fakahā ko ʻení ʻe ala tokoni kiate kinautolu? Ko e hā ha pōpoaki ʻa e ʻEikí maʻau ʻi he ngaahi fakahā ko ʻení?
Vakai foki, “John Murdock’s Missions to Missouri” in “‘I Quit Other Business’: Early Missionaries” mo e “A Mission to Canada,” ʻi he Revelations in Context, 87–89, 202–7.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 101:43–65
‘Oku tokoni e muimui ki he faleʻi ʻa e ʻOtuá ke maluʻi au.
ʻOku fakamatalaʻi ʻe he talanoa fakatātā ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 101:43–62 ʻa e ʻuhinga naʻe fakaʻatā ai ʻe he ʻEikí ke tuli e Kāingalotú mei Saioné. ‘I hoʻo lau e ngaahi veesi ko ʻení, ʻokú ke vakai nai ki ha faʻahinga founga ʻokú ke tatau ai mo e kau tamaioʻeiki ʻi he talanoa fakatātaá? Te ke fakahaaʻi fēfē nai ki he ʻOtuá ʻokú ke “loto ke fakahinohinoʻi [koe] ʻi ha hala totonu mo lelei koeʻuhí ko [ho] fakamoʻuí”? (vakai, veesi 63–65).
Fakatātaaʻi ʻa e ngaahi talanoá pe ngaahi talanoa fakatātaá. ʻOku faingofua ange he taimi ʻe niʻihi ke ako mo fakafelāveʻi ki he ngaahi talanoa mo e talanoa fakatātā ʻi he folofolá ʻi he taimi ʻoku tau fakafetongi ʻaki ai kitautolu e kakai ʻoku nau fakamatalaʻí. Kapau ʻokú ke akoʻi e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 101:43–62, te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau fakatātaaʻi e talanoa fakatātaá ʻi hono lau leʻolahi ia ʻe ha taha. Ko e hā ha ngaahi fakakaukau ʻokú ke maʻu mei hono fakatātaaʻi e ngaahi leá?
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:1–3
ʻE lava ʻe Sīsū Kalaisi ʻo liliu hoku ngaahi ʻahiʻahí ko ha ngaahi tāpuaki.
-
Te ke lava ʻo kamataʻi ha fealēleaʻaki ʻaki haʻo fehuʻi ki hoʻo fānaú fekauʻaki mo ha niʻihi ʻo e ngaahi faingataʻa ʻoku fehangahangai mo e fānau ʻi honau toʻú. Te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:1–3 pea talanoa fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke liliu ai ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi faingataʻá ki he ngaahi tāpuakí. Te ke lava ʻo vahevahe mo hoʻo fānaú ha ngaahi sīpinga ʻo e founga kuó Ne liliu ai ho ngaahi faingataʻaʻiá ke hoko ko ha ngaahi tāpuakí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:39–40
ʻOku tokoniʻi au ʻe he Fakamoʻuí ke u faʻa fakamolemole.
Fakatokangaʻi ange: ʻI hoʻo akoʻi ki hoʻo fānaú ʻa e mahuʻinga ʻo e fakamolemolé, fakapapauʻi ʻoku mahino foki kiate kinautolu kapau ʻe fakamamahiʻi kinautolu ʻe ha taha, ʻoku totonu ke nau talaange maʻu pē ki ha tokotaha lahi falalaʻanga.
-
ʻE lava ke tokoni atu ʻa e vahe 34 mo e 35 ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá (128–34) ke ke akoʻi fekauʻaki mo e anga naʻe fakahoko ki he Kāingalotu ʻi Mīsulí ʻi he 1833. Te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo talanoa fekauʻaki mo e ongo naʻe mei maʻu ʻe he Kāingalotu ko ʻení. Te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:23, 39–40 ke ʻiloʻi pe ko e hā ne finangalo e ʻEikí ke nau fakahokó. Te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo talanoa ki he ngaahi taimi naʻe fiemaʻu ai ke ke fakamolemoleʻi ha taha pea mo e founga naʻe tokoniʻi ai koe ʻe he Fakamoʻuí.
-
Te ke lava foki ʻo fakaʻaliʻali ki hoʻo fānaú ha ʻū fakatātā ʻo ha fofonga fiefia mo ha fofonga mamahi. alanoa fekauʻaki mo ha ngaahi tūkunga ʻoku taʻeʻofa ai ha taha, pea fokotuʻu mai ha ngaahi founga ke tali ʻaki. Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fili pe ʻe ʻai ʻe he tali takitaha ke nau fiefia pe mamahi ʻaki ʻenau tuhu ki he fofonga totonú. Ko e hā ʻoku fiemaʻu ai ʻe Sīsū ke tau fakamolemoleʻi e kakaí, naʻa mo kinautolu ʻoku ʻikai fai lelei kiate kitautolú?
Faingataʻa ʻi Mīsulí: Ko e tauhi ke mālohi ʻa e tuí ʻi he ngaahi taimi fakatuʻutāmakí
Chapter 35: The Saints Leave Jackson County, Missouri: September–December 1833
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 101:16, 23–32
ʻE lava ke ʻomi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e nongá kiate au.
-
Hili hono lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 101:16, tokoni ke ʻiloʻi ʻe hoʻo fānaú ʻa e ngaahi ongo nonga ʻoku maʻu ʻi he taimi ʻoku tau tangutu maʻu ai ʻo fakakaukau kia Sīsuú—hangē ko ʻení, ʻi heʻetau lotu pe maʻu ʻa e sākalamēnití. Te mou lava foki ʻo hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo e loto-ʻapasiá, hangē ko e “Loto ʻApasia” pe “To Think about Jesus” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 11, 71). Te tau ongoʻi fēfē ʻEne melinó ʻi hotau ʻapí?
-
Mahalo naʻa mahuʻingaʻia hoʻo fānaú ʻi he ako fekauʻaki mo e fōtunga ʻo e moʻuí ʻi he toe hāʻele mai ai ʻa Sīsū Kalaisí. Lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 101:23–32, pea talanoa ki he ngaahi meʻa ʻoku nau maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení te ne ʻomi kiate kitautolu ʻa e fiefiá ʻi Heʻene hāʻele maí. Ko e hā ʻoku ʻaonga ai ke tau ʻilo fekauʻaki mo e ngaahi meʻá ni ʻi he taimi ʻoku tau faingataʻaʻia aí?
ʻE ʻomi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e melinó mo e fiefiá ʻi Heʻene toe hāʻele maí.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.