Doctrine and Covenants 2025
21–27 ʻEpeleli: “Kapau ʻOku ʻIkai Te Mou Taha, ʻOku ʻIkai ʻAʻaku ʻa Kimoutolu”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 37–40


“21–27 ʻEpeleli: ‘Kapau ʻOku ʻIkai Te Mou Taha, ʻOku ʻIkai ʻAʻaku ʻa Kimoutolu’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 37–40,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 37–40,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

Teuteu ʻa e kāingalotú ke nau hiki

Fakaikiikí mei he Hiki e Kāingalotú ki Ketilani, tā fakatātaaʻi ʻe Sam Lawlor

21–27 ʻEpeleli: “Kapau ʻOku ʻIkai Te Mou Taha, ʻOku ʻIkai ʻAʻaku ʻa Kimoutolu”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 37–40

Naʻe mahulu hake ʻa e Siasí ki he fuofua Kāingalotú, ʻi ha feituʻu pē ke fanongo malanga ai ʻi he Sāpaté. Naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he ngaahi fakahaá ʻa e ngaahi lea hangē ko e taumuʻá, puleʻangá, Saione, pea, taimi lahi, ko e ngāué. Mahalo naʻe hoko ia ko ha konga ʻo e meʻa naʻá ne tohoakiʻi ʻa e kakaí ki he Siasi kuo fakafoki maí. Neongo ʻenau saiʻia ʻi he tokāteliné, ka naʻe ʻi ai ha tokolahi naʻa nau toe fiemaʻu ha faʻahinga meʻa ke līʻoa ki ai ʻenau moʻuí. Ka neongo ia, naʻe ʻikai faingofua ke talangofua ki he fekau ʻa e ʻEikí ʻi he 1830 ke tānaki fakataha ki ʻOhaioó. Ki ha tokolahi, naʻe ʻuhinga ia ke liʻaki honau ngaahi ʻapi fiemālié kae fononga ki ha kauʻāfonua foʻou (vakai, “Ngaahi Leʻo ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí: Ko e Tānaki ki ʻOhaioó”). Te tau lava ʻi he ʻahó ni ʻo sio lelei ki he meʻa naʻe toki lava pē ʻa e Kāingalotu ko iá ʻo ʻilo ʻaki ʻa e mata ʻo e tuí: naʻe ʻi ai ha ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga ʻa e ʻEikí naʻe tatali kiate kinautolu ʻi ʻOhaiō.

Kuo fuoloa ʻa e fiemaʻu ke tānaki fakataha ki ʻOhaioó, ka ʻoku kei faaitaha ʻa e Kāingalotú ʻi he ʻahó ni ʻi he taumuʻa tatau: ke “ʻomai ʻa Saione” (Tokāteline moe Ngaahi Fuakava 39:13). Hangē ko e fuofua Kāingalotu ko iá, ʻoku fakaafeʻi kitautolu ke siʻaki ʻa e ngaahi “tokanga ki he māmaní” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 40:2) pea falala ki he talaʻofa ʻa e ʻEikí: “Te ke maʻu … ha tāpuaki ʻoku fuʻu lahi fau ʻoku teʻeki ai te ke ʻiloʻi” (Tokāteline moe Ngaahi Fuakava 39:10).

Vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 1:118–20.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 37–38

ʻOku tānaki kitautolu ʻe he ʻOtuá ke tāpuekina kitautolu.

Naʻe pau ke fai ʻe he kāingalotu ʻo e Siasí ʻi Feieti, Niu ʻIoké, ha ngaahi feilaulau faingataʻa ke nau hiki ki ʻOhaiō (maile ʻe 250 tupu) ʻi he faʻahitaʻu momoko ʻo e 1831. ʻI hoʻo lau fekauʻaki mo e fekau ʻa e ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 37:3–4, mahalo te ke fakakaukau ki he ngaahi feilaulau kuo kole atu ʻe he ʻEikí kiate koé. Pea ʻi hoʻo ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:1–33, kumi ha ngaahi moʻoni fekauʻaki mo e Fakamoʻuí ʻokú ne ʻoatu kiate koe ha tui ke muimui ki Heʻene faleʻí. Ko e hā ʻokú ke ako mei he veesi 11–33 fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki ʻo e tānaki fakataha ko ha kau muimui ʻo Sīsū Kalaisí?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:22

“Fanongo ki hoku leʻó pea muimui ʻiate au.”

ʻE founga fēfē hoʻo ʻai ʻa Sīsū Kalaisi ko ho “tokotaha foaki fonó”? ‘Oku ngaohi fēfē koe ʻe he muimui ki Heʻene ngaahi fonó ke ke hoko ko ha “kakai tauʻatāina”?

Vakai foki, 2 Nīfai 2:26–27.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:30

Kapau te u mateuteu, ʻoku ʻikai fiemaʻu ke u manavahē.

Ko e fē ha taimi kuó ke aʻusia ai ʻa e tefitoʻi moʻoni naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:30: “Kapau te mou mateuteu, ʻe ʻikai te mou manavahē”? ʻI hoʻo ako ʻa e vahe 38, fakatokangaʻi ange ʻa e founga ʻoku teuteuʻi ai ʻe he ʻEikí ʻa Hono Kāingalotú ke nau lava ʻo fehangahangai loto-toʻa mo e kahaʻú. Ko e hā ʻa e founga ʻokú Ne finangalo ke ke teuteu ai ki he ngaahi faingataʻá ke ʻoua naʻá ke manavaheé?

Vakai foki, David A. Bednar, “Te Tau Siviʻi ʻA Kinautolu,” Liahona, Nōvema 2020, 8–11.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:24–27

fakaʻilonga seminelí
ʻOku finangalo ʻa e ʻOtuá ke tau “taha pē.”

Naʻe omi ʻa e Kāingalotu naʻe fakataha ki ʻOhaioó mei ha ngaahi tūkunga kehekehe. Ngalingali ʻoku pehē pē mo e kakai ʻi hoʻo uōtí. Ka ʻoku fekauʻi ʻe he ʻEikí ʻa Hono kakaí ke nau “taha pē” (veesi 27). ʻE lava fēfē ke tau maʻu ʻa e faʻahinga uouangataha ko ʻení? Ko e hā ha ngaahi fakakaukau ʻokú ke maʻu ʻi hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:24–27? Ko e hā ʻoku fiemaʻu ai ke tau uouangataha kae lava ke tau hoko ko e kakai ʻa e ʻOtuá?

ʻE lava foki ke ueʻi koe ʻi hono lau ʻa e ngaahi veesi ko ʻení ke ke fakakaukau ki ho ngaahi vā fetuʻutakí—hangē ko ʻení, vā fetuʻutaki mo e kau mēmipa ʻo e fāmilí, kau mēmipa ʻo e uōtí, mo e kau mēmipa ʻo e kōlomú pe kalasí. Ko e hā ha meʻa te ne taʻofi koe mei he uouangataha ʻia Kalaisí? ʻE tokoniʻi fēfē ʻe he Fakamoʻuí “ke mou taha”? ʻE lava ke tokoni ʻa e ongo vitiō “A Friend to All” (Ko ha Kaungāmeʻa ki he Taha Kotoa) pe “Love in Our Hearts” (ʻOfa ʻi Hotau Lotó) (Gospel Library) ke ke tali ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení. Te ke lava foki ʻo maʻu ha ngaahi fakakaukau ʻi he pōpoaki ʻa ʻEletā Teili G. Lenilani “ʻOku Fakangata ʻe he Melino ʻa Kalaisí ʻa e Tāufehiʻá,” Liahona, Nōvema 2021, 83–85.

4:2

PTH_PRJ15829224_Q4ComeFollowMeD&C-VALP_AFriendToAll_SUB_04Sep2025_HDF-2398_TON.mov

3:14

Love in Our Hearts

Te ke tokoni fēfē ke uouangataha ange ʻa e ngaahi kulupu ko ʻení? Hangē ko ʻení, fakakaukau ke ʻave pe text ha kiʻi tohi ʻofa ki he kau mēmipa hoʻo kōlomú, kalasí, pe fāmilí. Ko hai ʻokú ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke ke tokoniʻí?

Ko e hā ʻokú ne ueʻi fakalaumālie koe fekauʻaki mo e sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻi he ʻEfesō 2:14, 18–22; 2 Nīfai 26:24–28?

Vakai foki, Quentin L. Cook, “Taha Honau Lotó ʻi he Māʻoniʻoni mo e Uouangataha,” Liahona, Nōvema 2020, 18–21; “Ke Mou Feʻofaʻaki,” Ngaahi Himí, fika 200; Topics and Questions (Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí), “Belonging in the Church of Jesus Christ” (Kau ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisí), Gospel Library.

kau talavou ʻi ʻAfilika

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:3939–40

ʻOku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke foaki mai ʻa e ngaahi koloa ʻo e taʻengatá maʻaku.

ʻI hoʻo fakakaukaú, ko e hā ʻa e faikehekehe ʻi he “ngaahi koloa ʻo e māmaní” mo e “ngaahi koloa ʻo e taʻengatá”? (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:39). Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuó ne akoʻi koe ke ke mahuʻingaʻia ʻi he ngaahi koloa ʻo e taʻengatá?

Manatuʻi ʻeni ʻi hoʻo lau fekauʻaki mo Sēmisi Kovili ʻi he vahe 39–40 (kau ai ʻa e puipuituʻa fakahisitōlia ʻi he ngaahi ʻuluʻi vahé). Fakakaukau ki he founga ʻe lava ke kaunga ai ʻene aʻusiá kiate koe. Hangē ko ení, fakakaukau ki ha ngaahi taimi “naʻe totonu [ai ho lotó] ʻi [he ʻao ʻo e ʻOtuá]” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 40:1). Naʻe faitāpuekina fēfē koe ʻi hoʻo faivelengá? Fakakaukau foki ki he ngaahi “tokanga ki he māmaní” ʻokú ke fehangahangai mo iá. Te nau taʻofi fēfē koe mei hono maʻu ʻa e folofola ʻa e ʻOtuá “ʻi he loto-fiefia”? (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 39:9; 40:2). Ko e hā ʻokú ke maʻu ʻi he ngaahi vahe ko ʻení ʻokú ne ueʻi koe ke ke talangofua maʻu ai pē ki he ʻOtuá?

Vakai foki, Mātiu 13:3–23.

6:37

ʻOku Ui ʻa Kimoutolu ke Fakahoko ʻa hono Tānakí

Ko hono fakaʻaongaʻi ʻo e folofolá ki hoʻo moʻuí. “Ko e founga ʻe taha te ke lava ai ʻo tokoniʻi e kau akó ke nau sio ki he mahuʻinga ʻo e [folofolá] ko hono fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko e “ʻE tokoni fēfē nai ʻeni kiate koe ʻi ha meʻa ʻokú ke aʻusia ʻi he taimi ní?” ‘Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke ke ʻiloʻi ʻení?’ ‘Ko e hā ha liliu te ne lava ʻo fakahoko ʻi hoʻo moʻuí?’” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 23). Ko e ngaahi fehuʻi ʻi he ʻekitivitī ko ʻení fekauʻaki mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 39–40, ko ha ngaahi sīpinga kehe ia ʻo e ngaahi fehuʻi ʻe lava ʻo tokoni ke tau fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi fakahā ko ʻení ʻi heʻetau moʻuí.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 02 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3738:31–33

ʻOku tānaki kitautolu ʻe he ʻOtuá ke tāpuakiʻi kitautolu.

  • ʻE lava ke tokoni ʻa e mape mo e peesi ʻekitivitī ʻi he fakaʻosinga ʻo e lēsoni ko ʻení ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e meʻa naʻe fekau ʻe he ʻOtuá ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 37:3. Mahalo te ke lava ʻo tokoniʻi kinautolu ke nau kumi ʻa e ngaahi feituʻu ʻoku lau ki ai ʻi he ngaahi fakahā ko ʻení. Te ke lava foki ʻo tokoni ke nau kumi ha kupuʻi lea mei he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:31–33 ʻokú ne fakamatalaʻi ʻa e ʻuhinga ʻoku finangalo ai ʻa e ʻOtuá ke tānaki fakataha Hono kakaí.

2:55

Ko e Tānaki Fakataha ki ʻOhaioó: Ko e tui ʻa Lusi Sāmitá mo ha mana

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:24–27

ʻOku finangalo ʻa e ʻOtuá ke tau “taha pē.”

  • ʻI hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:24–25 mo hoʻo fānaú, talanoa fekauʻaki mo hono ʻuhinga ke fakaʻapaʻapaʻi ho tokouá/tuongaʻané pe tuofefiné ʻo hangē pē ko koé (vakai foki, Mātiu 7:12). Tokoniʻi kinautolu ke nau toe lau ʻa e potufolofolá ʻo fetongi ʻa e “ki hono tokouá” ʻaki honau ngaahi hingoá.

  • Ke akoʻi ki hoʻo fānaú ʻa e ʻuhinga ʻo e hoko ʻo “taha peé” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:27), te ke lava ʻo tokoniʻi kinautolu ke tā mata lalahi ʻa e mataʻifika 1 pea teuteuʻi ia ʻaki ha ngaahi hingoa mo ha ʻū tā fakatātā pe tā ʻo e tokotaha takitaha ʻi hoʻo fāmilí pe kalasí. ʻI he tafaʻaki ʻo e 1, te mou lava ʻo hiki ai ha ngaahi meʻa te mou fai ke toe uouangataha ange ai.

  • Fakakaukau ke vahevahe ha lēsoni fakataumuʻa ʻokú ne fakatātaaʻi ʻa e founga ʻoku totonu ke fakatahatahaʻi ai ha ngaahi meʻa ke hoko ʻo taha, hangē ko ha ʻū kongokonga tupenu ke ngaohi ha monomono pe ko e ʻū meʻa ke ngaohi ʻaki ha foʻi mā ʻe taha. Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi sīpinga ko ʻení fekauʻaki mo e hoko ʻo taha ko ha kakai ʻa e ʻOtuá?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:30

Kapau te u mateuteu, ʻoku ʻikai fiemaʻu ke u manavahē.

  • ʻI hoʻomou lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:30, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo talanoa fekauʻaki mo ha ngaahi aʻusia kimuí ni naʻe fiemaʻu ki ai ha teuteu. Hili iá, te ke lava ʻo fehuʻi ki hoʻo fānaú fekauʻaki mo ha ngaahi meʻa ʻoku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke tau teuteu ki ai. Vahevahe mo hoʻo fānaú ha aʻusia ʻa ia naʻe tokoniʻi ai koe ʻi hoʻo mateuteú ke ʻoua te ke manavahē. Te mou lava foki ʻo mamata fakataha ʻi he foʻi vitiō “Menʻs Hearts Shall Fail Them” (ʻE ʻIkai Tokoniʻi ʻa e Tangatá ʻe Honau Ngaahi Lotó) (Gospel Library).

3:27

Men's Hearts Shall Fail Them

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 39:6, 23

ʻOku ou maʻu ʻa e meʻa-foaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní ʻi he taimi ʻoku hilifakinima ai aú.

  • Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo ha taha ʻoku hilifakinima. Kole ki hoʻo fānaú ke fakamatalaʻi ʻa e meʻa ʻoku hoko ʻi he fakatātaá. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi kinautolu ke tuhu ki he fakatātaá ʻi he taimi kotoa pē ʻoku nau fanongo ai ki he ongo foʻi lea Laumālie Māʻoniʻoní ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 39:6, 23 (pe ʻi ha foʻi hiva hangē koe “Ko e Laumālie Māʻoniʻoní,” Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 56). Fevahevaheʻaki ʻa e founga kuo faitāpuekina ai kimoutolu ʻe he meʻa-foaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní.

hilifakinima ʻo ha kiʻi taʻahine

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.