“7–13 ʻEpeleli: ‘Hiki Hake Homo Leʻó … ke Fakahā ʻa ʻEku Ongoongoleleí’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30–36,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30–36,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
7–13 ʻEpeleli: “Hiki Hake Homo Leʻó … ke Fakahā ʻa ʻEku Ongoongoleleí”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30–36
Naʻe hoko ʻa Paʻale P. Pālati ko ha mēmipa ʻo e Siasí ʻi ha māhina pē ʻe taha feʻunga mo hono ui ia “ki he feituʻu maomaonganoá” ke malanga ʻaki ʻa e ongoongoleleí (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 32:2). Naʻe toe siʻisiʻi ange ai ʻa e taimi naʻe hoko ai ʻa Tōmasi B. Maasi ko ha mēmipá ʻi hono fakahoko ange kiate ia, “Kuo hokosia ʻa e houa ʻo hoʻo ngāué” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 31:3). Naʻe toki papitaiso pē foki mo ʻOasoni Pālati, ʻEtuate Patilisi, mo ha niʻihi kehe tokolahi ʻi hono maʻu honau uiuiʻi ke ngāue fakafaifekaú. Mahalo ‘oku ʻi ai ha lēsoni ʻi he sīpinga ko ʻení kiate kitautolu ʻi he ʻahó ni: kapau ʻoku lahi feʻunga hoʻo ʻiló ke tali ʻa e ongoongolelei kuo fakafoki maí ʻaki haʻo papitaiso, ta ʻoku feʻunga hoʻo ʻiló ke ke vahevahe ia mo ha niʻihi kehe. ʻIo, ʻoku tau fiemaʻu kotoa ke fakalahi ʻetau ʻilo ki he ongoongoleleí, ka kuo teʻeki teitei momou ʻa e ʻOtuá ke ui ʻa e kau “taʻeakó” ke malanga ʻaki ʻEne ongoongoleleí (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 35:13). Ko hono moʻoní, ʻokú Ne fakaafeʻi kitautolu kotoa ke, “Fakaava [hotau] ngutú ke fakahā ʻa ʻeku ongoongoleleí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30:5). Pea ʻoku tau fakahoko lelei taha ia ʻo ʻikai ʻaki hotau potó mo e taukeí kae “ʻaki ʻa e mālohi ʻo [e] Laumālié” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 35:13).
Vakai foki, “The Faith and Fall of Thomas Marsh,” “Ezra Thayer: From Skeptic to Believer,” “Orson Pratt’s Call to Serve,” ʻi he Revelations in Context, 54–69.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30–36
ʻOku ui au ke u hoko ko ha fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisi.
Tatau ai pē pe ʻoku uiuiʻi koe ke ke hoko ko ha faifekau, ka te ke lava ʻo hoko ko ha fakamoʻoni ʻo Sīsū Kalaisi “ʻi he taimi kotoa pē pea ʻi he meʻa kotoa pē, pea ʻi he feituʻu kotoa pē” (Mōsaia 18:9). ʻI hoʻo ako ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30–36, lekooti ʻa e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo ho ngaahi faingamālie ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí. Te ke lava ʻo hiki ha lisi ʻo e ngaahi meʻa ʻoku kole atu ʻe he ʻEikí kiate koé mo ha lisi ʻe taha ʻo e ngaahi talaʻofa ʻoku fai ʻe he ʻEikí ʻi hoʻo vahevahe ʻa e ongoongoleleí (hangē ko ʻení, vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30:8; 31:3–5; 32:1, 5; 35:13–15, 24). Te ke lava foki ʻo kumi ha ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻe lava ʻo tokoni atu ke ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí. Ko e hā ʻokú ke maʻu ʻokú ne ueʻi koe ke ke “fakahā ʻa e ongoongo fakafiefia ʻo e fiefia lahi”? (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 31:3).
Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Keuli E. Sitīvenisoni, ko hono malangaʻi ʻo e ongoongoleleí “ʻe lava ke fakahoko [ia] ʻo fakafou ʻi he ngaahi tefitoʻi moʻoni faingofua, mo mahinongofua kuo akoʻi kiate kitautolu takitaha talu mei heʻetau kei īkí, ʻa ia ko e: ʻofá, vahevahé, mo e fakaafé” (“‘Ofa, Vahevahe, Fakaafe,” Liahona, Mē 2022, 85). Fakakaukau ke ako ʻene pōpoakí lolotonga hoʻo fakakaukau ki hoʻo ngaahi mahení, kaungāmeʻá, mo e fāmilí. Ko e hā ha ngaahi fakakaukau ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo e founga te ke lava ai ʻo vahevahe mo kinautolu ʻa e “meʻa [ʻokú ke] ʻofa ai ʻi he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí”? Ko e hā ha ngaahi founga te ke lava ai ʻo fakaafeʻi kinautolu ke nau “omi ʻo mamata,” “omi ʻo tokoni,” mo “omi ʻo kaú”? ʻI hoʻomou hivaʻi pe fanongo ki he “Te U Fai Ho Finangaló” (Ngaahi Himí, fika 171) pe ko ha himi tatau mo iá, te ke lava ʻo fehuʻi loto “Ko e hā ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke u lea ʻaki mo aʻusia kae lava ke u vahevahe ʻEne ongoongoleleí?”
Vakai foki, Marcos A. Aidukaitis, “Hiki Hake Ho Lotó pea Fiefia,” Liahona, Mē 2022, 40–43; Topics and Questions (Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí), “Inviting All to Receive the Gospel of Jesus Christ” (Ko Hono Fakaafeʻi ʻa e Tokotaha Kotoa Pē ke Nau Tali ʻa e Ongoongoleleí), “Ministering as the Savior Does” (Ko e Ngāue Fakaetauhi ʻo Hangē ko e Fakamoʻuí), Gospel Library; “Inviting All to Come unto Christ: Sharing the Gospel” (vitiō), Gospel Library.
Inviting All to Come unto Christ: Sharing the Gospel
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 31:1–2, 5–6, 9, 13
‘E lava ke tokoniʻi au ʻe he ʻEikí ʻi hoku vā fetuʻutaki mo hoku fāmilí.
Naʻe fefaʻuhi ʻa e ngaahi fāmili ʻo e 1830 tupú mo e ngaahi palopalema tatau ʻoku fehangahangai mo e ngaahi fāmili ʻi he ʻaho ní. Ko e hā ha fakahinohino mo ha ngaahi talaʻofa naʻe fai ʻe he ʻEikí kia Tōmasi B. Maasi fekauʻaki mo hono fāmilí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 31? (vakai tautautefito ki he veesi 1–2, 5–6, 9, 13). ʻE tokoni fēfē ʻEne ngaahi folofolá kiate kimoutolu ʻi hoʻomou ngaahi vā fetuʻutaki fakafāmilí?
Ki ha fakamatala lahi ange kau kia Tōmasi B. Maasi, vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:85–86, 130–31.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 32–33; 35
ʻOku teuteuʻi au ʻe he ʻEikí ki he ngāue ʻokú Ne finangalo ke u faí.
ʻE lava ke tokoni hono ako ʻa e moʻui ʻa e kakai ʻoku fakamatala ki ai ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 32–33; 35 ke ke fakatokangaʻi ʻa e founga ʻoku teuteuʻi ai koe ʻe he ʻEikí ki Heʻene ngāué. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo lau fekauʻaki mo e vā fetuʻutaki ʻo Paʻale P. Pālati mo Sitenei Likitoni ʻi he “Ngaahi Leʻo ʻo Hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí: Kau Fuofua Papi Uluí.” Naʻe tāpuekina fēfē ʻe he vā fetuʻutaki ko ʻení ʻa e fānau ʻa e ʻOtuá? (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 35).
Ko ha sīpinga ʻeni ʻe taha: Naʻe tohi ʻa ʻĒsela Teia naʻá ne maʻu ha mata meʻa-hā-mai kimuʻa siʻi pē pea papitaisó “ne haʻu ai ha tangata ʻo ʻomai kiate au ha takainga pepa peá ne foaki mai foki mo ha talupite peá ne talamai ke u [puhi] ia. Ne u talaange ki ai kuo teʻeki ke u [puhi] ha meʻa pehē ʻi heʻeku moʻuí. Naʻá ne pehē mai te ke lava ʻo [puhi] ia, ʻahiʻahiʻi angé. … Naʻá ne ʻomi ʻa e ongo fakaʻofoʻofa taha kuó u fanongo aí” (“Revelation, October 1830–B, Revelation Book 1,” historical introduction, josephsmithpapers.org). ʻI he maʻu ko ia kimui ʻe Siosefa Sāmita ha fakahā fekauʻaki mo ʻĒsela Teia mo Notelopi Suití ʻa ia ʻoku lekooti ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 33, naʻe fakaʻuhingaʻi ʻe ʻĒsela ʻa e fakahaá ko e takainga pepa ia ʻi heʻene mata meʻa-hā-maí. Naʻe teuteuʻi fēfē ʻe he ʻEikí ʻa ʻĒsela ki he misiona naʻá Ne ʻoange kiate ia ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 33:1–13?
Ko e hā ha fakamoʻoni ʻokú ke vakai ki ai naʻe kau ʻa e toʻukupu ʻa e ʻEikí ʻi he moʻui ʻa e fuofua kau mēmipa ko ʻeni ʻo e Siasí? Ko hai kuo tuku ʻe he ʻEikí ʻi hoʻo moʻuí ke tokoniʻi koe ke ke haʻu kia Kalaisí? ʻOkú Ne teuteuʻi fēfē koe ke tāpuekina ʻa e niʻihi kehé ʻo fakafou ʻi hoʻo faivelengá, ʻofá, pe fakaafé?
Vakai foki, “A Mission to the Lamanites,” ʻi he Revelations in Context, 45–49.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 33:12–18
Kapau ʻe langa ʻeku moʻuí ʻi he ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí, he ʻikai ke u tō.
Naʻe fakataumuʻa ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 33 kia Notelopi Suiti pea mo ʻĒsela Teia, ko ha ongo mēmipa foʻou ʻo e Siasí. Naʻe mavahe ʻa Notelopi mei he Siasí hili pē hono ʻomi ʻa e fakahā ko ʻení. Naʻe ngāue faivelenga ʻa ʻĒsela ʻi ha vahaʻa taimi, ka naʻe toe iku pē foki ʻo hē. ʻE ala ueʻi koe ʻi hoʻo lau fekauʻaki mo kinaua ʻi he vahe ko ʻení ke ke fakakaukau ki he fefeka hoʻo langa “ʻi he maka” (veesi 13) ʻo e ongoongoleleí. Ko e hā ha ngaahi moʻoni ʻi he ngaahi veesi ko ʻení te nau tokoni ke ke kei tuitala ai pē ki he Fakamoʻuí?
Vakai foki, Hilamani 5:12.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30:1–2
ʻOku totonu ke tukutaha ʻeku tokangá ʻi he ngaahi meʻa ʻa e ʻOtuá ʻo laka ange ʻi he ngaahi meʻa ʻo e māmaní.
-
Mahalo ʻe fakafiefia ki hoʻo fānaú ke nau feinga ke fai ha ngāue ʻe ua ʻi he taimi pē ʻe taha, hangē ko hono lau maʻuloto ha ngaahi lea ki ha foʻi hiva manakoa lolotonga hono hiki ʻa e hingoa ʻo e kau mēmipa kotoa honau fāmilí. Ko e hā ʻoku faingataʻa ai ke fakahoko fakaʻangataha ha meʻa ʻe uá? Hili iá, ʻe lava ke mou lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30:1–2. Ko e hā ha “ngaahi meʻa ʻo e māmaní” te ne lava ʻo tohoakiʻi ʻetau tokangá mei heʻetau manatu kia Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongoleleí? Te tau lava fēfē ʻo tokanga taha maʻu pē kiate Iá?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 33:2–3, 6–10
Te u lava ʻo vahevahe ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí.
-
Ke tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 33:8–10, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke nau feinga ke lea ʻaki ha kupuʻi lea kae mapuni pē honau ngutú lolotonga hoʻo mateʻi pe ko hoʻo fānau kehé ʻa e meʻa ʻoku nau lea ʻakí. Lau ʻa e veesi 8–10 pea kole ange ke nau fakaava honau ngutú ʻi he taimi kotoa pē ʻoku toutou lea ʻaki ai ʻa e kupuʻi lea “fakaava homo ngutú.” Ko e hā ʻa e ʻuhinga ʻoku finangalo ai ʻa e Tamai Hēvaní ke fakaava hotau ngutú ʻo vahevahe ʻa e ongoongoleleí ki he niʻihi kehé? Ko e hā te tau lava ʻo tala ki hotau fāmilí mo e kaungāmeʻá fekauʻaki mo e Fakamoʻuí pe ko ʻEne ongoongoleleí? Te mou lava foki ʻo hivaʻi ha foʻi hiva fekauʻaki mo hono vahevahe ʻo e ongoongoleleí, hangē ko e “ʻOmi Ki Māmani ʻEne Moʻoní” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 92–93).
-
Fakakaukau ke vahevahe ha ngaahi aʻusia kuó ke maʻu fekauʻaki mo e ngaahi tefitoʻi moʻoni pe ngaahi talaʻofa ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 30–34. Ko e hā naʻá ke ako pe ongoʻi fekauʻaki mo ho Fakamoʻuí mo ʻEne ngāué ʻi hoʻo tokoni kiate Iá?
3:9ʻOku Vahevahe ʻe Samuela Sāmita ʻa e Tohi ʻa Molomoná: ʻOku faitāpuekina ʻe ha tohi ʻe taha ha moʻui ʻa ha tokolahi
1:33Ko Ha Misiona ki he Kakai Tuʻufonua ʻo ʻAmeliká: ʻOku fanongo ʻa e kau ʻInitia Telaueá ki he ongoongoleleí
ʻOku lahi ha ngaahi founga ke vahevahe ai ʻa e ongoongoleleí.
Fakamoʻoni ki he ngaahi tāpuaki kuo talaʻofa maí. ʻI he taimi ʻokú ke fakaafeʻi ai ʻa e fānaú ke moʻui ʻaki ha tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí, te ke lava ʻo vahevahe ʻa e ngaahi talaʻofa kuo fai ʻe he ʻOtuá ki he kakai ʻoku nau moʻui ʻaki ʻa e tefitoʻi moʻoni ko iá. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo vahevahe hoʻo fakamoʻoni ki he ngaahi tāpuaki ʻokú Ne foaki mai kiate kitautolu ʻi he taimi ʻoku fakaava ai hotau ngutú ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 33:12–13
Te u lava ʻo langa ʻa ʻeku moʻuí ʻi he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí.
-
Te ke lava ʻo ʻave hoʻo fānaú ki tuʻa ke nau sio ki he fakavaʻe ʻo honau ʻapí pe fale ʻo e Siasí pea kole ange ke nau fakamatalaʻi ia. Ko e hā ʻa e ʻuhinga ʻoku fiemaʻu ai ki ha fale ha fakavaʻe ʻoku mālohi mo fefeká? Lau mo kinautolu ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 33:12–13, pea fevahevaheʻaki hoʻomou ngaahi ongo fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku finangalo ai ʻa e ʻEikí ke langa ʻetau moʻuí ʻi Heʻene ongoongoleleí. Ko e hā ʻa e ʻuhinga ʻoku hoko ai ʻa e “maká” ko ha foʻi lea lelei ke fakamatalaʻi ʻaki ʻa e ongoongoleleí? Te tau langa fēfē ʻetau moʻuí ʻi he maka ʻo e ongoongoleleí? (vakai foki, Mātiu 7:24–29).
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.