“24 Fēpueli–2 Māʻasi, ‘ʻOku Mahuʻinga Lahi ʻa e Ngaahi Laumālié’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
24 Fēpueli–2 Māʻasi: “ʻOku Mahuʻinga Lahi ʻa e Ngaahi Laumālié”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18
ʻOku lahi ha ngaahi founga kehekehe ke feinga ai ke fakafuofuaʻi ʻa e mahuʻinga ʻo ha taha. ʻE lava ke kau kotoa ʻa e talēnití, akó, koloá, mo e fōtunga fakatuʻasinó ki he founga ʻoku tau fefakafuofuaʻi ʻaki ai—pea mo kitautolu peé. Ka ʻi he ʻafio mai ʻa e ʻOtuá, ko ha meʻa, mahinongofua ange hotau mahuʻingá, pea ʻoku fakamatalaʻi mahino ia ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18: “Manatu, ʻoku mahuʻinga lahi ʻa e ngaahi laumālié ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá” (veesi 10). ʻOku fakamatalaʻi ʻe he foʻi moʻoni mahinongofua ko ʻení ha konga lahi ʻo e meʻa ʻoku fai ʻe he ʻOtuá pea mo e ʻuhinga ʻokú Ne fai ai iá. Ko e hā naʻá Ne fakahinohino ai ʻa Siosefa Sāmita mo ʻŌliva Kautele ke fokotuʻu ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí ʻi hotau kuongá? (vakai, veesi 1–5). Koeʻuhí ʻoku mahuʻinga lahi ʻa e ngaahi laumālié. Ko e hā ʻokú Ne “fekau [ai] ki he kakai kotoa pē ʻi he feituʻu kotoa pē ke nau fakatomalá” pea mo fekauʻi ha kau ʻAposetolo ke malanga ʻaki ʻa e fakatomalá? (veesi 9). Koeʻuhí ʻoku mahuʻinga lahi ʻa e ngaahi laumālié. Pea ko e hā naʻe mamahi ai ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he “mate ʻi he kakanó” pea mo e “mamahi ʻa e kakai kotoa peé”? (veesi 11). Koeʻuhí ʻoku mahuʻinga lahi ʻa e ngaahi laumālié. Kapau ʻoku fili ha taha ʻo e ngaahi laumālie ko ʻení ke tali ʻa e meʻaʻofa ʻa e Fakamoʻuí, “hono ʻikai ke lahi ʻa ʻene fiefia ʻi he laumālie ʻe toko taha ʻoku fakatomalá” (veesi 13).
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:1–5
“Langa hake hoku siasí.”
ʻI he vahe 18, naʻe ʻoange ʻe he ʻEikí kia ʻŌliva Kautele ha ngaahi fakahinohino ke tokoni ʻi hono fakatoka ʻa e fakavaʻe ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí. Ko e hā ʻokú ke fakatokangaʻi fekauʻaki mo e faleʻi naʻá Ne faí—tautautefito ʻi he veesi 1–5? Mahalo te ke fakakaukau ki he kaunga ʻa e faleʻi tatau ko ʻení kiate koe ʻi hoʻo “langa hake” hoʻo tui kia Kalaisí. Hangē ko ʻení:
-
Ko e hā kuó ke “kole … ke ʻilo” fekauʻaki mo e ʻEikí? (veesi 1).
-
Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koe ke “falala ki he ngaahi meʻa ʻa ia kuo tohí”? (veesi 3). Kuo founga fēfē hono “fakahā kiate koe” ʻe he Laumālié ʻoku moʻoni ʻa e ngaahi meʻá ni? (veesi 2; vakai foki, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:22–24).
-
Te ke langa fēfē hoʻo moʻuí ʻi he “tuʻunga ʻo [e] ongoongolelei [ʻa e Fakamoʻuí] mo [Hono] maká”? (veesi 5).
Fai ha ngaahi fehuʻi. Ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá ko ha fakamoʻoni ia ʻoku fakaiku ʻa e ngaahi fehuʻí ki ha fakahā. ʻI hoʻo ako ʻa e folofolá, lekooti ʻa e ngaahi fehuʻi ʻokú ke maʻú. Hili ia peá ke fakalaulauloto mo lotu ke kumi ʻa e ngaahi talí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:10–13
“ʻOku mahuʻinga lahi ʻa e ngaahi laumālié ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá.”
ʻOku tau ʻilo fēfē ʻa e mahuʻinga ʻo ha meʻa? Hangē ko ʻení, ko e hā ʻoku mamafa ange ai ha meʻa ʻe taha ʻi ha meʻa ʻe taha ʻi he māketí? ʻI hoʻo lau ʻa e vahe 18 ʻi he uike ní, tautautefito ki he veesi 10–13, ʻe lava ke ke fakafehoanaki ʻa e founga ʻoku faʻa fakapapauʻi ai ʻe he kakaí ʻa e mahuʻingá ʻaki ʻa e meʻa ʻokú ne ʻai ha laumālie ke mahuʻinga ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá. Fakakaukau ke fetongi ʻaki ho hingoá ʻa e ngaahi foʻi lea ko e “laumālie,” “ngaahi laumālie,” mo e “kakai kotoa pē.” ʻE tokoni fēfē ʻa e ngaahi veesi ko ʻení ki ha taha ʻokú ne fehuʻia hono mahuʻingá?
Ko ha ngaahi potufolofola kehe ʻeni ʻoku nau akoʻi ʻa e mahuʻinga ʻo e laumālié: Luke 15:1–10; Sione 3:16–17; 2 Nīfai 26:24–28; Mōsese 1:39. Makatuʻunga ʻi he ngaahi potufolofola ko ʻení, te ke fakamatalaʻi fakanounou fēfē ʻa e ongo ʻoku maʻu ʻe he ʻOtuá kiate koé? Te ke lava foki ʻo fekumi ʻi he pōpoaki ʻa Palesiteni Tieta F. ʻUkitofa “ʻOkú ke Mahuʻinga Kiate Ia” (Liahona, Nōvema 2011, 19–22) ke maʻu ha ngaahi foʻi lea mo ha ngaahi kupuʻi lea ʻe tokoni atu ke ke ʻilo ho mahuʻinga ki he ʻOtuá.
ʻOku founga fēfē hono fakahaaʻi atu ʻe he ʻOtuá ʻokú ke mahuʻinga lahi kiate Iá? ʻOku liliu fēfē nai ʻe he meʻá ni hoʻo ongo fekauʻaki mo koe pea mo e niʻihi kehé?
Vakai foki, Joy D. Jones, “Mahuʻinga Taʻe-Hano-Tatau,” Liahona, Nōvema 2017, 13–15; Topics and Questions (Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí), “Children of God” (Fānau ʻa e ʻOtuá), Gospel Library.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:11–16
ʻOku fiefia ʻa e ʻEikí ʻi he taimi ʻoku ou fakatomala aí.
Fakatokangaʻi ange ʻa e tuʻo lahi hono fakaʻaongaʻi ʻo e foʻi lea fakatomalá ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18. Fakalaulauloto ki he meʻa ʻokú ke ako mei he ngaahi leá ni ʻi he taimi kotoa pē ʻoku fakaʻaongaʻi aí. Fakakaukau ki ai kae tautautefito ki he veesi 11–16. ʻOku liliu fēfē nai ʻe he ngaahi veesi ko ʻení hoʻo ongo fekauʻaki mo e fakatomalá—ʻa hoʻo fakatomalá mo e fatongia ke fakaafeʻi ʻa e kakai kehé ke nau fakatomala mo fakalakalaká? Ko ha founga ʻeni ʻe taha ke lekooti ai ʻa e meʻa ʻokú ke akó: lisi ha ngaahi founga te ke fakakakato ai ʻa e sētesí “Ko e fakatomalá ko e .”
Vakai foki, ʻAlamā 36:18–21; Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Fakatomalá, Fakatomalaʻí,” Gospel Library; Dale G. Renlund, “Fakatomalá: Ko ha Fili Fakafiefia,” Liahona, Nōvema 2016, 121–24.
Fakaikiikí mei he Ko e Foha Maumau Koloá, tā fakatātaaʻi ʻe Clark Kelley Price
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:14–16
ʻOku maʻu ʻa e fiefiá ʻi hono tokoniʻi ʻo e niʻihi kehé ke haʻu kia Kalaisí.
ʻI hoʻo lau ʻa e veesi 14–16, fakalaulauloto ki he ʻuhinga ʻo e “kalanga ʻaki ʻa e fakatomalá”—mo e ʻuhinga ʻokú ne ʻomi ai ha fiefia peheé. Ko e hā ha ngaahi founga kuó ke maʻu ke tokoniʻi ai ʻa e niʻihi kehé ke nau haʻu ki he Fakamoʻuí pea maʻu ha fakamolemolé? Kuo fakahoko fēfē ia ʻe ha kakai kehe maʻau?
Vakai foki, Craig C. Christensen, “ʻOku ʻIkai ha Meʻa ʻe Fakaʻofoʻofa mo Lelei Pehē ʻo Tatau mo ʻEku Fiefiá,” Liahona, Mē 2023, 45–47.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:34–36
ʻOku ou lava ʻo fanongo ki he leʻo ʻo e ʻEikí ʻi he folofolá.
Kapau ʻe ʻeke atu ʻe ha taha pe ʻoku fēfē ʻa e leʻo ʻo e ʻEikí, ko e hā te ke talaangé? Fakakaukau ki he fehuʻi ko ʻení ʻi hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:34–36. Ko e hā kuó ke ako fekauʻaki mo e leʻo ʻo e ʻEikí mei hono lau ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá? Ko e hā te ke lava ʻo fai ke ke fanongo lelei ange ai ki Hono leʻó?
Vakai foki, “Kumi ki Hoʻo Folofolá,” Ngaahi Himí, fika 144.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:10–13
ʻOku tau mahuʻinga kotoa pē ki he ʻOtuá.
-
ʻI hoʻo lau mo hoʻo fānaú ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:10–13, fakakaukau ke fetongi ʻaki ʻa e hingoa ʻo e tokotaha takitaha ʻa e ngaahi foʻi lea “laumālié,” “ngaahi laumālié,” mo e “kakai kotoa pē.” Hili iá, te ke lava ʻo talanoa ki he founga ʻoku tokoni ai ʻa e ngaahi veesi ko ʻení ke mahino kiate kitautolu ʻa e ongo ʻoku maʻu ʻe he Tamai Hēvaní kiate kitautolu takitahá.
-
Te ke lava foki ʻo fehuʻi ki hoʻo fānaú ʻa e ngaahi meʻa ʻoku pehē ʻe he kakaí ʻoku mahuʻingá. Pe ko haʻo fakaʻaliʻali ange ha meʻa ʻoku mahuʻinga kiate koe. ʻOku fēfē ʻetau tokangaʻi ʻa e ngaahi meʻa ʻoku mahuʻinga kiate kitautolú? Hili iá pea ʻai ke nau taufetongi ʻi he sio ki ha sioʻata. ʻI heʻenau fai iá, talaange ki he fānau takitaha ko e fānau kinautolu ʻa e ʻOtuá pea ʻoku nau mahuʻinga lahi. Te tau fakahaaʻi fēfē ki he niʻihi kehé ʻoku “mahuʻinga lahi [honau] ngaahi laumālié” kiate kitautolu?
-
Ke fakamamafaʻi ange ʻoku mahuʻinga lahi ʻa e kakai kotoa pē ki he Tamai Hēvaní, ʻe lava ke sio hoʻo fānaú ki he fakatātā ʻi he fakaʻosinga ʻo e lēsoni ko ʻení lolotonga hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:10–13.
Fakaikiiki mei he Mahuʻinga ʻo ha Laumālie, tā fakatātaaʻi ʻe Liz Lemon Swindle
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:13–16
ʻOku ʻomi ha fiefia lahi ʻi hono vahevahe ʻo e ongoongoleleí.
-
Ke ueʻi fakalaumālie hoʻo fānaú ke nau vahevahe ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí, te mou lava ʻo fetalanoaʻaki fekauʻaki mo e ngaahi aʻusia ʻi he taimi naʻá ke maʻu ai ha meʻa naʻá ke fie vahevahe mo hoʻo ngaahi kaungāmeʻá pe fāmilí. Ko e hā naʻá ke fie vahevahe ai iá, pea ko e hā ʻa e ongo naʻá ke maʻu ʻi hono vahevahe iá? Hili iá, te mou lava ʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:13, 16. Ko e hā ʻa e meʻa ʻokú ne ʻomi ʻa e fiefiá ki he ʻEikí? Ko e hā ʻa e meʻa ʻokú Ne folofola ʻaki te ne ʻomi ʻa e fiefiá kiate kitautolú? Te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo talanoa ki ha faʻahinga aʻusia kuo mou maʻu ʻi hono vahevahe ʻa e fiefia ʻo e ongoongolelei ʻa e Fakamoʻuí.
-
ʻE lava ha foʻi hiva fekauʻaki mo hono vahevahe ʻo e ongoongoleleí, hangē ko e “ʻOku ou Fie Hoko Leva ko ha Faifekaú” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 90), ʻo tokoni ki hoʻo fānaú ke nau fakakaukau ki ha ngaahi founga te nau lava ai ʻo vahevahe ʻae ongoongoleleí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:34–36
ʻOku ou lava ʻo fanongo ki he leʻo ʻo e ʻEikí ʻi he folofolá.
-
Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ʻi ha vaʻinga ʻoku nau feinga ai ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi leʻo ʻo ha kakai kehekehe, hangē ko ha kau mēmipa ʻo e fāmilí, kaungāmeʻá, pe kau taki ʻo e Siasí. ʻOku tau fakatokangaʻi fēfē nai ʻa e ngaahi leʻó? ʻOku tau fakatokangaʻi fēfē nai ʻa e leʻo ʻo e ʻEikí? Te mou lava ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:34–36 ke aleaʻi ʻa e fehuʻi ko ʻení. ʻE lava foki ke mou fevahevaheʻaki ʻi he founga kuó ke fanongo ai ki he leʻo ʻo e ʻEikí ʻi he folofolá.
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.