“17–23 Māʻasi: ‘Fekumi ki he Ngaahi Meʻa ʻo ha Maama Lelei Ange’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 23–26,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 23–26,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
17–23 Māʻasi: “Fekumi ki he Ngaahi Meʻa ʻo ha Maama Lelei Ange”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 23–26
Ki ha kakai tokolahi, ko e papitaisó ko ha aʻusia loto-ʻapasia mo nonga ia. Ka neongo ia, naʻe uesia ʻa e papitaiso ʻo ʻEma Sāmita mo ha niʻihi kehe, ʻe ha kau fakatanga naʻa nau manukiʻi, fakamanamanaʻi, mo fakamālohiʻi kinautolu ke nau hola. Kimui ange, ʻi he ʻamanaki pē ke hilifakinima ʻe Siosefa ʻa e kau mēmipa foʻoú, naʻe puke pōpula ia ko e fakamoveuveu ki he koló ʻi heʻene malangá. ʻI he ngaahi fakafepaki kotoa ko ʻení, ʻe lava fēfē ke maʻu ʻe ʻEma ha fakapapau naʻá ne fai ʻa e meʻa totonú? ʻI he feituʻu tatau pē te tau lava kotoa ʻo maʻu ai iá—fakafou ʻi he fakahā mei he ʻEikí. Naʻá ne folofola kia ʻEma fekauʻaki mo e “ngaahi meʻa ʻo ha [māmani] lelei ange”—ʻa Hono puleʻangá—mo hono tuʻunga ʻi aí. Naʻá Ne folofola ange ke ʻoua ʻe manavahē, ke “hiki hake [hono] lotó ʻo fiefia,” pea ke “pīkitai ki he ngaahi fuakava [kuó ne] faí.” Pea ko e ngaahi lea fakalotolahi mo e akonaki ko ʻení ko Hono “leʻó [ia] ki he kakai kotoa pē” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:9–10, 13, 16).
Vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 1:89–90, 94–97.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 24
ʻE lava ʻe he Fakamoʻuí ʻo hiki hake au “mei [heʻeku] ngaahi mamahí.”
Naʻe foaki ʻa e fakahā ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 24 ke “poupouʻi hake, fakalotolahiʻi mo fakahinohinoʻi” ʻa Siosefa Sāmita mo ‘Ōliva Kautele lolotonga ha taimi ʻo e faingataʻá (‘uluʻi vahé: vakai foki, Kau Māʻoniʻoní,, 1:102–04). Kumi ha ngaahi foʻi lea ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 24 ʻokú ke ongoʻi naʻe mei fakamālohia mo fakalotolahi kiate kinautolu.
Ko e hā ʻoku fokotuʻu atu ʻe he ngaahi potufolofola ko ʻení fekauʻaki mo e founga ʻoku tokoni atu ai ʻa e Fakamoʻuí kiate koe ʻi ho ngaahi faingataʻaʻiá?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 24:1–3
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 24:8
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 121:7–8
Fakaikiikí mei he Naʻá Ne Fakamoʻui ha Ngaahi Mahaki Kehekehe, tā fakatātaaʻi ʻe J.Kirk Richards
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25
ʻOku ʻi ai hoku fatongia mahuʻinga ke fakahoko ʻi he puleʻanga ʻo e ʻOtuá.
ʻI he vakai ʻa ʻEma Sāmita ki hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí ʻo fakafou ʻi hono husepāniti ko Siosefa Sāmitá, mahalo naʻá ne fifili pe ko e hā hono fatongiá. Kumi ha ngaahi tali naʻe ʻomi ʻe he ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25. ʻOkú ke maʻu nai ha meʻa ʻi he vahe ko ʻení ʻokú ke ongoʻi ko Hono “leʻó ia [kiate koe]”? (veesi 16).
Vakai foki, “An Elect Lady” (video), Gospel Library; “Thou Art an Elect Lady,” ʻi he Revelations in Context, 33–39; Joy D. Jones, “Ko ha Uiuiʻi Fakaʻeiʻeiki Makehe,” Liahona, Mē 2020, 15–18.
“Ko e Fefine … Kuo Fili”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:5, 14
“Fai atu ʻi he laumālie ʻo e angamalū.”
Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koe ʻa e kupuʻi lea “laumālie ʻo e angamalū”? Fakakaukau ke kumi ʻi he vahe 25 ha ngaahi foʻi lea mo ha ngaahi kupuʻi lea ʻoku tokoni ke mahino kiate koe ʻa e ʻuhinga ʻo e angamaluú. ʻE lava foki ke tokoni ʻa e pōpoaki ʻa ʻEletā Tēvita A. Petinā “Angamalū mo Loto-Fakatōkilalo” (Liahona, Mē 2018, 30–33). ʻOku hoko fēfē ʻa Sīsū Kalaisi ko ha sīpinga ʻo e angamaluú kiate koe? (vakai, Mātiu 11:28–30). Fakakaukau ki ha ngaahi meʻa ʻi hoʻo moʻuí te ke lava ʻo fai “ʻi he laumālie ʻo e angamalū.”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:10, 13
“Liʻaki ʻa e ngaahi meʻa ʻo e māmaní, pea fekumi ki he ngaahi meʻa ʻo ha maama lelei ange.”
ʻI hoʻo fakalaulauloto ki he faleʻi ʻa e ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:10, ʻe ala tokoni ke hiki ha lisi ʻo e “ngaahi meʻa ʻo e māmaní” ʻokú Ne finangalo ke ke “liʻaki.” Hili iá, ʻe lava ke ke faʻu ha lisi ʻo e “ngaahi meʻa ʻo ha [māmani] lelei ange” ʻokú Ne finangalo ke ke fekumi ki aí. Mahalo te ke fili ha meʻa ʻe taha pe lahi ange mei he lisi ʻuluakí te ke liʻaki pea mo ha meʻa ʻe taha mei he lisi hono uá te ke fekumi ki ai.
Kuo fai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ha faleʻi mo ha ngaahi talaʻofa fekauʻaki mo hono “[siʻaki] ʻa e ngaahi meʻa lahi ʻo e māmani ko ʻení.” Kumi ia ʻi he peesi 77 ʻo ʻene pōpoaki “Ngaahi Koloa Fakalaumālie” (Liahona, Nōvema 2019). Te ke muimui fēfē ki heʻene faleʻí?
ʻI hoʻo lau ʻa e veesi 13, fakakaukau ki he ngaahi fuakava kuó ke fai mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí. ʻOku ʻuhinga ki he hā ke “pīkitai” ki he ngaahi fuakava ko ʻení? ʻOku tokoni fēfē hoʻo ngaahi fuakavá ke “liʻaki ʻa e ngaahi meʻa ʻo e māmaní, pea fekumi ki he ngaahi meʻa ʻo ha maama lelei angé”?
Ko ha ngaahi potufolofola kehe ʻeni ʻe lava ʻo tokoni ke ke fakafaikehekeheʻi ʻa e “ngaahi meʻa ʻo e māmaní” mo e “ngaahi meʻa ʻo ha maama lelei angé”: Mātiu 6:19, 21, 25–34; Luke 10:39–42; 2 Nīfai 9:51.
Vakai foki, Ngaahi Tefito ʻo e Ongoongoleleí, “Feilaulaú,” Gospel Library.
Fakaafeʻi ke vahevahé. Kapau ʻokú ke akoʻi ha niʻihi kehe fekauʻaki mo e founga ke “liʻaki ʻa e ngaahi meʻa ʻo e māmaní,” fakakaukau ki ha ngaahi founga ke fakaafeʻi ai kinautolu ke vahevahe ʻa e meʻa ʻoku nau fai ke muimui ki he faleʻi ko ʻení. Te tau lava ʻo maʻu ha ivi lahi mo ha loto-toʻa mei heʻetau fefanongoʻaki ki heʻetau ngaahi fakakaukaú mo e ngaahi aʻusiá.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:11–12
ʻOku hōifua ʻa e ʻEikí ʻi heʻeku “hiva ʻo e lotó.”
Ko e hā ha niʻihi ʻo hoʻo “[ngaahi] hiva ʻo e lotó”—ngaahi hiva ʻokú ne fakahaaʻi hoʻo ngaahi ongo fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní pe ko Sīsū Kalaisí? Fakakaukau ke hivaʻi pe fanongo ki ha niʻihi ʻo kinautolu. Ko e hā ʻa e meʻa fekauʻaki mo e ngaahi hiva ko ʻení ʻokú ne ʻai ke nau makehe kiate koé?
Te ke lava foki ʻo fakalaulauloto ki he founga ʻoku hangē ai ʻa e ngaahi himi ko ʻení ko ha lotú. Ko e hā ʻa e meʻa ʻoku faitatau ai ʻa e mūsika mo e lotu toputapú? Kuo tali fēfē hoʻo ngaahi hiva toputapú “ʻaki [ha] tāpuaki”?
Vakai foki, “Ko e Hiva ʻo e Lotó,” Ngaahi Himí, fika 179.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 26:2
“ʻE fai ʻa e meʻa kotoa pē ʻi he siasí ʻi he felototahaʻaki.”
ʻOku ʻuhinga ʻa e kupuʻi lea “felototahaʻaki” ʻi he veesi ko ʻení ki hono hiki hotau nimá ke fakahaaʻi ʻoku tau poupouʻi ha taha ʻokú ne maʻu ha uiuiʻi pe fakanofo ki he lakanga fakataulaʻeikí. Te ke fakamatalaʻi fēfē ki ha tokotaha ʻaʻahi ki ha fakatahaʻanga ʻa e Siasí hono ʻuhinga ʻo e taimi ʻoku tau poupouʻi ai ha tahá? Ko e hā ha ngaahi tali ʻokú ke maʻu ʻi he pōpoaki ʻa Palesiteni Henelī B. ʻAealingi “Ko e Mālohi ʻo e Poupou ʻi he Tuí”? (Liahona, Mē 2019, 58–60).
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 24:1, 8
ʻE lava ʻe he Fakamoʻuí ʻo hiki hake au “mei [heʻeku] ngaahi mamahí.”
-
Ke ako fekauʻaki mo ha niʻihi ʻo e ngaahi faingataʻa pe ngaahi pole naʻe fehangahangai mo Siosefa Sāmita mo e fuofua Kāingalotú, te ke lava ʻo toe vakaiʻi ʻa e “Vahe 11: Tokolahi Ange ʻa e Kau ʻa e Kakaí ki he Siasí,” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 46–47. Hili iá, ʻe lava ke ke fekumi mo hoʻo fānaú ki he meʻa naʻe folofola ʻaki ʻe he ʻEikí kia Siosefa fekauʻaki mo hono ngaahi faingataʻaʻiá ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 24:1, 8. Te mou lava foki ʻo fevahevaheʻaki ʻa e founga ʻoku tokoniʻi ai koe ʻe he ʻEikí lolotonga ʻa e ngaahi taimi faingataʻá.
1:52Chapter 11: More People Join the Church: April–June 1830
-
Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 24:8 fekauʻaki mo e faʻa kātakí? ʻOku fakahaaʻi fēfē mai nai ʻe he Fakamoʻuí kiate kitautolu ʻokú Ne “ʻiate [kitautolu]” lolotonga hotau ngaahi faingataʻá?
2:46Hoko Atu ʻi he Faʻa Kātaki
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:11–12
ʻOku hōifua ʻa Sīsū ki he “hiva ʻo e lotó.”
-
Hili hoʻomou lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:12, te mou lava ʻo fevahevaheʻaki homou himi pe hiva ʻa e Siasí ʻoku mou saiʻia taha aí—ʻa hoʻomou “hiva ʻo e lotó”—pea hivaʻi fakataha ia. Fevahevaheʻaki ʻa e ʻuhinga ʻoku mou saiʻia ai ʻi he ngaahi hiva ko ʻení. Ko e hā ʻoku fiefia ai ʻa e ʻEikí ʻi he taimi ʻoku tau hivaʻi ai ʻa e ngaahi hiva ko ʻení? ʻOku hoko fēfē ʻetau hivá ko ha “lotu ia kiate [Ia]”?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:13, 15
ʻOku ʻomi ʻe heʻeku ngaahi fuakava mo e Tamai Hēvaní ha fiefia.
-
Ke mahino ʻa e ʻuhinga ʻo e “pīkitai ki he ngaahi fuakavá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:13), ʻe lava ke taufetongi hoʻo fānaú ʻi he piki ki ha meʻa ʻi he maʻu taha te nau lavá. Hili iá, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo talanoa fekauʻaki mo e founga ʻokú ke “pīkitai” ai pe tauhi pau ki hoʻo ngaahi fuakavá. Kapau ʻe fiemaʻu, fakamanatu mo hoʻo fānaú ʻa e ngaahi fuakava ʻoku tau faí (vakai, Mōsaia 18:8–10; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 20:37; mo e peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní).
-
Ke ʻoange ki hoʻo fānaú ʻa e puipuituʻa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:13, te ke lava ʻo fakamahinoʻi ange ko ha meʻa ʻeni naʻe fakahā ʻe he ʻEikí kia ʻEma Sāmita hili pē hono papitaisó. Ko e hā ka hoko ai ʻeni ko ha faleʻi lelei ki ha taha naʻe toki papitaiso kimuí ni mai?
2:46Hoko Atu ʻi he Faʻa Kātaki
Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.