N Akea Tokina ni Maiura ni Katoabong
Te nanorinano bwa antai ngaira ao Ana kantaninga te Atua ibukira e kakaawaki.
Ngkai I beku n te Mition i Buritan ngke I kairake, I rang tatangira te manikangare ni Buritan. N tabetai e kabwarabwaraki aki rauakim n arom, aroaro aika raraoi, kairan maium n nanorinano. Te katooto n aio bon aron tamnein te tiamwa. Te tiamwa i Buritan a rang uarereke ao aki kona n ataaki. N aron temanna te tia koro karaki are e taekinna ni karinanoa, “I tatangira te tiamwa i Buritan, au bong ae I tatangiria n te ririki.” Te kaatuun ni Buritan ae I tatangiria e koreaki tamneina n uti mai iaon ana kainiwene ao e taekinna nakon ana kamea, “O, akea ngaira! I taku bwa tia rang matunako ao tia aki noora te tiamwa.”
Iai te kabotau n te kamanga aei nakon maiura n te aonaaba ae tamaroa aei. E matata ni koroboki aika a tabu bwa rokora iaon te aba e kimototo. E kona n taekinaki bwa man te taratara ae akea tokina, ara tai iaon te aba ai aron uarereken te tiamwa i Buritan.
N tabetai te kantaninga ibukin te aomata ao te maiu e kabwarabwaraaki n taekana aika a mangori. Te burabeti ae Mote e kaikawaaki n te aro are e kona n aranaki bwa te ananga n tekeraoi. Are e koreaki ni Bwaeao ae Bati Boona, te Uea, e katauraoa Mote ibukin ana mwakuri ni burabeti, n anganna tamnein te aonaaba ao natina ni kabane ake a na karikaki ao ake a tia ni karikaki. Mote kaanga e nanokawaki n namakina aei, “Ngkai … I a ataia bwa akea manen te aomata, te bwai ae I tuai ma n kaman iangoia.”
Imwiina, te Atua, e ata ana namakia Mote, e katanoata Ana kantaninga ni koaua: “Bwa nooria, bon aio au a mwakuri ao mimitongiu—ni karekea te aki mamate ao te maiu ae akea tokina ibukin te aomata.”
Ti bane ni katiteboaki imatan te Atua. E matata ana reirei. N ana Boki Moomon, ti warekia, “Titebo aroia ni kabane imatan te Atua,” n ikotaki ma “ae bwatabwata ke ae mainaina, te toro ke ae inaomata, te mwane ke te aine.” Ni kaineti ma anne, ni kabane a bane ni kaoaki nakon te Uea.
Ngkana temanna e taku bwa e raka riki arona iaan ana baire Tamara ibukin ana reeti, mwaine, abana, ana taetae, ke kaubwain abana e bon kairua ao e aki ota n ana kantaninga ni koaua te Uea ibukiia natina ni kabane.
Te kaangaanga, n ara bong ao e kuri n reke ae ni mwakoro nako n te aonaaba, ti noora karietatan temanna ao te kainikatonga ni kaoti ao te nanorinano ao te bukintaeka nakon te Atua a aki rang kabonganaaki. Mwaitiia te botanaomata aki atai koaua aika uarereke ao aki ota bwa bukin tera ti roko iaon te aba. Te nanorinano ni koaua, are e kakaawaki ni karekean ana kantaninga te Uea ibukira, e kuri aki kakaoti.
E rang kakaawaki bwa ti na atamwaitin ana nanorinano Kristo, etieti, anuana, ao wanawanana are e kakabotauaki ni koroboki aika a tabu. E aki wanawana bwa ko na aki kabongana kakaawakin ke n reitinako ni katai anuan Kristo ma anuana n te bong koraki, riki te nanorinano.
Koroboki aika a tabu a matata ngkai te maiu aei e rang kimototo, e bon rang kakaawaki. Amureki, are toan te mitinare are Aramwa n ana Boki Moomon e taku, “Te maiu aei bon aia tai aomata bwa a na katauraoia ni kaitibo ma te Atua; eng, nooria te bong ni maiu n te maiu aei bon te bong are aomata ana karaoi aia beku.” Ti aki tangiria, n aron te kaatuun are I tatangiria, ni matutu rinanon te maiu aei.
Ana banna ni katooto te Tia Kamaiu n te nanorinano ao te anganano ibukiia aomata ni kabane bon te kabanea n tamaroa n taai ake ngkoa. Te Tia Kamaiu, riki ngkai kain te Aro n Atua, e rangin tauraoi n roko nakon te aonaaba ni mangori n aron te teei ae bungiaki ao ni moan riki are e raonaki n te reirei ao kamaiuaia tarina ao mwanena ao te korakai ae korakora ae aki kona ni kabwarabwaraaki n te maraki i Keketemwane iaon te kaibangaki bwa ti na kakororaoa Ana Mwakuri ni Kamaiu. Te mwakuri n tangira aei ao te nanorinano n ana itera Kristo e kinaaki bwa e karinanoa. E karaoa aio ibukiia mwane ao aine ni kabane are e a tia ni karikiia ao ake e na karikiia te Atua.
Tamara are i Karawa e aki tangiriia natina bwa a na bwarannano ke n taenikai iaon karekean neia ni mimitongin te tiretio. Ngkana ti bon iangoa raoi te Atua ao te Tama ao Kristo te Nati, ake n Aroia, ake A tia ni katia ibukira, e kaoniira n te karinerine, tarau, kakaitau, ao te nanorinano.
Te Nanorinano e Kakaawaki ni Buokan Katean Ana Ekaretia te Uea.
Aramwa e titiraki n ana bong are e kaineti ma te bong aei: “Ao ngkana kam a tia n rinanon te bitaki n nano, ao ngkana kam a tia n namakina te kan anenea kunan te tangira ni kaboomwi, I kan titirakini ngkami, kam kona n namakinna ngkai?” E reitia Aramwa, “Kam kona n taekinna, ngkana kam a weteaki nakon te mate n te tai aio, … inanomi, bwa kam a tia n nanorinano n ae tau?”
Ni katoatai are I wareka iai taekan Aramwa te teei ni kanakoa tibwangana bwa mataniwin te aba n tataekina ana taeka te Atua, I kukurei. Aramwa e matata n ana koaua iroun te Atua te Tama ao Iesu Kristo ao e namakinna bwa e bukintaeka nakoia ni kabane n aki tataua arona. A eti ana moanibwai ao e nanorinano n anga arona ao nakoana ibukina bwa e ataia bwa te beku ibukin te Uea e kakawaki riki.
Karekean te nanorinano ae tau inanon maiura e buokiira ni katea te Ekaretia e bon rang kakaawaki. Te katooto n rongorongon te Ekaretia e kaotaki. Inanon Tuun n 1837, te Burabeti Iotebwa e kaonaki n te tamnei ngke e mena n te Kirtland Tembora bwa e na wetea Abotoro Heber C. Kimball bwa e na uota ana euangkerio Iesu Kristo nako “Engiran … ao ni kauki mataroa ni kamaiu nakoia te botanaomata.” Abotoro Orson Hyde ao tabeman riki a katabeaki bwa a na raonna. Ana kaeka Unimwaane Kimball e rang tamaroa. “Te iango n rineaki nakon te mition ae kakaawaki e kuri raka riki nakon are I kona ni karaoia. … [I] a bon kuri n tauraoi n iinako iaan te uota are e katokaaki iaou.” E ngae n anne, e karaoa te mition ma te onimaki ni koaua, te motinnano, ao te nanorinano.
N tabetai te nanorinano bon butimwaean te wewete ngkana ti aki namakinna ae ti tau. N tabetai te nanorinano bon te beku ma te kakaonimaki ngkana ti namakina te konabwai ni karaoan mwakuri aika kai kinaaki. Taan kairiiri aika nanorinano a tia n taekinaki ao man banna ni katoto ake a kateaki bon tiaki te tabo are a beku iai, ma aroia ni kakaonimaki ni beku. N tabetai te nanorinano e kaonaki n namakin aika korakai ngkana ti namakinna bwa taan kairiiri ke membwa tabeman aki akoniira.
N Turai 23, 1837, te Burabeti Iotebwa e kaitibo ma Unimwaane Thomas B. Marsh, te Beretitenti n te Kooram n te Tengaun ma Uoman. Unimwaane Marsh e rang un ngkai te Burabeti e a tia ni weteia riki uoman kain ana Kooram bwa a na nako Engiran n aki reitaki nakoina. Ngke e kaitibo ma Iotebwa Unimwaane Marsh, e katinanikui namakin akanne, ao te Burabeti e karekei kaotioti aika tamaroa. N te tai aei ai te ka 112 ni mwakoro n Reirei ao Berita aika Tabu. E anga kairiiri aika tamaroa mai karawa ma karinean te nanorinano ao te mwakuri ni mitinare. Te kibu 10 ewarekaki, “Ko na nanorinano; ao te Uea ae Atuam e na kairiko ni baina, ao n anganiko kaekaan am tataro.”
Te kaotioti aei e riki bon te bong raoi are Unimwaane Kimball, Hyde, ao John Goodson, a kaonaki iai n te nanorinano, a tataekina Kaokakin ana euangkerio Iesu Kristo n te Umwantabu i Preston, Engiran. Aio bon te moan tai irouia mitinare n tataekina kaokakin te euangkerio i tinanikun Amerika Meang ni boong aikai. Aia mwakuri ni mitinare e karekea te bwabetito ae tawe ao e kairiia membwa aika kakaonimaki aika koro mwaitiia.
Te mwakoro are e rimwiiaki n te kaotioti e kaira aia mwakuri mitinare n ara bong. A warekia n te mwakoro, “Bwa ane ko kanakoa n arau … a na karekea te mwaaka ni kauki mataraoan abanueau nakon aba ake ko kanakoia nakoia … ngkana a teimatoa n nanorinano i matau, ao ni kakaonimaki n au taeka, ao n ongo nakon bwanaan Tamneiu.”
Te nanorinano are e boutoka aia mwakuri mitinare ae tamaroa aei e katea Ana Ekaretia te Uea n te aro ae kamiimi.
Ma te kukurei, ti reitinako n nora aio n te Ekaretia n te bong aei. Kain te aro, n ikotaki ma te roro ae tabe n rikirake, a anganako aia tai ao a karimwiia aia reirei ao aia mwakuri bwa a na nako ni mitinare. Angiina kain te aro aika a maan n te mwakuri a kitani aia mwakuri ni karaoi anganano tabeua bwa a aonga ni beku ibukin te Atua n aro nako are a weteaki nako iai.Ti aki kariaia kaangaanga ni maiura bwa a ana tukiira man katiaan Ana kantaninga. Te ibuobuoki n te Ekaretia e kainnanoa te nanorinano. Ti nanorinano ni beku ngkai ti weteaki ma marurungira, ara iango, ao korakorara. N tian nako te Ekaretia, e kakaawaki bwa ti na ota n anuan Kristo n nanorinano.
N teimatoa n nanorinano E Kakaawaki ni Buokaia Aomata nako ni katauraoi ni Kaitibo ma te Atua
Te kouru ni karinean te Uea ao n anga ngaira nakon Ana kantaninga e aki kabonganaaki irouia te botanaomata ni bong aikai nakon taai ake rimoa. Tabeman mataniwi ni Kiritian n aro ake tabeua a kakoaua bwa ti maiu n aonaaba are e aki kakaawaki iai te aro ni Kiritian.
Inanon roro ma roro, taraakin te nanorinano n te aro ni Kiritian n Iutaia n taai akekei e teimatoa n tiku bwa te kainibaire ae bwainaki.
N te aonaaba ni bong aikai, iai rakan tein te kainikatonga, taraakin temanna i bon irouna bwa e kakaawaki, ao n tabetai a ribuaka nakoia tabeman ni kaota kabwakan te nanorinano ni koaua. Tabeua kaotiango iaon anua ni maiu aika kakukurei ni boong aikai e raonaki ni “bwaina te koaua, na korakora, bwaina te kakamwakuri—ao ae kakaawaki[riki], tai katan iaia tabeman … ibukina bwa baiream … are inanon baim.”
Koroboki aika a tabu e anga te maroro ae kaokoro. A taekinna bwa ti riai n riki bwa ana reirei ni koaua Iesu Kristo. Aio e irekereke ma katean te namakin ae korakora ni bukintaeka nakon te Atua ao te nanorinano nakon te maiu. Te Uea ae Beniamiina e reirei bwa bon ana kairiribai te Atua te aro n aomata, ao e taekinna bwa ti riai ni kakauongo “nakon ana wirikiriki te Tamnei ae Tabu.” e kabwarabwara, ibuakon bwaai ake tabeua, bwa aio e kainnanoa te riki “n ongeaba, n ongotaeka, n nanorinano,n taotaonakinnan[n] onrake n te tangira.”
Tabeua aki kabonganaan raoi te bwai ae onimakinaki bwa bukamaruan te aro n aomata ao anua ake a kaitara ma te nanorinano, akoi, nanoanga, kabwarabure, ao ataakin te katei. Ti kona ni bukamarua arora n onoti ngkai natin te Atua n aki kabonganai aro n onimakinaki bwa te kawai ni birinako man anua aika aki katotonga Kristo.
N ara kakae ibukin te nanorinano, te intanete n taai aikai e kariki kaangaanga n totokoan te kainikatonga. Uoua katoto iaon irakin nanom “bon taraai” taraakim ke uruakan aroia tabeman man korean taekaia tabeman n uruana aroia iaon bwaai n reitaki n te intanete. Teuana riki te katoto iaon “amboburaeki.” Ekabwarabwaraaki bwa e “na taraa n riai ke te maroro ae karinanoko [ke tamnein] temanna are e na katika te kantaninga nakon te bwai are e kamoamoa iai temanna.” Te burabeti e kaman kauring iaon te kainikatonga ao ni katuruturui bwaai aika a manreirei n te aonaaba.
Rikiraken buakakan te reitaki n akea te karinerine bon ngaia naba te tabeaianga. Te reirei ae akea tokina n te rinerine e kantaningaia bwa ti na karinerine n rinerine aika mwaiti ake ti aki boraoi ma ngaia. Itabarara ao te untaba ngkai a urua “tian ataakin te riai ae tabangaki.” Ti kainnanoi riki aroaro aika raraoi ao te nanorinano.
Aramwa e kauring ni kaitaraan ae “a rang onrake nanomi n te kainikatonga,” are angkoa “kam taku bwa kam raoiroi riki nakoia tabemwaang, eng, kambwainikirinia tarimi, ake a kananorinanoia man nakonako ni kawain ana karinan ae tabu te Atua.”
I a tia ni kunea te tamaroa ae kakaawaki ibuakoia aomata man aro ni kabane ake a nanorinano ao n namakina te bukintaeka nakon te Atua. Angiina a ira ana reirei te burabeti n te O Tetemanti are Mika are e taekinna, “Tera ae E ukoukoria Iehova mai roum, wba ti te karaoa ae eti, ma te tangira te nanoanga, ma te nako n nanorinano ma Atuam?”
Ngkana ti nanorinano ni koaua, ti tataro ibukin te kabwarabure ao kabwarakin aia bure tabeman. Ngkai ti wareware ni Motiaea, Aramwa e reirei bwa n tainako ngkana ti rairi nanora, te Uea e na kabwarai ara bure. N iterana are teuana, are e kabwarabwara n ana tataro te Uea, ngkana ti aki kabwarai aia bure raora, ti na karekea te rekenikai nakoira. Ibukin ana Mwakuri ni Kamaiu Iesu Kristo, rinanon te rairannano ao a kabwaraaki ara bure. Ngkana ti aki kabwarai aia bure akana a bure nakoira, ti aki butimwaea ana Mwakuri ni Kamaiu te Tia Kamaiu. Tauan te nano n riribai ao n rawa ni kabwarabure nakon te reitaki n anuan Kristo e na uotiira nakon te kabuakakaaki. Tauakin te nano n riribai e kamamaarai tamneira.
N na kauring naba ibukin aekakin nako te kainikatonga. Te Uea, rinanon te burabeti ae Moronaai, e kamatataraoi te kaokoro imarenan te kainikatonga ao te nanorinano: “A bwainingare aika a nanobaba, ma a na nanokawaki; ao e bon tau au akoi nakoia aika a nanorinano.” E rimoa ni kamataata te Uea, “I anganiia aomata mamaaraia bwa aonga n nanorinano; ao e tau au akoi nakoia aomata ni kabane ake a kananorinanoia i matau, ma n onimakinai, ao ngkanne N na kakorakorai mamaaraia nakoia.”
Te nanorinano e airi naba ma te kakaitau ibukin kakabwaia aika a mwaiti ao te ibuobuoki mai karawa. Te nanorinano tiaki te tokanikai ae kinaaki ke bon te tokanikai iaon tabeua kaangaanga aika korakora. Bon kanikinaean te korakora n tamnei. Bon karekean te mweengaraoi n te bong ao n te aoa are ti kona iai ni katan iaon te Uea, ni beku ibukina, ao n tokanikai n Ana kantaninga. Bon au tataro bwa n te aonaaba ae korakora te kakauntaeka iai ti na reitinako ni kataia n nanorinano ni koaua ni katoabong. Te kamatenano are I tatangiria e taekinna ni kangai:
I kaota au kakoaua ae matoa iroun te Tia Kamaiu ao Ana Mwakuri ni Kamaiu ao kakaawakin te nanorinano ni beku ibukina ni katoabong. N aran Iesu Kristo, amen.