Ngaahi Fakataha Lotu Faka-Kilisimasí
Tali ʻa e Meʻaʻofá


10:30

Tali ʻa e Meʻaʻofá

Fakataha Lotu Faka-Kilisimasi ʻa e Kau Palesitenisī ʻUluakí ki he 2025

Sāpate, 7 Tīsema 2025

ʻI he taimi Kilisimasí, ʻoku angamaheni ke tafoki ʻetau fakakaukaú ki ʻapi—ki hotau ʻapi fakamāmaní mo hotau ʻapi fakalangí. Ka neongo ia, ko e taha ʻeku ngaahi Kilisimasi fakangalongataʻa tahá naʻe hoko ia ʻi heʻeku fuofua Kilisimasi mavahe mei ʻapí.

Naʻá ku hoko ko ha faifekau taimi kakato foʻou ʻi Palāsila, ʻo kei feinga ke angai mo ha anga fakafonua mo ha lea fakafonua naʻe ʻikai ke u maheni mo ia. ʻI ha ʻaho ʻe taha, ʻi heʻema lue atu mo hoku hoá ʻi ha favela (feituʻu) fakaʻofa, naʻá ma fanongo ki ha taha ʻoku ui mai: “ʻOkú mo akonaki fekauʻaki mo Sīsū?”

Naʻá ma tafoki hake ʻo sio ki ha fefine ʻokú ne fakaafeʻi kimaua ki hono kiʻi ʻapi faliki kelekelé. Naʻá ma feʻiloaki mo ʻene faʻē toulekeleká mo ʻene fānau ʻe toko fitú, ʻa ia ne nau nofo fakataha ʻi he kiʻi feituʻu siʻisiʻi ko iá. Naʻá ma kamata akoʻi kiate kinautolu ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki maí, pea naʻa nau vēkeveke ke ako.

ʻI he ofi ki he taimi Kilisimasí, naʻe fakaafeʻi kimaua ʻe he fāmilí ke mau maʻu meʻatokoni efiafi ʻi honau ʻapí ʻi he Kilisimasí. Te u talaatu pē naʻe ʻikai ke u fiefia ʻi heʻenau fakaafé. Naʻe faingataʻa ke u fakakaukauloto ki he faʻahinga meʻatokoni efiafi Kilisimasi ʻe lava ke maʻu ʻe he fāmili masivá ni. Naʻe ʻikai pē ke ʻi ai ha tēpile ke nau tangutu [ʻo kai] ai! ʻI heʻeku fakakaukau taʻe-fakapotopotó, naʻá ku fakakaukau ki he ngaahi fāmili tuʻunga lelei ange ʻi he uōtí peá u fifili pe ʻoku totonu nai ke ma toe kiʻi tatali ki ha fakaafe lelei ange mei ha taha ʻiate kinautolu.

Ko e meʻa mālié, he naʻe fakapotopoto ange hoku hoa takí ʻiate au, pea naʻá ne tali vave ʻa e fakaafé. ʻI he ʻaho Kilisimasí, naʻe talitali lelei kimaua ki he ʻapi fakatōkilalo ʻo e fāmili ko ʻení.

Naʻe ʻikai ke u mateuteu ki he meʻa naʻá ku mamata ki aí.

ʻI loto-mālie ʻi he lokí naʻe ʻi ai ha tēpile mo ha ngaahi fuʻu peleti fonu ʻi he laisé, pīní, kakanoʻi manú, mo e patetá, mo ha fuʻu hina inu lahi. Pea ko e sea pē ʻe ua naʻe ʻi aí—ko e taha kiate au, pea taha ki hoku hoá.

Ne ʻikai ke u lava ʻo lea pea lōmekina au ʻe he ngaahi ongo fakaelotó. Naʻa nau teuteuʻi e meʻatokoni efiafi Kilisimasi ko ʻení maʻamaua pē. ʻOku pau pē ko ha feilaulau lahi ia kiate kinautolu. Ka ʻi heʻeku tangutu he tēpilé ʻo sio ki he fānaú ʻoku nau tangutu ʻo falala ki he holisí mo siofi ʻema kaí, ne u sio ki heʻenau fofonga malimalí. Naʻe hanga ʻe heʻenau feilaulau maʻamaua—ko ha ongo sola mei ha fonua kehé—ʻo ʻomi ha fiefia moʻoni kiate kinautolu. Kuo nau foaki mai ha meʻaʻofa fakaʻofoʻofa maʻamaua, pea naʻá ku tomuʻa momou ke tali ia.

Naʻe hoko e Kilisimasi ko iá ke liliu ai ʻo taʻengata ʻeku moʻuí. Neongo kuo ʻosi ha ngaahi taʻu lahi mei ai, ka ʻoku ou faʻa fakakaukau pē ki ai. ʻOku hanga ʻe he manatu melie ki he feilaulau fiefia ʻa e fāmili ko iá ʻo taki ʻeku fakakaukaú ki he feilaulau ʻa Sīsū Kalaisí, ko ʻEne meʻaʻofa toputapu ʻo e huhuʻí mo e fakamoʻuí. He ko ʻEne meʻaʻofá ʻa e ʻuhinga ʻoku tau fakamanatua ai ʻa e Kilisimasí.

ʻOku ou fakakaukau ki he fehuʻi ʻetau Tamai Hēvaní: “Ko hai te u fekauʻí?” pea ko e tali loto-toʻa ʻa e ʻAló, “Ko au ʻeni, fekauʻi au.”

ʻOku ou fakakaukau ki he ʻaloʻi mo e moʻui fakatōkilalo ʻa Sīsuú—ʻa ʻEne finangalo lelei ke “hāʻele hifo … mei he langí ʻi he lotolotonga ʻo e fānau ʻa e tangatá, pea nofo ʻi ha sino ʻo e kelekele.”

ʻOku ou fakakaukau ki Heʻene mamahi ʻi Ketisemaní, ʻa e feituʻu naʻá Ne toʻo kiate Ia “ʻetau ngaahi vaivaí,” “fua ʻetau ngaahi mamahí,” pea toʻo kiate Ia ʻetau ngaahi angahalá.

“Naʻe tafe taʻataʻa mei Hono nimá ke totongi ʻa e moʻua ʻo [ʻetau] hiá!”

ʻOku ou fakakaukau ki Heʻene Toetuʻú, ʻa ʻEne ikunaʻi nāunauʻia ʻa e maté.

Peá u fehuʻi loto pē, “ʻOku ou tali nai ʻa e meʻaʻofa ʻokú Ne foaki fiefia maí?” Kuo tā tuʻo lahi ʻeku fakalaulauloto ki he fehuʻi ko iá talu mei he maʻu meʻatokoni efiafi Kilisimasi ko ia ʻi Palāsilá.

Hili ha ngaahi taʻu lahi mei ai, naʻá ku foki ki Palāsila, pea ʻi he taimi ko ʻení naʻá ku hoko mo hoku uaifí ko ha ongo taki fakamisiona. Naʻá ku ako ha meʻa lahi mei he faifekau takitaha naʻe ngāue mo kimauá. ʻOku ou tanganeʻia ʻi heʻenau vilitaki mo loto-vēkeveke ke foaki ki he ʻEikí ha feilaulau ʻoku tāú.

ʻOku ou manatuʻi lelei haʻaku fepōtalanoaʻaki mo siʻa sistā ʻi he fakaʻosiʻosi ʻene ngāue fakafaifekaú. Naʻá ne talamai kiate au naʻá ne ilifia ke foki ki ʻapi. Naʻá ne hohaʻa naʻa faifaí ʻokú ne fakaʻiseʻisa ʻi heʻene toe fakakaukau mai ki heʻene ngāue fakafaifekaú, ʻi heʻene fakakaukau ki he ngaahi founga naʻá ne mei lava ai ʻo ngāue lelei angé, mo hohaʻa naʻá ne mei lava pē ʻo toe fai ha meʻa lahi ange. ʻI heʻeku feinga ke fakafiemālieʻi ʻa e faifekau leleí ni, naʻá ma talanoa ki ha founga kehe ke ne vakai ai ki heʻene ngāue fakafaifekaú—mo ʻene moʻuí. ʻOku ʻikai tatau ʻetau līʻoa kia Sīsū Kalaisí mo ha ngāue fakaako ʻoku tau tānaki, ʻo fakaʻamu ki ha maaka haohaoa. Ko Sīsū Kalaisi pē ʻa e tokotaha haohaoá, pea ko Ia pē ʻoku moʻui haohaoá. ʻI heʻetau feinga ke fakalakalaká, ʻoku tau tafoki kiate Ia, pea ʻoku ʻikai fai ia ʻi ha laumālie ʻo e “Kuó u ikunaʻi ia!” pe “Kuó u ngāueʻi ia!” pe “Kuó u aʻu!” ka ko e “ʻOku ou tali lelei.”

Ko e moʻoni ʻoku tau fakaʻamu ke moʻui ʻi ha founga ʻoku fakahōifua ki he ʻEikí. ʻOku fakanatula pē ʻetau fakaʻamu ʻokú Ne tali ʻetau foakí. Ka ʻoku mahuʻinga tatau pē—pe mahalo ʻoku mahulu hake aí—ko e fehuʻi “ʻOku ou tali nai ʻEne foakí?”

ʻOku ʻikai ke u tui ʻe lava ʻo tali fakafiefiemālie pe fakavaʻivaʻinga ʻa e meʻaʻofa ʻa e Fakamoʻuí. Kiate au, ʻoku ʻuhinga e foʻi lea ko e talí ko ha fili ʻiloʻilopau mo e ngāue fakamātoato. Hangē pē ko ʻEne feilaulau tauʻatāina maʻatautolú, ʻokú Ne finangalo ke tau tali tauʻatāina ia. Hangē pē ko ha taha ʻokú ne foaki ha meʻaʻofa lelei, ʻoku ongoʻingofua ʻe he ʻEikí ʻa ʻetau ngaahi fiemaʻú kae pehē foki ki heʻetau ngaahi holí. Hangē ko e akonaki ʻa ʻAlamaá, “ʻOkú ne foaki ki he tangatá [mo e fefiné] ʻo fakatatau mo ʻenau holí.”

ʻI he taimi naʻe hāʻele ai ʻa Sīsū ki he anovai ʻi Petesetá ʻo Ne ʻafio ki ha tangata naʻe ʻikai lava ʻo lue ʻi ha taʻu ʻe 38, naʻá Ne fehuʻi ki he tangatá pe ʻokú ne loto ke fakamoʻui ia. ʻOku hangē ia ha fehuʻi mahinó, ka ʻoku ʻikai fakamoʻui kitautolu ʻe he Faifakamoʻuí kapau ʻoku ʻikai ke tau loto ki ai. Naʻe toki hoko mai pē ʻa e maná hili hono fakahaaʻi ʻe he tangatá ʻene fakaʻamú.

Ko e hā ʻa e ngaahi holi ho lotó? Ko e hā e meʻa ʻokú ke loto moʻoni ke aʻusia mo fakahoko ʻi he moʻuí ni—he ʻahó ni, ʻapongipongi, mo e taʻengatá? ʻOkú ke fiemaʻu nai ha fiemālie? Tokoni? ʻOkú ke fakaʻamu nai ke toe maʻu e nongá? Mālohi mei he ʻEikí? ʻOkú ke loto ke fakamoʻui nai koe? Fakamolemoleʻi? Huhuʻi? ʻOkú ke fie hoko moʻoni ʻo hangē ange ko Sīsū Kalaisí—ke nofo mo Ia pea mo ʻetau ongomātuʻa fakalangí ʻo taʻengata?

Kapau ko ia, tali leva ʻa e meʻaʻofa ʻoku foaki atu ʻe Sīsū Kalaisí.

“He ko e hā hano ʻaonga ki ha tangata ʻo kapau ʻoku foaki kiate ia ha meʻaʻofa, pea ʻoku ʻikai te ne tali [pe maʻu] ʻa e meʻaʻofá? … ʻOku ʻikai te ne fiefia ʻi he meʻa ʻoku foaki kiate iá, pea ʻoku ʻikai foki te ne fiefia ʻi he tokotaha ʻoku foaki ʻa e meʻaʻofá.”

He ʻikai fakamālohiʻi ʻe he ʻOtuá ʻEne foungá ki heʻetau moʻuí pe fakakounaʻi ʻaki kitautolu ʻEne meʻaʻofá. Ka, ʻokú Ne tuku pē ke tau fili ke tali ia. ʻOkú Ne folofola, “Tafoki mai kiate au,” pea te mou toki ʻilo ai ʻoku ʻikai ngata pē ʻi Heʻene ʻosi tafoki atu kiate koé, ka ʻoku fakamafao atu maʻu pē Hono ongo toʻukupu ʻo e ʻaloʻofá.

Ke tokoni ke fakamatalaʻi e ʻuhinga ʻo e tafoki ki he ʻEikí, ʻoku ou fie vahevahe ha meʻa ne u ako mei hoku mokopuna fefine ko Peleikilií ʻi heʻene kei taʻu uá.

ʻI he taimi Kilisimasi ʻo e taʻu kotoa pē, ʻoku haʻu ʻa Peleikilī mo e toenga ʻo e fanga makapuná ki homa ʻapí ke fakahoko ha taha ʻo ʻemau ngaahi tukufakaholo manako ʻi he Kilisimasí: ko e fiefia ʻi he ʻū fakatātā fakaʻofoʻofa ʻo e ʻaloʻí he Kilisimasí. ʻOkú ma tānaki mo hoku uaifí ha ʻū fakatātā ʻo e ʻaloʻí mei he funga ʻo e māmaní, pea ʻokú ma fokotuʻu takai ia ʻi he falé ke kumi ʻe he fanga makapuná ʻi he Kilisimasi kotoa pē.

Ko Palesiteni mo Sisitā Faanisi mo hona makapuná

Ko ha tā ʻeni ʻo e taha ʻo ʻema ʻū fakatātā ʻo e ʻaloʻí. Hangē ko ia ʻoku mou sio mai ki aí, ʻoku ʻi lotomālie ʻa e valevale ko Sīsuú, pea ko e ʻū fakatātā kehé—ʻa Mele, Siosefa, ko e kau tauhisipí, kau Tangata Potó, mo e alā meʻa peheé—ʻoku fokotuʻutuʻu laine taha ia ke nau ʻasi kotoa. ʻOku hangē ia ha founga angamaheni ke fokotuʻutuʻu ʻaki ha fakatātā ʻaloʻi ʻi he Kilisimasí.

seti papa ʻo e ʻAloʻí

ʻI ha taʻu ʻe taha, ne u fakatokangaʻi ha meʻa ngalikehe ʻi heʻemau fakatātā ʻo e ʻaloʻí. Kuo hū mai ha taha ʻo takai ʻi he falé ʻo fokotuʻutuʻu foʻou kotoa ia. Naʻe fulihi e fakatātā kotoa pē ʻo e ʻaloʻí ke hanga ki he valevale ko Sīsuú. Naʻá ku toki ʻilo kimui ko Peleikilī ia naʻá ne fakahoko e liliu fakaʻofoʻofá ni ki heʻemau teuteu faka-Kilisimasí.

Seti ʻo e ʻAloʻí mo ha ngaahi fakatātā ʻoku hanga kotoa kia Sīsū Kalaisi
Seti ʻo e ʻAloʻí mo ha ngaahi fakatātā ʻoku hanga kotoa kia Sīsū Kalaisi
Seti ʻo e ʻAloʻí mo ha ngaahi fakatātā ʻoku hanga kotoa kia Sīsū Kalaisi

Naʻe hanga ʻe he kiʻi ʻulungaanga faingofua ko ʻeni ʻa Peleikilií ʻo akoʻi mai ha lēsoni mahuʻinga: ʻOku ʻikai feʻunga ke nofo pē ʻi he feituʻu tatau mo e Fakamoʻuí. ʻOku ʻikai feʻunga ke kiʻi hanga pē ki he feituʻu ʻokú Ne ʻi aí, pe ofi ki ha taha ʻoku ofi kiate Ia. Ke tali kakato ʻa e meʻaʻofa ʻa Kalaisí, ʻoku fiemaʻu ke tau tafoki kakato kiate Ia.

Pea te tau fakahoko fēfē leva iá? ʻOku fēfē nai ʻa e tafoki kakato ʻo hanga ki he Fakamoʻuí? ʻOku tau fakahaaʻi fēfē nai ʻoku tau tali ʻEne meʻaʻofa ʻo e huhuʻí mo e fakamoʻuí?

ʻOku ou tui ʻoku maʻu ʻa e talí ʻi he akonaki ko ʻeni meia Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní: ʻoku fiemaʻu ke tau “ʻilo ʻa e fiefia ʻo e fakatomala fakaʻahó.”

ʻOku mātuʻaki faingofua pehē pē ia. ʻOku tau tali e meʻaʻofa ʻa e Fakamoʻuí ʻaki ʻetau fakatomala, ʻo tafoki kiate Iá. Naʻá Ne foaki ʻEne moʻuí koeʻuhí ke tau lava ʻo liliu, fakalakalaka, fakamoʻui, mo huhuʻi kitautolu. Ko ia ʻoku tau tali ʻa e foaki ko iá ʻaki ʻetau liliu, fakaleleiʻi, mo tali Hono mālohi faifakamoʻuí ki heʻetau moʻuí.

Pea ʻoku ʻikai ke tau fakahoko tuʻo taha pē ia. ʻOku tau fai ia he ʻaho kotoa pē, he ʻoku tau fiemaʻu ia he ʻaho kotoa pē. Ko hono tali e meʻaʻofa ʻa e Fakamoʻuí ko ha tukupā ia ʻi he kotoa ʻo e moʻuí. Ko ʻEne meʻaʻofá ʻa e meʻaʻofa ʻoku hokohoko atu pē hono ʻaongá, ko e koloá pē ke tau kei tali ia ʻaki ʻetau tafoki kiate Iá.

ʻOku tau faʻa talanoa he taimi ʻe niʻihi ki hono paotoloaki e laumālie ʻo e Kilisimasí ʻi he kotoa ʻo e taʻú. ʻOku ou ʻiloʻi ha fānau ʻoku nau faʻa fakaʻamu ke hoko ʻa e ʻaho kotoa pē ko ha ʻaho Kilisimasi ia. Ko hono moʻoní, te tau lava—pea ʻoku totonu—ke tau fakamanatua ʻa e Kilisimasí ʻi he ʻaho kotoa pē ʻaki ʻetau tafoki ki he Fakamoʻuí mo tali loto-houngaʻia ʻEne meʻaʻofá. ʻI heʻetau tali ʻa e fiefia ʻo e fakatomala fakaʻahó, te tau ʻiloʻi ai ʻe lava ke tau maʻu maʻu pē ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e Kilisimasí mo e mana ʻo ʻEne meʻaʻofá.

Siʻi kāinga ʻofeina, ʻoku ou fakamoʻoni ko Sīsū Kalaisi, ko e ʻAlo ʻo e ʻOtuá, naʻá Ne foaki finangalo lelei mo ʻofa mo fiefia ʻa ʻEne moʻuí ko ha meʻaʻofa pelepelengesi koeʻuhí ke lava ʻo fakamoʻui, huhuʻi, mo hakeakiʻi ai kitautolu. ʻOku ou lotua te tau tafoki kakato kia Sīsū Kalaisi mo tali ʻEne meʻaʻofá—ʻi he Kilisimasi ko ʻení, pea mo e ʻaho kotoa pē ʻo ʻetau moʻuí. ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.

Ngaahi Maʻuʻanga Fakamatalá

  1. ʻĒpalahame 3:27.

  2. Mōsaia 3:5.

  3. ʻĪsaia 53:4.

  4. “ʻOku Fakaofo,” Ngaahi Himí, fika 102.

  5. “Ke maʻu ʻa e moʻui taʻengatá, kuo pau ke tau ‘haʻu kia Kalaisiʼ (Molonai 10:32)” (Tohi Tuʻutuʻuni Fakakātoá: Ko e Ngāue ʻi he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, 1.1, Gospel Library).

  6. ʻAlamā 29:4.

  7. Vakai, Sione 5:6.

  8. Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:33.

  9. Nehemaia 1:9; Hilamani 13:11; vakai foki, Sioeli 2:13; Mōsaia 7:33; Dallin H. Oaks, “Ko e Hā Kuo Fai ʻe Hotau Fakamoʻuí Maʻatautolú?,” Liahona, Mē 2021, 75–77; Patrick Kearon, “Ko e Taumuʻa ʻa e ʻOtuá ke ʻOmi Koe ki ʻApi,” Liahona, Mē 2024, 87–89.

  10. Vakai, 2 Nīfai 28:32; 3 Nīfai 9:14.

  11. Russell M. Nelson, “Ko e Mālohi ʻo e Ivi Fakalaumālié,” Liahona, Mē 2022, 98; fakamamafá ʻi he tatau totonú.

  12. "Ko e kakai ʻoku nau maʻu ʻa e fakamolemoleʻi … ʻo e ngaahi angahalá—pea nau toutou fakafoʻou maʻu pē hono fakamaʻa kinautolú ʻaki ʻa e fakatomala fakaʻahó mo moʻui ʻo fakatatau mo e ngaahi fuakava ʻoku nau fai ʻo fakafou ʻi he ouau ʻo e sākalamēnití—ʻoku nau taau mo e talaʻofa ʻe ‘ʻiate kinautolu maʻu ai pē’ ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní, ʻa e Laumālie ʻo e ʻEikí (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 20:77)” (Dallin H. Oaks, “Ngaahi Tokoni Fakalangi ki he Moʻui Fakamatelié,” Liahona, Mē 2025, 105).