Ngaahi Meʻaʻofa Mahuʻinga Taʻe-hano-tatau
Fakataha Lotu Faka-Kilisimasi ʻa e Kau Palesitenisī ʻUluakí ki he 2024
Sāpate, 8 Tīsema 2024
ʻOku ou lea foki he poó ni ʻi he fiefia mo ofo ʻi he mahuʻinga toputapu ʻo e Kilisimasí. ʻOku hala ha meʻa ʻi he hisitōlia ʻo e māmaní ʻe maʻongoʻonga ange ʻi he ʻaloʻi mo e misiona ʻo Sīsū ʻo Nāsaletí ʻi he taʻu ʻe uaafe tupu kuohilí. ʻI he māmaní ʻi onopooni, ʻoku fakatefito e tohi māhiná ʻi he meʻa fakaofó ni.
ʻOku fakamanatua e ʻaloʻi hotau ʻEikí ʻi ha ngaahi founga kehekehe he funga ʻo e māmaní, ka ‘oku ‘i ai ha tukufakaholo faka-Kilisimasi pē ʻe taha ʻoku ngalingali ʻoku tau taha aí.
Ngalingali naʻe kamata e tukufakaholó ni ʻi he talanoa he tohi ʻa Mātiú kau ki he kau tangata poto ne omi mei he Hahaké ke hū kia Sīsuú. ʻI heʻenau omí, naʻa nau ʻomi ha ʻū meʻaʻofa mahuʻinga. ʻI he ʻahó ni, ʻoku fakaʻau ke hoko e tukufakaholo ʻo e foaki meʻaʻofá ko ha konga mahuʻinga ange ia ʻo e ngaahi fakafiefia ʻi he Kilisimasí.
Ko ʻeku fuofua manatu ki he meʻaʻofa Kilisimasí ko ha meʻafana laifolo meʻavaʻinga lelei naʻá ne fanaʻi ha foʻi ʻumosi kuo haʻi ki ha maea, pea mo ha kiʻi pato ʻokú te mioʻi kae lue. Naʻe fakafiefia ʻaupito ʻeni ia ki ha kiʻi taʻu fā. ʻE lue takatakai ʻa e kiʻi pató he falikí pea ʻikai ke ʻi ai hano faingamālie ʻi heʻeku fakahanga fiefia ki ai ʻeku meʻafaná mei ha ʻinisi ʻe ono mei ai. Ka naʻe ʻikai fuoloa kuo maumau ʻa e meʻavaʻingá, pea hangē ko e meʻa fakamatelie kotoa pē, naʻe fakataimi pē ʻa e fiefia naʻe maʻu aí pea vave ʻene ngaló.
ʻI he pōní, ʻoku ou fokotuʻu atu ha meʻaʻofa ʻe tolu te tau takitaha lava ʻo foaki he faʻahitaʻu Kilisimasí ni, pea ʻi he kotoa ʻetau moʻuí, ʻa ia he ʻikai ke ne ʻomi ha fiefia ʻoku fakataimí, ka te ne ʻomi ʻa e fiefia ʻoku moʻoni mo tuʻuloá.
Ko e ʻuluakí ko e meʻaʻofa ʻo e fakamoʻoní. Ko ha meʻaʻofa fakataautaha moʻoni ʻeni pea ʻi hono foaki tauʻatāina, ʻo ʻikai ha kākaá, ʻokú ne fakahaaʻi e ngaahi ongo loloto ʻo hotau laumālié. ʻOku mahuʻinga ange ia ʻi he koulá, laipenó, pe mulá, he ʻoku hoko ʻa e fakamoʻoni haohaoa kia Sīsū Kalaisi ko hotau Fakamoʻui mo e Huhuʻi fakatāutahá, ko e uho moʻoni ia ʻo e meʻa ʻoku tau fakamanatua ʻi he Kilisimasí.
ʻI he kei iiki ʻema fānau ʻe toko onó, naʻá ma fakakaukau mo Seki he pō ʻe taha he ʻikai fai ha lēsoni ʻi he efiafi fakafāmili ʻi ʻapí, ka te mau fevahevaheʻaki pē ʻemau fakamoʻoní. Hili ʻeku vahevahe ʻeku fakamoʻoní, naʻe fakaofoofo homa ʻofefine fakaʻofoʻofa ko Selaseí, mahalo naʻe taʻu 16 he taimi ko iá, mo pehē mai, “Teti naʻe teʻeki ke u fanongo ho fakamoʻoní kimuʻa!” Naʻá ku kiʻi ʻohovale pea naʻá ku ofo ʻi heʻene talí. Ko hono moʻoní, ʻi he taimi ko iá naʻá ku palesiteni fakasiteiki peá u ʻiloʻi naʻe tā tuʻo lahi e fanongo ʻa Selasei ki heʻeku fakamoʻoní ʻi he lotú pea ʻi ʻapi. Ka ʻi he momeniti ko iá, naʻá ne fakatou fanongo mo ongoʻi ʻeku fakamoʻoní ʻo hangē ko ha toki fuofua taimi ia ʻene fanongo aí. Naʻá ne akoʻi mai ha lēsoni kuo teʻeki ai ngalo ʻiate au: ʻoku mahuʻinga ʻa e meʻaʻofa ʻo e fakamoʻoní pea ʻoku ʻi ai ha mālohi ʻi hono toutou vahevahe iá.
Ko hono uá ko e meʻaʻofa ʻo e fakamolemolé. Ko e moʻoni kuo tau lavea kotoa ʻi he ngaahi lea pe tōʻonga taʻeʻofa ʻa e niʻihi kehé. Pea kapau te tau lea moʻoni, kuo tau fakalaveaʻi foki mo e niʻihi kehé. ʻOku akoʻi ʻe Sīsū Kalaisi “Ko au, ko e ʻEikí, te u fakamolemoleʻi ʻa ia ʻoku ou loto ke fakamolemoleʻí, ka ʻoku ʻekeʻi meiate kimoutolu ʻa hoʻomou fakamolemoleʻi ʻa e kakai kotoa pē.” ʻOkú Ne toe fakamamafaʻi lahi ange ia ʻo pehē ko e taimi ʻoku ʻikai ke tau fakamolemoleʻi ai e niʻihi kehé ʻi heʻenau angahala mai kiate kitautolú, ʻoku lahi ange ʻetau angahalá ʻatautolu.
ʻI heʻetau fakamolemoleʻi tauʻatāina mo moʻoni ʻa e niʻihi kehé, ʻoku tau tauʻatāina ai mei he kona ʻo e loto-mamahí, loto-fakamāú, pe loto-sāuní.
ʻOku ʻi ai hoku kaungāmeʻa ʻofeina ʻi Saute ʻAfilika ko Saniteli Makasi. Kuó u maʻu ha ngofua ke vahevahe ʻene talanoa mātuʻaki fakataautaha ʻo e fakamolemolé. ʻI he teʻeki taʻu ua ʻa Sanitelí, naʻe fakamamahiʻi mo tāmateʻi ʻe he kau polisí ʻene tamaí, naʻe kei taʻu 28 pē, lolotonga e puleʻanga laulanu fakamamahí. Naʻe ʻilo ʻe Saniteli kimui ange ki he fakaikiiki fakalilifu ʻo hono tāmateʻi fakaʻohovale ʻene tamaí. Ko ʻene leá tonu ʻeni:
“Lolotonga ʻeku kei siʻí naʻá ku ongoʻi loto-mamahi mo loto-tāufehiʻa koeʻuhí ko e meʻa naʻa nau fai ki heʻeku tamaí. Ko e hā naʻa nau ʻave ai ia ʻo tāmateʻí? Naʻe ʻave meiate au ha tamai mo ha faiako, pea ʻave mei heʻeku faʻeé ha hoa naʻe ʻofa mo tokanga.
“ʻI heʻeku ʻilo ki he tōʻonga fakamamahi ne nau fakahoko kiate iá, naʻe tafunaki ai ʻi hoku lotó mo e ʻatamaí ʻa e ʻitá, tāufehiʻá, mo e loto-tāngia lahi faufaua ki he kau ʻōfisa polisí mo e kau papālangí.
“Naʻe hokohoko atu ʻeku tukulotoʻi e ngaahi ongo ko ʻení kae ʻoua kuó u ʻilo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki maí. Naʻe tokoni ʻa e ongoongoleleí ke mahino kiate au ʻoku totonu ke u fakamolemoleʻi e kau ʻōfisa polisí ʻi heʻenau hiá, pea naʻe makatuʻunga ai ʻeku fiefiá mo e tupulaki fakalaumālié.
“Naʻe faingofua ange hono lea ʻaki ʻení ʻi hono fakahokó, ka naʻá ku vilitaki pē ʻi he lotu lahi, pea ʻi he fakalau ʻa e taimí naʻe tokoni mai ʻa e ʻEikí ke u fakamolemoleʻi hoku ngaahi filí .… Naʻá ku ongoʻi nonga kae ʻikai loto-mamahi; ne u maʻu e ʻofá kae ʻikai ko e loto-tāngiá mo e tāufehiʻá; naʻá ku maʻu e māmá mo e melinó kae ʻikai ko e fakapoʻuli ʻi hoku lotó mo e ʻatamaí.”
Fakamālō atu Saniteli ʻi hoʻo tā-sīpinga ke foaki e meʻaʻofa ʻo e fakamolemolé.
Ko hono tolú, ko e meʻaʻofa ʻo e ʻofa faka-Kalaisí. ʻI hono kotoa ʻo e ngaahi meʻafoaki fakalaumālié, ʻoku ʻikai ha meʻa ʻe mahulu hake ʻi he manavaʻofá. Naʻe fakahaaʻi mahino ʻe Sīsū ʻEne ʻofa ki he niʻihi kehé pea naʻá Ne akoʻi mai ke tau feʻofaʻaki.
ʻI heʻetau muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻaki hono fakahaaʻi ʻetau ʻofa ki he niʻihi kehé ʻi he leá mo e ngāué, te nau lava leva ʻo aʻusia e ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻo fakafou ʻiate kitautolu.
ʻI he ngaahi taʻu siʻi kuohilí, ne u fetaulaki ai mo ha talavou taʻu 23 nofo Uāsingatoni ʻa ia naʻe hoko ko ha sīpinga lelei ʻo e meʻá ni. Naʻe akoʻi ia ʻe he ongo faifekaú he māhina ʻe tolu, pea naʻá ne aʻusia ha liliu fakaofo ʻi hono fōtungá mo ʻene tōʻonga moʻuí. ʻI he pō ʻe taha naʻá ne talanoa telefoni ai mo e ongo faifekaú, pea ʻi he ʻamanaki ke ʻosí naʻá na pehē ange “ʻOfa atu Maikolo.” Naʻá ne tuku hifo e telefoní mo fakakaukau loto pē, “Tāmani. Ko ha meʻa ia ʻoku ʻikai ke u anga ki ai. Te u lava foki ʻo lea pehē ki he niʻihi kehé.” Naʻá ne fakakaukau ke ne maʻu e loto-toʻa ke talaange ki heʻene faʻeé ʻokú ne ʻofa ʻiate ia. Naʻe nofo ʻene faʻeé ʻi ha ngaahi houa siʻi mei ai he tafaʻaki ʻe taha ʻo e siteití. ʻI heʻene tā ʻo talaange, “ʻOku ou ʻofa atu Mami,” naʻá ne tali vave ange “Ko e hā e meʻa ʻoku hoko kia koé? Naʻá ke ʻalu ki he toketaá peá ne ʻoatu ha ongoongo fakamamahi? ʻOkú ke toe foki ki pilīsone?” Naʻá ne talanoa ange leva fekauʻaki mo ʻene ʻilo ʻa e ongoongoleleí mo e founga ʻene liliú, pea kuo tuku ʻeni ʻene ifí mo hono ngāue ʻaki e faitoʻo konatapú pea naʻá ne palani ke papitaiso.
ʻOku ou pehē ko ha fakatātā fisifisimuʻa ʻeni ʻo e meʻa ʻoku hoko ʻi he taimi ʻoku ongoʻi ai ʻe he kakaí e ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻo fakafou ʻi he niʻihi kehé. ʻOkú ne fakamolū ʻa e lotó pea fakatupu leva ha loto-holi ke vahevahe e meʻaʻofa ko ia ʻo e ʻofá mo e niʻihi kehé.
Sai, naʻa tau kamata talanoa he pooni ki he ngaahi meʻaʻofa mahuʻingá ʻo lave ki he koulá, laipenó, mo e mulá. Naʻá ku vakaiʻi; te ke lava foki ʻo fakatau mai e ʻū meʻaʻofa ko iá he Amazon. Ka he ʻikai te ke teitei maʻu e toenga ʻo e ʻū meʻaʻofa kuo tau talanoa ki aí ʻi ha falekoloa. Ko ha ngaahi meʻaʻofa ia ʻoku ʻikai hano totongi, pea te nau ʻomi ʻa e fiefia ʻoku tuʻuloa mo moʻoní ki he tokotaha ʻokú ne maʻú mo e tokotaha foakí fakatouʻosi.
Ko ia, ʻi hoʻomou fakakaukau pe ko e hā te mou foaki ʻi he Kilisimasi ko ʻení, ʻoku ou fakaafeʻi atu ke mou:
-
Vahevahe hoʻomou fakamoʻoní mo e fāmilí pea mo kinautolu ʻokú ke ʻofa aí. ʻI hoʻo vahevahe e meʻaʻofa mahuʻingá ni, ʻe fakamālohia ai hoʻo fakamoʻoní.
-
Fakamolemoleʻi ha taha ʻokú ke ongoʻi kuó ne faihala atu pe fakamamahiʻi koe. ʻI hono foaki e meʻaʻofá ni, te ke ongoʻi foki ai ʻa e melinó mo e fakamoʻuí.
-
Tokoniʻi e niʻihi kehé ke nau ongoʻi e ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻo fakafou ʻiate koe. Kapau ʻoku taau, talaange ʻokú ke ʻofa ʻiate kinautolu. ʻI hoʻo vakai ki he niʻihi kehé ʻo hangē ko e ʻafio mai ʻa e ʻOtuá kiate kinautolú, ʻe tupulaki hoʻo ʻofa kiate kinautolú, pea te ke ongoʻi foki e ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻuí.
Fakaʻosí, ʻoku ou talamonū atu ke mou maʻu ha faʻahitaʻu Kilisimasi fonu ʻi he fiefia lahi. ʻOku ou fakamoʻoni kia Sīsū ko e Kalaisí. ʻOkú Ne moʻui. Ko Ia hotau Fakamoʻuí mo hotau Huhuʻí. Ko Ia hotau Taukapó mo e Kaumeʻá. ʻOku ou fakaʻapaʻapa kiate Ia. ʻOku ou ʻofa ʻiate Ia. Koeʻuhí ko ʻEne meʻaʻofa kiate kitautolu kotoa ne maʻu ʻi ha totongi taʻe-mafakatatauá, ʻoku tau lava ai ʻo taau ke maʻu e meʻaʻofa maʻongoʻonga tahá—ʻa e moʻui taʻengata ʻi he ʻao ʻo ʻetau Tamai Hēvani ʻofá.
ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.