Naʻe kau ʻa Niueli K. Uitenī mo hono uaifí, ʻElisapesi ʻAna Uitenī, he kau fuofua nofoʻi ʻo Ketilani, ʻOhaioó, pea naʻá na fekumi ki ha moʻoni fakalotu lahi ange. Fakafuofua ki he 1828, naʻe maheni ai ʻa e fāmili Uitenií mo
Sitenei Likitoni mo ʻene ngaahi akonakí. Neongo ia, naʻá na maʻu ha fakamoʻoni mei he ʻOtuá ʻe maʻu ha moʻoni lahi ange ʻi he kahaʻú, ko ia naʻá na tatali ʻi he faʻa kātaki. ʻI he konga kimui ʻo e 1830, naʻe aʻu mai ai ʻa e kau faifekau ʻo e Siasí, ʻa ʻOliva Kautele, Paʻale P. Palati, Saipa Pitasoni, mo Pita Uitemā ko e Siʻí ki he fakatokelau hahake ʻo ʻOhaioó. Lolotonga ha ngaahi fakataha ʻi he ʻēlia Ketilaní, naʻe malanga ai ʻa
Kautele mo
Pālati ki he kāingalotu ʻo e Siasi Papitaiso Faʻunga Foʻou ʻa Sitenei Likitoní. Hili hono papitaiso ʻo Likitoní, naʻe papitaiso foki ha kau mēmipa hono kāingalotú, ʻo kau ai ʻa Niueli mo ʻElisapesi ʻAna Uitenī.
ʻI he aʻu mai ʻa Siosefa Sāmita mo hono uaifi ko ʻEmá ki Ketilaní ʻi he ʻaho 4 ʻo Fēpueli 1831, naʻe ʻosi ʻe
Niueli Uitenī kinaua “fakahangatonu ki [hono] ʻapí” (Whitney,
Woman’s Exponent, Sept. 1, 1878, 51). Naʻe fiefia ʻa e fāmili Uitenií ke haʻu ʻa e Palōfitá mo hono uaifí ki honau ʻapí.
Naʻe nofo ʻa Siosefa mo ʻEma Sāmita he fuofua māhina ʻo ʻena ʻi ʻOhaioó ʻi he ʻapi ʻo e fāmili Uitenií. Lolotonga e taimi ʻo e nofo ʻa e fāmili Sāmitá mo e fāmili Uitenií, naʻe hoko ʻa e ʻapi ʻo e fāmili Uitenií ko ha feituʻu ʻo e fakataha mo e fakahā maʻá e Kāingalotú. Naʻe tokolahi ha kau papi ului ne nau fuofua fanongoa e ongoongolelei kuo fakafoki maí ʻi he ʻapí ni, naʻe fakahaaʻi mai ai ʻa e ngaahi lakanga mo e ngaahi houalotu foʻoú, pea naʻe lele lelei ange ai ʻa e Siasí. ʻI he ʻaho ne aʻu atu ai ʻa Siosefa mo ʻEma ki Ketilaní, naʻe maʻu ʻe Siosefa ha fakahā—ʻoku ʻiloa he ʻahó ni ko e
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 41—ʻa ia naʻe vahe ai kia
ʻEtuate Patilisi ke hoko ko e fuofua pīsope ʻo e Siasí, ko ha lakanga naʻe ui ki ai ʻa Niueli K. Uitenī ʻi ha fakahā kehe ne maʻu mai (mahalo ʻi he ʻapi ʻo e fāmili Uitenií) ʻi Tīsema 1831 (vakai,
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 72:1–8). Lolotonga e taimi ko ʻení, naʻe maʻu ai ʻe Siosefa ha ngaahi fakahā ʻe fā, ʻa ia ʻoku pulusi he ʻahó ni ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava (vahe 41–44).
Lolotonga e hoko ʻa Niueli K. Uitenī ko ha pīsope ʻi Ketilaní, naʻe fafanga ai ʻe Niueli K. Uitenī ʻi ha ʻaho ʻe tolu ʻa e masivá, ʻi he muimui ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí mo e fono ʻo e fakatapuí (vakai,
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:30–39). Naʻe ngāue fakataha ʻa ʻEma Sāmita mo ʻElisapesi ʻAna Uitenī ke fafanga ʻa e kau ʻaʻahí.
ʻOku hoko ʻeni ʻa e ʻApi ʻo Niueli mo ʻElisapesi Uitenī kuo fakaleleiʻí ko ha konga ʻo e Feituʻu Fakahisitōlia ʻo Ketilaní.
Laukonga lahi ange fekauʻaki mo e ʻApi ʻo Niueli mo ʻElisapesi Uitenií ʻi he
vahe 11 ʻo e Kau Māʻoniʻoní, voliume 1.Lue takai 360°
Ko e Meʻa ke ʻAmanaki Ki Aí
ʻOku hoko ʻa e ʻApi ʻo Niueli mo ʻElisapesi Uitenií ko ha konga ʻo e takimamata ʻoku fakahoko ʻe he kau faifekaú ʻi he Feituʻu Fakahisitōlia ʻo Ketilaní.