I le po o le aso 21 o Setema, 1823, na feiloai ai mo le uluai taimi ia Iosefa Samita i le agelu o lē na faailoa mai o ia lava o Moronae. I lena po, na maua ai foi e Iosefa se faaaliga vaaia o se atigipusa maa i luga o se mauga lata ane lea sa teuina ai le faamaumauga anamua o le nuu o Moronae. Sa faamatala mulimuli ane e Iosefa le mauga o “se maupuʼepuʼe telē lava, ma ua sili ona maualuga i soo se maupuʼepuʼe i lena vaiaai.”
Ua taua i aso nei o le Mauga o Kumora, o lenei maupuepue o le mauga aupito tele lea i le eria. Mo le silia i le luasefulu tausaga pe sili atu, a o le’i taunuu atu Iosefa, sa faato’a ai e le au faifaatoaga a le nuu le fanua e ala i le tatu’u o laau e fatu ai ni laufanua mutiā ma toto ai ni faatoaga i lona auvae [mauga]. Ina ua faamae’aina e Iosefa Samita ana asiasiga faaletausaga i le mauga i le va o le 1823 ma le 1827 ma maua mai papatusi, sa faaauau pea ona faaaogaina le mauga mo faiga faatoaga. Na lata i se seneturi talu ona tutupu ia mea taua paia o le vaitau o le 1820 i le taimi na uluai pueina ai e pueata ia ata o le mauga, na toetoe lava a leai atoa ni mea na ola ai. Ina ua faatauina mai e le Ekalesia le fanua i le 1928, na tau leai ni laau moni o le togavao ae na o ni nai faaputuga laiti i se tasi o itu.
I le vaitaimi o le 1930, na totōina ai e Willard ma Rebecca Bean, o ē na vaaia fanua a le Ekalesia i le eria, ni laau lanumeamata faasoloatoa se 65,000 ia na maua mai i le Matagaluega o le Faasao a le Setete o Niu Ioka. Faatasi ai ma le fesoasoani mai lo laua aiga, au paia ma faifeautalai i le lotoifale, ma ni nai tagata faigaluega, sa latou totoina ai laau lanumeata faasoloatoa ma ni tamai laau e 3,000 na sii mai mai nuu i tua atu o le Vao Paia.
A o ola a’e na laau, sa latou fatuina ai se taatiaga faalenatura mo se faaaliga [tala faatino] tele lea na amatalia i le 1935. I le va o le 1935 ma le 2019, na fauina ai se tulaga telē i luga o le tifato i le itu i sisifo o le mauga, ma sa faaopoopo i ai ni fale se tele sa manaomia e lagolago ai le faafiafiaga ua faatelēina. Sa fatuina foi se nofoaga telē e saofafai ai ma sa leai ni laau na i ai i le faavae o le tulaga.
O le tapunia ai o le faaaliga [tala faatino] i le 2020, na tulai a’e ai se avanoa lona lua e toefuatai ai le laufanua. E silia ma le 20 ni fale, tulaga, ma isi fausaga na faatatau i le faaaliga sa aveeseina. I lo latou tulaga, na fausia ai ni auala savali fou e ui atu i laufanua na faatoa totoina i mutia moni, lea ua amata ona ola ai laau. O tagata asiasi e savalivali i auala savali i aso nei, ma i le lumanai, e mafai ona [latou] maua se nofoaga filemu o le vaomatua.
O Mea e Faamoemoe i ai
E tele ni auala savali eseese lea e sau mai le nofoaga autu o tagata asiasi e tau i le Mauga o Kumora. E i ai auala savali pupuu lea pe tusa ma le 0.1 maila le alu ma le sau ma e tifato ma e i ai ni faasitepu. E i ai foi ni auala savali uumi lea e ui atu i le togavao e tusa ma le 0.2 maila le alu ma le sau. E mafai e mālō ona talosaga e ave atu i latou i luga o le mauga i se taavale tapolo.
Savaliga 360°
Pakaga
- O loo maua ni avanoa mo pakaga i le itu i mātū ma sisifo o le State Rte. 21
Fanua ma Fola
Fafo
- Auala tele: ta (tulaga lelei); laugatasi
- Auala savali: simā (tulaga lelei tele); tifato
- Auala savali: maamora lauitiiti, (tulaga feololo); tifato
Aofaiga o tagata e mafai ona ofi
- O loo i ai ni nofoa uumi i auala savali.