Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Tohi ʻa Molomoná ki Hoʻo Moʻuí
Founga ʻe Lava ai ʻe he Maama ʻo Kalaisí ʻo Toʻo Atu ʻa e Fakapoʻuli ʻo e Ngaahi Kautaha Fufuú
Te tau lava fēfē ʻo fakaafeʻi maʻu ai pē ʻa e māmá ki heʻetau moʻuí?
ʻI heʻeku hoko ko ha mēmipa fuoloa ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, kuó u maheni maʻu pē mo e foʻi lea kautaha fufuú. Kuo fakamanatu maʻu mai pē ʻe he ongo foʻi lea ko ʻení ʻa e ngaahi ʻīmisi ʻo e kau kaihaʻa ʻa Katianetoní ʻi heʻenau toi ʻi he ngaahi feituʻu pulipuliá mo fai ha ngaahi fuakava fakapulipulí; kuo fakatupu fifili maʻu pē ʻa e talanoá ni kiate au, pea mātuʻaki kehe mei heʻeku moʻuí.
Kae hangē ko hono olá, ʻoku fakatou moʻoni mo felāveʻi ʻaupito ʻa e ngaahi kautaha fufuú mo kitautolu ʻi he ʻahó ni—pea ʻoku ʻikai ke faingataʻa maʻu pē ʻo hangē ko hoʻo fakakaukaú. Neongo ʻoku ʻuhinga ʻa e ngaahi kautaha fufuú “ko ha kautaha [ia] ʻo [ha] kakai ʻoku nau haʻisia ki ha ngaahi fakapapau ke nau fakahoko ʻa e ngaahi taumuʻa kovi ʻa e kulupú,” ko ha ngaahi tūkunga kehe ʻeni ʻe niʻihi ʻe lava foki ke hoko ko ha ngaahi kautaha fufū.
-
“ʻI he taimi ʻoku faʻufaʻu ai ʻa e kakaí ke fakapulipuliʻi ʻenau ngaahi ngāue angahalá”
-
ʻI he taimi ʻoku fakaʻaongaʻi ai ʻe he kakaí ha ngaahi founga taʻe-māʻoniʻoni ke “maʻu ha mālohi moe koloa” (ʻEta 8:23)
-
ʻI he taimi ʻoku fakahoko ai ʻe he “kau kengí, ngaahi kulupu tufa faitoʻo konatapú, mo e ngaahi fāmili faihiá” ha ngaahi hia mo e tōʻonga fakamālohí
ʻOku ou kiʻi maheni ange mo e ngaahi fakaʻuhinga ko ʻení. ʻOku ou faʻa fakatokangaʻi ʻa e ngaahi meʻa ko ʻení ʻi he taimi kotoa pē ʻoku ou vakai hifo ai ki he ongoongó. Pea ʻoku ʻikai totonu ke fai ha ofo—kuo ʻi ai ha ngaahi kautaha fufū talu mei he taimi ʻo Keiní (vakai, ʻEta 8:15), pea vave ʻa e fakatokanga mai ʻa e palōfita ko Molonaí ʻoku fiemaʻu ke hokohoko atu ʻetau fakaʻehiʻehi meiate kinautolú (vakai, ʻEta 8:23).
ʻE anga fēfē leva haʻo fakapapauʻi ke ʻai ʻa e fakatuʻutāmaki fakalaumālie ʻo e “ngaahi kautaha fakapoó ni” (ʻEta 8:23) ke mamaʻo mei heʻetau moʻuí ʻi he lahi taha ʻe lavá?
“ʻOku ʻIkai Ngāue ʻa e [Fakamoʻuí] ʻi he Fakapoʻulí”
ʻOku ueʻi fakalaumālie ʻa e ngaahi kautaha fufuú ʻe Sētane; ʻokú ne “ueʻi ʻa e fānau ʻa e tangatá ki he ngaahi kautaha fufuú” (2 Nīfai 9:9). Pea koeʻuhí ʻoku tau ʻilo ʻoku ngāue ʻa Sētane ʻi he fakapoʻulí (vakai, ʻEta 8:16), ʻoku mahino ko e faitoʻó ko hono fehangahangaí: māmá. “ʻOku ʻikai ngāue ʻa e [Fakamoʻuí] ʻi he fakapoʻulí” (2 Nīfai 26:23). Ka ko Ia ʻa e māmá:
-
“Ko e Maama moʻoní ia, ʻa ia ʻokú ne fakamaama [ʻa e] tangata kotoa pē (Sione 1:9)
-
“Ko e maama ʻoku ulo ʻi he fakapoʻulí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:21
Naʻe akonaki ʻa ʻEletā Tieta F. ʻUkitofa ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá fekauʻaki mo e faikehekehe ʻo e nofo ʻi he fakapoʻulí mo e moʻui ʻaki ʻa e maama fakalangí:
“ʻOku hanga ʻe he fakapoʻulí ʻo holoki ʻetau malava ke sio leleí. ʻOkú ne holoki ʻetau vakai ki he meʻa naʻe mahino mo ʻasi leleí. ʻI heʻetau ʻi he fakapoʻulí, ʻoku meimei lahi ange ai ʻetau fai e ngaahi fili halá he ʻoku ʻikai ke tau sio ki he fakatuʻutāmaki ʻi hotau halá. …
Ka ko e māmá, ʻi he tafaʻaki ʻe tahá, te tau lava ai ʻo sio ki he meʻa kotoa ʻi honau tuʻunga totonú. ʻOkú ne fakaʻatā kitautolu ke tau fakafaikehekeheʻi ʻa e moʻoní mei he halá, ʻa e meʻa ʻoku mahuʻingá mei he meʻa maumau taimí.”
Te tau Fakaafeʻi Fēfē ʻa e Māmá ki Heʻetau Moʻuí?
ʻOku ʻikai ke tau fiemaʻu pē ʻa e maama ʻa e Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻoku tau fehangahangai ai mo ha meʻa lahi hangē ko e ngaahi kautaha fufuú—ʻoku tau fiemaʻu maʻu pē ia. ʻE anga fēfē leva haʻatau kei fakaafeʻi mai ʻa e māmá ki heʻetau moʻuí?
Naʻe ʻomi ʻe Palesiteni ʻUkitofa ha founga ʻe tolu:
Kapau ʻoku tau fie ʻomi ʻa e Maama ʻo Kalaisí ki hotau tukui koló, te tau lava ʻo vahevahe ʻetau fakamoʻoní. Naʻe fakamatalaʻi ʻe Palesiteni M. Lāsolo Pālati (1928–2023) “naʻe fakaʻauha ʻe he kau Leimaná ʻa e ivi tākiekina ʻo e kau kaihaʻa ʻa Katianetoní ʻi honau sosaietí ʻaki ʻʻenau ʻmalanga ʻaki ʻa e folofola ʻa e ʻOtuá …ʻʻi he lotolotonga ʻo kinautolúʼ [Hilamani 6:37].”
Kapau ʻe faifaiangé peá ke ongoʻi hangē ʻokú ke nofo ʻi he fakapoʻulí—ongoʻi mā, hē, ʻo hangē ʻoku fiemaʻu ke ke fūfuuʻi ha meʻá—ʻiloʻi ʻoku ʻikai ko e founga ngāue ia ʻa e ʻEikí. ʻOkú Ne finangalo ke ke hū ki he maama ʻo ʻEne ʻofá, fakatomala, foki kiate Ia, pea hokohoko atu hono vahevahe hoʻo māmá mo e kakai ʻoku mou feohí.
Fakataha mo Kalaisi, He ʻIkai Lava ke Ikuna ʻa e Fakapoʻulí
Ko e hā leva ʻa e ʻuhinga ʻa Molonai ʻi heʻene talanoa fekauʻaki mo e ngaahi kautaha fufuú? Ke ngaohi kitautolu ke tau manavasiʻi mo tailiili?
ʻIkai. Ko hono moʻoní, ʻoku fakatupu ʻamanaki lelei ʻa e ngaahi ʻuhinga ʻa Molonaí:
-
“Koeʻuhí ke fakangata ʻa e angahalá”
-
“Koeʻuhí ke ʻoua naʻa maʻu ʻe Sētane ha mālohi ki [hotau] lotó”
-
“Koeʻuhí ke lava ʻo fakalotoʻi ʻa [kitautolu] ke failelei maʻu ai pē”
-
“Koeʻuhí ke [tau] haʻu ki he matavai ʻo e māʻoniʻoni kotoa pē pea moʻui” (ʻEta 8:26)
ʻI he taimi ʻoku tau ʻiloʻi ai ʻa e ngaahi founga ʻa Sētané—kae mahuʻinga angé, ʻetau ʻiloʻi ʻa e lahi ange ʻo e mālohi ʻoku maʻu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí—te tau lava ʻo mateuteu ke matuʻuaki ʻa e ngaahi ʻohofi ʻo ʻetau fakamoʻoní pea tuʻu mālohi ʻo fakafepakiʻi ʻa e mālohi ʻo e māmaní. Te tau lava ʻo fakaafeʻi ʻa e māmá kae ʻikai nofo ʻi he fakapoʻulí.
ʻOku tau ʻiloʻi “he ʻikai hanga ʻe he fakapoʻulí ʻo lavaʻi ʻa Kalaisi.” Koeʻuhí “he ʻikai lava ke ʻasi ʻa e fakapoʻulí ʻi he maama ngingila ʻo e ʻAlo ʻo e ʻOtua moʻuí!”