Mga Taga-Galacia

Gibisitahan ni Pablo ang mga simbahan sa Galacia sa iyang ikaduha ug ikatulo nga misyonaryo nga mga panaw. Malagmit gisulat niya ang iyang sulat ngadto sa mga taga Galacia samtang nagbiyahe agi sa Macedonia atol sa iyang ikatulong misyonaryong biyahe, sa mga AD 57. Ang Galacia usa ka rehiyon sa amihanang-sentral Asia Minor, nga halos nagsakop sa kadaghanan sa Turkey sa karon nga panahon. Ang populasyon milangyaw gikan sa kasadpang Uropa (modernong France), diin sila nahimong nailhan isip mga Gauls.

Si Pablo nabalaka nga ang mga Santos sa Galacia nahimong napalayo gikan sa tinuod nga ebanghelyo pinaagi sa pipila kinsa naninguha sa pagtuis niini. Ang sulat ni Pablo nagpakita nga kadtong nagtuis sa ebanghelyo mao ang mga Santos nga Judeo kinsa namugos nga ang mga Santos nga hentil kinahanglan gayod nga i-sirkunsidar ug mosunod sa balaod ni Moises aron maluwas. Pipila sa mga Santos sa Galacia mihangop niini nga mga pagtulun-an.

Ang basahon sa mga taga-Galacia usa ka sakit nga pagbadlong ngadto sa mga miyembro sa Simbahan kinsa nahisalaag ug sa mini nga mga magtutudlo kinsa migiya kanila nga mahisalaag. Ang nag-unang mga punto niini nga sulat mao ang mosunod:

• Si Pablo nagdepensa sa iyang kaugalingon batok sa mga pasangil sa mini nga mga magtutudlo kinsa misupak kaniya

• Nanghimatuod nga ang tanang mga tawo, Judeo man o Hentil, maluwas pinaagi sa pagbutang sa ilang hugot nga pagtuo diha ni Jesukristo, dili pinaagi sa pagpahigayon sa mga buhat sa balaod ni Moises

• Pagklaro sa tahas sa balaod ni Moises diha sa plano sa Dios

• Paghatag og kalainan tali sa karaang pakigsaad nga gihimo sa Dios pinaagi ni Moises ug sa bag-ong pakigsaad diha ni Kristo

• Pagtawag sa mga Santos nga magpakabuhi pinaagi sa Espiritu

Ang Mga Taga-Galacia naglangkob usab sa labing nag-unang sinulat ni Pablo nga pagpaila sa doktrina sa kapaangayan. Siya mitudlo nga kita dili mahatagan og kapaangayan pinaagi sa mga buhat sa balaod ni Moises apan pinaagi sa atong hugot nga pagtuo diha ni Jesukristo ug usab sa kang Kristo nga kaugalingong pagkamatinud-anon.

Mipamatuod si Apostol Pablo ngadto sa Mga Taga-Galacia nga adunay usa lamang ka tinuod nga ebanghelyo ni Jesukristo. Nadawat niya kini “pinaagi sa pagpadayag ni Jesukristo.” Mipahimangno si Pablo mahitungod niadtong kinsa mituis sa tinuod nga ebanghelyo sa Manluluwas. Sa piho nga paagi gipahimangnoan niya ang Judeo nga mga Kristyano kinsa nagdaot sa mensahe sa ebanghelyo pinaagi sa pagpamugos nga ang mga kinabig nga hentil kinahanglan gayod moapil sa mga ritwal sa balaod ni Moises aron maluwas. Ang moderno nga mga iskolar kasagaran nagpasabot ngadto niini nga grupo isip ang mga Judaizer. “Agig epekto, nagsulti si Pablo nga ang ebanghelyo nga iyang gisangyaw mao ang ebanghelyo ni Kristo, dili gisulat o gitukod ni bisan kinsa apan ni Jesukristo. Kon nahatagan ni Jesus og pamulong si Pablo, tingali siya mahimong makasulti, ‘Kini akong ebanghelyo nga akong gihatag ngadto ni Pablo ug dili ni bisan kinsa pa. Gisangyaw kini niya og direkta nganha kaninyo nga walay kausaban.’ Niini nga paagi, ang pasidaan ni Pablo ngadto sa Mga Taga-Galacia kaparehas sa kaugalingong pagpahayag ni Jesus ngadto sa mga Nephita. Kini iya nga ebanghelyo ug dili sa uban. Siya mao ang mag-uugmad ug maghihingpit.” Bisan kinsa nga magtudlo og ebanghelyo gawas sa usa nga tinuod nga ebanghelyo sa Manluluwas pahamtangan og silot.

Tan-awa sa “Mga Buhat 15:1–6. Unsa ang migiya ngadto sa komperensiya sa Jerusalem?”

Gisaway ni Pablo si Pedro tungod sa usa ka butang nga nahitabo sa Antioquia. Samtang gibisitahan ni Pedro ang mga Santos didto, wala siya mosupak sa pagkaon kauban sa mga kinabig nga hentil. Bisan tuod ang pagkaon uban sa mga Hentil wala idili ubos sa balaod ni Moises, kini maingon og ang kadaghanan sa Judeo nga mga Kristyano nagtan-aw niini isip dili maayo. Kon adunay Judeo nga mga Kristyano nga moabot, mohunong si Pedro sa iyang kaugalingon gikan sa pagkaon kauban sa mga kinabig nga hentil. Gitawag ni Pablo ang mga lihok ni Pedro og pagpakaaron ingnon. Nabalaka si Pablo niini nga mga lihok nga makahimo sa mga Hentil sa pagtuo nga sila kinahanglang moapil sa mga kostumbre aron madawat. Kini nga sitwasyon nagpakita kon unsa ka mahagiton kini kaniadto alang sa unang mga Santos sa pagbiya sa pipila sa ilang mga tradisyon. Kon si Pedro nakit-an nga nagkaon uban sa mga Santos nga hentil, siya makapasilo sa pipila ka mga Santos nga Judeo. Apan ang dili pagpakig-uban og kaon kanila, siya makapasilo sa pipila ka mga Santos nga hentil.

Agi og tubag ngadto sa mga Santos nga Judeo kinsa namugos nga ang mga Santos nga hentil gikanahanglang mosunod sa balaod ni Moises aron maluwas, gitudlo ni Pablo ang doktrina sa kapaangayan. Gitudlo ni Pablo nga ang mga Judeo ug ang mga Hentil gihatagan og kaangayan (gipasaylo gikan sa silot tungod sa sala) pinaagi sa “hugot nga pagtuo kang Jesukristo,” dili sa mga buhat sa balaod ni Moises.

Sa Mga Taga-Galacia 2:16 (ug ubang mga bersikulo), kini mahimong makalibog ang kahulogan kay ang kapahayag mahubad sa daghang paagi [grammatically ambiguous] kon “ang hugot nga pagtuo kang Jesukristo” nagpasabot ba sa atong hugot nga pagtuo o hugot nga pagtuo ni Kristo. Sa pagdugang, “Ang Gresyanhong pulong mihubad sa hugot nga pagtuo (pistis) nga nagkahulogan og ‘hugot nga pagtuo’ ug ‘matinud-anon.”’ Kini nagsugyot nga kita nahatagan og kaangayan sa duha ka paagi: (1) pinaagi sa atong hugot nga pagtuo diha kang Jesukristo ug (2) “pinaagi sa pagkamatinud-anon ni Jesukristo–nga mao, pinaagi sa kaugalingong pagkamatinud-anon ni Jesukristo sa pag-ula sa atong mga sala.”

Ang Mga Taga-Galacia 2:16 usahay masaypan og sabot nga nagpasabot nga ang kaluwasan nagresulta lamang gikan sa atong pagtuo diha ni Jesukristo ug nga ang pagkamatarong wala kinahanglana alang sa kaluwasan. Importante kining masabtan nga diha sa Mga Taga-Galacia, “sa matag higayon si [Pablo] mogamit sa pulong mga buhat [ergōn], siya sa kanunay migamit niini isip usa ka bahin sa pundok sa mga pulong ‘ang mga buhat sa balaod.”’ Busa ang kahulogan ni Pablo mao nga ang mga buhat sa balaod ni Moises wala kinahanglana alang sa atong kaluwasan.

Ang hugot nga pagtuo nga gihisgotan ni Pablo dinhi niini nga mga bersikulo mas labaw kay sa o mental nga pag-uyon. Ang Gresyanhong pulong alang sa hugot nga pagtuo “adunay mga sapaw nga kahulogan nga nagpasabot … og personal nga pasalig ug lihok—gisugyot nga mga kahulogan sama sa pagsalig, kompiyansa, pagkamatinud-anon, ug pagkamasulundon. Busa, naghisgot si Pablo kabahin ‘sa pagtuo nga nagabuhat’ (Mga Taga-Galacia 5:6).”

Si Pablo mitudlo nga ang iyang kinabuhi kaniadto sa simbolikanhong paagi gimatay sa dihang si Kristo gilansang sa krus, ug siya mipahayag nga si Kristo karon nagpuyo diha kaniya. Kini laing paagi nga si Pablo misulay sa pagtudlo nga ang karaang mga praktis ug mga tinuohan kinahanglan gayod nga hunungon diha ni Jesukristo.

Gipahinumdoman ni Pablo ang Mga Taga-Galacia kabahin ni Abraham sa pagtabang kanila sa pagsabot nga dili sila kinahanglan nga mosunod sa mga praktis sa balaod ni Moises aron maluwas. “Ang mga Judeo ug ang nagtuo nga mga Hentil mitahod ni Abraham isip ang ‘amahan’ sa matinud-anon. … Mipasabot si Pablo, nga si Abraham mipuyo og sobra sa upat ka siglo sa wala pa si Moises. Tungod kay siya gipahayag nga matarong pinaagi sa Dios gani sa wala pa ang balaod ni Moises, ang kaangayan dili maingon nga niabot pinaagi sa balaod ni Moises. … Mga kinabig nga mga Hentil kinsa mihangop sa ebanghelyo ni Jesukristo pinaagi sa pagtuo nahimong gihatagan og kaangayan sa samang paagi ni Abraham ug pagahunahunaon nga uban sa mga tawo sa pakigsaaad.” Sa laing pagkasulti, ang tanang matinud-anong mga Santos, mga Judeo ug mga Hentil, mao ang “mga anak ni Abraham” ug ang mga tawo sa pakigsaad sa Dios.

Pipila sa mga Judeo mituo nga si Jesus dili ang Mesiyas tungod kay Siya nalansang sa krus (gibitay diha sa usa ka kahoy; ang mga kasulatan usahay naggamit sa mga pulong “Nagbitay diha sa usa ka kahoy”). Sila mipasabot ngadto sa usa ka tudling sa Deuteronomio nagpahayag nga ang usa ka kriminal kinsa patyon pinaagi sa pagbitay diha sa usa ka kahoy “tinunglo sa Dios.” Pinasubay niini nga pangatarungan, ang pipila sa mga Judeo mituo nga si Jesus tinunglo gayod sa Dios. Giusab ni Pablo ang konsepto sa pagkatunglo kalabot sa Manluluwas. Gipasabot ni Pablo nga sa dihang gidala ni Jesukristo diha sa Iyang Kaugalingon ang atong mga sala, Siya “mibarog sa atong dapit, naglihok isip usa ka puli alang kanato—‘nahimong tunglo alang kanato.’”

Human magtudlo nga ang mga pagsunod sa balaod ni Moises dili makahatag og kaangayan sa tawo sa atubangan sa Dios, gipasabot ni Pablo ngano nga ang Dios mihatag sa balaod ni Moises ngadto sa Israel. Ang balaod ni Moises usa ka temporaryo nga sukdanan nga gihatag sa Dios ngadto sa Israel tungod sa ilang mga kalapasan ug espirituhanong pagkalinghod. Kini usa ka “magtatagad” sa pag-andam kanila sa pagdawat ni Jesukristo isip ilang Manluluwas.

Gitudlo ni Pablo nga kita “gikasul-oban og Kristo” pinaagi sa pakigsaad sa bunyag. Ang Gresyanhong pulong alang sa “gikasul-oban” mao ang enduō (pagtuga). nga nagpasabot sa pagsul-ob, pagsinina, o pagsapot. Sa lain nga pagkasulti, ang “gikasul-oban og Kristo” mao ang “pagsapot sa inyong mga kaugalingon ni Kristo.”

Ang usa ka manununod usa ka legal nga katungod ngadto sa usa ka kabilin. Gitandi ni Pablo kadtong nagpuyo sa balaod ni Moises ngadto sa menor de edad nga manununod kinsa dili makadawat sa ilang kabilin hangtod sila moabot sa hustong edad. Ang menor de edad nga manununod gitagad sama sa usa ka sulugoon. Sa samang paagi, ang Israel sama sa menor de edad nga manununod samtang sila nagtuman sa balaod ni Moises. Apan sa dihang sila mosulod ngadto sa usa ka pakigsaad uban ni Kristo, moabot sila sa pangidaron ug makadawat sa hingpit nga gisaad nga kabilin.

Sa sambingay ni Pablo, si Hagar (o Agar) ug ang iyang anak nga lalaki si Ismael nagrepresentar sa karaang pakigsaad, o sa balaod ni Moises. Si Sara ug ang iyang anak nga lalaki si Isaac nagrepresentar sa bag-ong pakigsaad. Ingon nga si Agar usa lamang ka sulugoon, gusto ni Pablo nga sabton sa mga Santos sa Galacia nga kadtong ubos sa balaod ni Moises mga sulugoon usab. Si Isaac mao ang anak sa saad, ug kadtong kinsa nagdawat ni Jesukristo miapil niana nga kabilin ug sa ingon luwas.

Ang Iningles nga pulong lust gihubad gikan sa Gresyanhon nga pulong epithymia ug nagpakita og usa ka makusog nga pagbati, pangandoy nga tinguha. Gitudlo ni Elder Ulisses Soares: “Ang pulong nga kahigal nagpasabot sa kusganon nga gana sa og dili angay nga tinguha alang sa usa ka butang. Kini naglangkob og bisan unsa nga ngil-ad nga mga hunahuna o daotan nga mga tinguha nga maoy hinungdan nga ang usa ka indibidwal motutok sa hinakog nga mga praktis o kalibutanong mga kabtangan kay sa pagbuhat og maayo, pagkamabination, pagsunod sa mga sugo sa Dios, ug uban pa. Kasagaran mabati kini pinaagi sa pinakalawasnon nga pagbati sa kalag.”

• D. Todd Christofferson, “Nahiusa kang Kristo,” Liahona, Mayo 2023, 77–80

• Ulisses Soares, “Pagtinguha kang Kristo sa Matag Hunahuna,” Liahona, Nob. 2020, 82–85

• Mga Hilisgotan ug mga Pangutana, “Espiritu Santo,” Librarya sa Ebanghelyo