“Nōmipa 21: Hanga ki he Fakamoʻuí ʻi he Tui,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Nōmipa 21: Hanga ki he Fakamoʻuí ʻi he Tui,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Nōmipa 11–14; 20–24; 27: Lēsoni 57
Nōmipa 21
Hanga ki he Fakamoʻuí ʻi he Tui
ʻI he hokohoko atu e fānau ʻa ʻIsilelí ʻi he toafá, naʻa nau lāunga ki he ʻEikí. ʻI hono talí, naʻá Ne ʻomi ha fanga ngata huhu kona ki honau lotolotongá. Naʻá Ne fakahinohino kia Mōsese ke fokotuʻu ha ngata palasa ʻi ha fuʻu pou ko ha fakataipe ʻo e Fakamoʻuí pea talaʻofa ange ko kinautolu pē ʻe sio ki aí ʻe fakamoʻui ia. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ki he kau akó ke nau hanga kia Sīsū Kalaisi ʻi he tui.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e Nōmipa 21:7–9 mo e ʻAlamā 33:18–21, ʻo kumi e meʻa te tau lava ʻo ako mei he talanoa ko ʻení ʻi he Fuakava Motuʻá. Poupouʻi ke nau mateuteu ke vahevahe e meʻa naʻa nau ako ʻi he kalasí.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ko ha huhu ʻa e ngatá
Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo ha ngata.
-
ʻOkú ke pehē ʻe fēfē hano huhu koe ʻe ha ngata kona?
Tokoni ke mahino ki he kau akó ʻe lava ʻe hono huhu kita ʻe ha ngata koná ʻo fakatupu ha fufula, fakahangatāmaki, mamahi lahi, mo e puke. ʻI he ngaahi tūkunga fakatuʻutāmakí, ʻe lava pē ke hoko ai ha mate.
-
Ko e hā ha ngaahi founga kehekehe ʻe lava ke fakafōtunga ʻaki ʻe he kakaí hili hano huhu kinautolu?
ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi talí ʻa e: hohaʻá, feinga ke sāuni e ngatá pea tamateʻi ia, tatali ke sio ki he meʻa ʻe hoko ki he sinó mei he huhú, pe fekumi fakavavevave leva ki ha tokoni.
Tohiʻi ʻa e angahalá ʻi he tafaʻaki ʻo e ngatá. Fakaafeʻi e kau akó ke fakafehoanaki e founga ʻe lava ke tatau ai e angahalá mo hono ngaahi nunuʻá mo ha huhu ʻa e ngatá.
-
Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi founga kehekehe ʻe ala fakafōtunga ai e kakaí hili ʻenau faiangahalá?
ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi talí ʻa e kumi ʻuhinga ki heʻenau ngaahi tōʻongá, ko e feinga ke tukunoaʻi ʻenau ngaahi ongó, fūfuuʻi ʻenau ngaahi tōʻongá koeʻuhí ko ʻenau ongoʻi maá, tatali ke sio pe ko e hā ha ngaahi nunuʻa lahi ange te nau fehangahangai mo ia, pe hanga ki he ʻEikí ki ha tokoni.
Fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ke ke fakalaulauloto ai ki he anga haʻo fakafōtunga. ʻOkú ke hanga nai ki he ʻEikí ki ha tokoni? Ko e hā hono ʻuhinga ki hoʻo tali ʻio pe ʻikaí? ʻI hoʻo ako ʻa e lēsoni ko ʻení, fekumi ki he fakahinohino ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoniʻi koe ke ke hanga ki he Fakamoʻuí ki ha tokoni ʻi hoʻo moʻuí. Te ke lava foki ʻo fekumi ki ha tokoni ʻi ha faʻahinga fehuʻi pē pe hohaʻa ʻokú ke maʻu fekauʻaki mo e hanga ki he Fakamoʻuí.
Ko e fanga ngata velá
Hangē ko ia kuo nau fai tuʻo lahi kimuʻá, naʻe lāunga e fānau ʻIsilelí ki he ʻEikí ʻi heʻenau fononga ʻi he toafá. Lau e ngaahi veesi ko ‘ení pea tali e ngaahi fehuʻi ʻoku ʻoatú. Mahalo ʻe ʻaonga ke ʻilo ʻoku ʻuhinga ʻa e fakavelá ki he “huhu kona”.
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali pe hiki e ngaahi veesi mo e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi he palakipoé. Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau ako fakataha kinautolu ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki, pe fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻiate kinautolu pē ʻa e ngaahi vēsí, pea vahevahe leva ʻenau ngaahi talí mo ha hoa pe kulupu tokosiʻi ke fakapapauʻi ʻenau ngaahi talí. Kapau ʻe ʻaonga, fakamatalaʻi ange koeʻuhí naʻe ʻikai ngofua ke fononga ʻa e fānau ʻIsilelí ʻi he fonua ko ʻĪtomí, ka naʻe pau ke nau fononga takai ai (vakai, Nōmipa 21:4), naʻe ʻuhinga ia ʻe lōloa mo faingataʻa ange ʻenau fonongá.
Nōmipa 21:4–5. Ko e hā naʻe lea fakafepaki ai e fānau ʻIsilelí ki he ʻEikí mo Mōsesé?
Nōmipa 21:6. ʻI hono talí, ko e hā naʻe fekauʻi mai ʻe he ʻEikí?
Nōmipa 21:7–9. Ko e hā naʻe fakahinohino ʻe he ʻEikí kia Mōsese mo e fānau ʻIsilelí ke nau fai ke fakamoʻui ai kinautolú?
1 Nīfai 17:41; ʻAlamā 33:18–21. Ko e hā naʻe ʻikai sio ai ha niʻihi ʻo e fānau ʻIsilelí?
Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke hiki e ngaahi veesi ʻo e Tohi ʻa Molomoná ko ha ngaahi potufolofola fakafekauʻaki ki he Nōmipa 21:9.
-
Ko e hā naʻe makehe kiate koe mei he fakamatala ko ʻení?
-
Ko e hā nai ha founga ʻoku tau faitatau ai he taimi ʻe niʻihi mo e fānau ʻIsilelí?
Ko ha fakataipe maʻá e Fakamoʻuí
Lolotonga e ngāue fakafaifekau ʻa e Fakamoʻuí ʻi he māmaní, naʻá Ne tokoni ke mahino kiate kitautolu ʻa e meʻa naʻe fakataipe ʻe he ngata palasa ʻi he fuʻu poú. Lau ʻa e Sione 3:14–16, ʻo kumi ʻa e talí. (Mahalo te ke fie fakaʻilongaʻi ʻeni ko ha potufolofola fakafekauʻaki ki he Nōmipa 21:7–9.)
Hili hono vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻa nau maʻú, fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ongo ʻīmisi ko ʻení.
-
Ko e hā te tau lava ʻo ako mei he ongo talanoa ko ʻení?
ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha tefitoʻi moʻoni hangē ko ʻení: ʻI heʻetau hanga ki he Fakamoʻuí ʻi he tuí, te Ne fakamoʻui fakalaumālie kitautolu. Fakakaukau ke hiki e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi he palakipoé.
Ke mahino lelei ange ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení, fakaafeʻi e kau akó ke nau lau e ngaahi fakamatala ko ʻení.
Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻo pehē:
ʻOku ou kōlenga atu ke mou haʻu kiate Ia ke Ne lava ʻo fakamoʻui ʻa kimoutolu! Te Ne fakamoʻui ʻa kimoutolu mei he angahalá ʻi hoʻomou fakatomalá. Te Ne fakamoʻui ʻa kimoutolu mei he loto-mamahí mo e ilifiá. Te Ne fakamoʻui ʻa kimoutolu mei he ngaahi kafo ʻo e māmani ko ʻení. (“Ko Sīsū Kalaisi Maʻu Pē ʻa e Talí,” Liahona, Mē 2023, 127)
-
Ko e hā ha meʻa naʻá ke saiʻia pe ako mei he fakamatala ko ʻení?
-
ʻE tatau fēfē nai ʻa e fakamoʻui mei he koná mo hono fakamoʻui ʻe he Fakamoʻuí mei he ngaahi nunuʻa ʻo e angahalá?
Hanga ki he Fakamoʻuí
Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakaʻaongaʻi ha miniti ʻe taha ke vakai ki he fakatātā ʻo e Fakamoʻuí ʻi he kolosí pea fakalaulauloto ki he ngaahi founga te tau lava ai ʻo hanga kiate Ia ʻi he tui he ʻahó ni. Fakaafeʻi leva kinautolu ke fai ʻeni ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki.
-
Hiki ha ngaahi founga ʻe lava ke tau hanga ai ki he Fakamoʻuí ʻi he tui he ʻahó ni.
-
Aleaʻi e ngaahi ʻuhinga ʻe lava ke tau faingataʻaʻia ai ke fai e ngaahi meʻá ni. (Mahalo te mou aleaʻi ʻa e ʻuhinga ʻe lava ke ʻahiʻahiʻi ai kitautolu, hangē ko e fānau ʻIsilelí, ke tau tui ʻoku fuʻu faingofua pe ʻikai tokoniʻi kitautolu ʻe he ngaahi founga ko ʻeni ke hanga ki he Fakamoʻuí.)
-
Neongo ha ngaahi faingataʻa, aleaʻi ʻa e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke tau hanga ki he Fakamoʻuí. (ʻE lava ke kau heni hono vahevahe ha ngaahi sīpinga fakafolofola ʻo e ngaahi fakamoʻui ʻa e Fakamoʻuí, ko hoʻo ngaahi ongo pe fakamoʻoni fekauʻaki mo e hanga ki he Fakamoʻuí, pe ngaahi aʻusia kuó ke maʻu ʻi hoʻo hanga ki he Fakamoʻuí ʻi he tui mo e meʻa naʻe hokó.)
Kapau ʻoku fie maʻu ʻe he kau akó ha ngaahi fakakaukau ki ha ngaahi founga te tau lava ai ʻo hanga ki he Fakamoʻuí, fakaafeʻi kinautolu ke kumi ha ngaahi sīpinga mei he talavou ʻi he “Ko e Fakaleleí: ʻOku ʻIkai Hoko Tuʻo Taha Pē” (3:00).
Kole ki he kau akó ke vahevahe ha niʻihi ʻo e ngaahi meʻa mahuʻinga ʻi heʻenau fealēleaʻakí. Kapau ʻoku ʻikai fakanatula pē e vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi ongó, fakamoʻoní, pe ngaahi aʻusiá, fakakaukau ke ʻoange kiate kinautolu e fakakaukau ko ʻení:
ʻOku ou tui ʻoku ʻaonga ke hanga ki he Fakamoʻuí ʻi he tui koeʻuhí .
Ko e ʻekitivitī ʻi ʻolungá ko ha sīpinga ia ʻo hono tokoniʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi ongo ʻoku nau maʻu fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí. ʻE lava ʻe hono tokoniʻi e kau akó ke fai ʻení ʻo fakaʻatā ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke fakamoʻoni kiate Ia.
(Ki ha ako lahi ange, vakai: “Toutou fai hoʻo fakamoʻoní, pea fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi ongó, aʻusiá, mo e fakamoʻoní,” ʻi he Fakatupulaki Ngaahi Taukei ʻa e Faiakó).
ʻI he vahevahe ʻa e kau akó, fakapapauʻi ʻoku mahino ʻe tokoniʻi mo fakamoʻui kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ʻi he founga mo e taimi ʻoku lelei taha kiate kitautolú.
Meʻa ʻokú ke tui ki aí
Fekumi ki he tokoni ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ʻi hoʻo hiki ha founga ʻe taha ʻokú ke tui ai ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke ke hanga kiate Ia, pe hokohoko atu hoʻo hanga kiate Iá, ʻi hoʻo moʻuí. Te ke lava foki ʻo hiki ʻa e ʻuhinga ʻe ala faingataʻa ai ka ʻoku kei mahuʻinga pē ke faí.