Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
4–10 Mē. “ʻOua Pē Naʻa Mou Angatuʻu ki [he ʻEikí], Pea ʻOua Naʻa Mou Manavahē”: Nōmipa 11–14; 20–24; 27


“4–10 Mē. ʻ‘Oua Pē Naʻa Mou Angatuʻu ki [he ʻEikí], Pea ʻOua Naʻa Mou Manavahē’: Nōmipa 11–14; 20–24; 27,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApi mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“4–10 Mē. ʻ‘Oua Pē Naʻa Mou Angatuʻu ki [he ʻEikí], Pea ʻOua Naʻa Mou Manavahē,’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻá 2026

laʻitā ʻo Wadi Rum

Toafa ofi ki he muitolotolo ʻo Sainaí

4–10 Mē: “ʻOua Pē Naʻa Mou Angatuʻu ki [he ʻEikí], Pea ʻOua Naʻa Mou Manavahē”

Nōmipa 11–14; 20–2427

Kapau ʻe fai ha fononga lalo, he ʻikai ke aʻu ʻo taʻu ʻe 40 ʻa e fononga mei he maomaonganoa ʻo Sainaí ki Kēnani ko e fonua ʻo e talaʻofá. Ka ko e lōloa ia ʻo e vahaʻataimi naʻe fiemaʻu ki he fānau ʻo ʻIsilelí—ʻo ʻikai ko ha fononga ʻi ha mamaʻo fakasiokālafi ka ko e mamaʻo fakalaumālie: ko e vāmamaʻo ʻo kinautolu mo e tuʻunga ʻoku fiemaʻu ʻe he ʻEikí ke nau hoko ai ko Hono kakai ʻo e fuakavá.

ʻOku fakamatalaʻi ʻe he Tohi ʻa Nōmipá ha niʻihi ʻo e ngaahi meʻa naʻe hoko ʻi he lolotonga ʻo e taʻu ʻe 40 ko iá, ʻo kau ai e ngaahi lēsoni naʻe fiemaʻu ke ako ʻe he fānau ʻo ʻIsilelí kimuʻa pea nau toki hū ki he fonua ʻo e talaʻofá. Naʻa nau ako ʻo kau ki he hoko ko e kau tamaioʻeiki faivelenga ʻa e ʻEikí (vakai, Nōmipa 12). Naʻa nau ako fekauʻaki mo e falala ki he mālohi ʻo e ʻEikí, neongo kapau ʻoku ngali taʻepau e kahaʻú (vakai, Nōmipa 13–14). Pea naʻa nau ʻiloʻi ʻe hoko ha tuʻutāmaki fakalaumālie ʻi heʻenau taʻetuí, ka te nau lava ʻo fakatomala pea sio ki he Fakamoʻuí ke ne fai e fakamoʻuí (vakai, Nōmipa 21:4–9).

ʻOku ʻi ai e ngaahi founga ʻe niʻihi ʻoku tau faitatau ai mo e kau ʻIsilelí. ʻOku tau ʻiloʻi ʻa e ongo ʻo e ʻi ha maomaonganoa fakalaumālié, pea ʻe lava ke tokoni ʻa e ngaahi lēsoni naʻa nau akó ke tau teuteu ai ke hū ki hotau fonua ʻo e talaʻofá: ʻa e moʻui taʻengata mo ʻetau Tamai Hēvaní.

Ke fai ha vakai fakalūkufua ki he tohi ʻa Nōmipá, vakai, “Nōmipa” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Nōmipa 11:11–17, 24–2912

ʻOku lava ke maʻu ʻe he taha kotoa pē ha fakahā, ka ʻoku tataki ʻe he ʻOtuá Hono Siasí ʻo fakafou ʻi Heʻene palōfitá.

Fakatokangaʻi ange ʻi he Nōmipa 11:11–17, 24–29, ʻa e palopalema ne fehangahangai mo Mōsesé mo e solovaʻanga naʻe fokotuʻu mai ʻe he ʻOtuá. Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koe e lea ʻa Mōsese naʻe fakaʻamu “ke kikite ʻa e kakai kotoa pē ʻa e ʻEikí? (veesi 29). ʻI hoʻo fakalaulauloto ki he fehuʻi ko ʻení, kumi ha ngaahi tali mei he pōpoaki ʻa Palesiteni Russell M. Nelson ko e “Fakahā maʻá e Siasí, Fakahā ki heʻetau Moʻuí” (Liahona, Mē 2018, 93–96).

Neongo ʻoku mahino te tau lava kotoa ʻo maʻu ha fakahā, ka ʻoku ʻikai ke ʻuhinga ia te tau lava kotoa ʻo tataki e kakai ʻo e ʻOtuá ʻo hangē ko Mōsesé. ʻOku mahino lelei ʻeni mei he meʻa naʻe hoko ʻi he Nōmipa 12. Ko e hā ha ngaahi fakatokanga ʻokú ke maʻu ʻi he vahe ko ʻení? Ko e hā e meʻa ʻokú ke ongoʻi ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke mahino kiate koe fekauʻaki mo e fakahā fakatāutahá mo e muimui ki Heʻene palōfitá?

Vakai foki, 1 Nīfai 10:17; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá 28:1–7; Dallin H. Oaks, “Ongo Founga ʻo e Fetuʻutakí,” Liahona, Nōvema 2010, 83–86.

Tokanga taha ki he meʻa ʻoku mahuʻinga tahá. ʻOku lōmekina ha kakai ʻe niʻihi ʻi he ngaahi laukonga ʻoku fokotuʻu fakauike atu ʻi he Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Aú. ʻI hoʻo toe vakaiʻi ʻa e ngaahi fokotuʻutuʻú, muimui ki he Laumālié. Fakakaukau ki hoʻo ngaahi fiemaʻú mo e ngaahi fiemaʻu ʻa e kakai ʻokú ke akoʻí. ʻE lava ke tokoni lahi ange hono maʻu ha mahino mo fakaʻaongaʻi kakato ha tefitoʻi moʻoni ʻe taha ʻi he uiké, ʻi hano lau ʻataʻatā pē ha ngaahi vahe lahi.

Nōmipa 12:3

“Naʻe angavaivai [ʻa Mōsese].”

ʻOku ofo ha kakai ʻe niʻihi ʻi heʻenau ʻiloʻi ko Mōsesé, ʻa e taki mālohi naʻe tuʻu ʻi he ʻao ʻo Feló ʻo fai ha ngaahi mana fakaofo ʻi he mālohi ʻo e ʻEikí, naʻá ne toe “angavaivai” foki (Nōmipa 12:3). ʻOku ʻuhinga ki he hā ʻa e angavaivai? Fakakaukau ke ako e fakamatala ʻa ʻEletā David A. Bednar ʻi he “Angamalū mo Loto-Fakatōkilalo” (Liahona, Mē 2018, 30–33) pe “Angamaluú” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá (Gospel Library).

Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he ngaahi sīpinga ʻo e angavaivai ʻa Mōsesé ʻi he ʻEkesōtosi 18:13–25; Nōmipa 11:26–29; Nōmipa 12; Hepelū 11:24–27; and Mōsese 1:10–11? Te ke lava foki ʻo fakalaulauloto ki he founga ne fakahaaʻi ai ʻe he Fakamoʻuí ʻa e angavaivaí (vakai, Mātiu 11:29; 27:11–14; Luke 22:41–42; Sione 13:4–5). Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he ngaahi sīpinga ko ʻení kiate koé?

Nōmipa 13–14

Te u lava ʻo maʻu ha tui ki he kahaʻú, ʻaki e tui ki he ʻEikí.

ʻI hoʻo lau ʻa e Nōmipa 13–14, feinga ke ke fakakaukau ʻokú ke ʻi he tuʻunga ʻo e kau ʻIsilelí. ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga naʻa nau loto ai ke toe “foki ki ʻIsipité”? (Nōmipa 14:3). Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e “laumālie” makehe naʻe maʻu ʻe Kēlepí? (Nōmipa 14:24). Ko e hā hoʻo ongo fekauʻaki mo e tui ʻa Kēlepi mo Sōsiuá, pea te ke fakaʻaongaʻi fēfē ʻena sīpingá ki he ngaahi tūkunga ʻokú ke fehangahangai mo iá?

Ko Mōsese mo ha niʻihi ʻo e kau mataki ʻa ʻIsilelí

Naʻe manavahē ha toko hongofulu ʻo e kau mataki ʻa ʻIsilelí; naʻe maʻu ʻe Sōsiua mo Kēlepi ʻa e tuí. Siosiua mo Kēlepi: Ongo Mataki Talangofuá, tā ʻa Douglas Klauba. © Lifeway Collection/licensed mei he goodsalt.com

Nōmipa 21:4–9

fakaʻilonga seminelí
Kapau te u sio kia Sīsū Kalaisi ‘i he tui, te Ne lava ʻo fakamoʻui fakalaumālie au.

Naʻe ʻiloʻi ʻe he kau palōfita ʻo e Tohi ʻa Molomoná ʻa e talanoa naʻe ʻi he Nōmipa 21:4–9 pea mahino kiate kinautolu hono mahuʻinga fakalaumālié. Lau ʻenau ngaahi akonaki fekauʻaki mo e talanoa ko ʻení ʻi he 1 Nīfai 17:40–41; ʻAlamā 33:18–22; mo e Hilamani 8:13–15. Ko ha ngaahi fehuʻi ʻeni ke ke fakalaulauloto ki ai ʻi hoʻo laukongá:

  • Ko e hā e meʻa ʻe lava ke fakafofongaʻi ʻe he ngata palasá?

  • Ko e hā e meʻa ʻe lava ke fakafofongaʻi ʻe he ngaahi mataʻi huhu ʻa e ngatá?

  • Naʻe fiemaʻu e kau ʻIsilelí ke nau “sio ki he ngata palasá” (Nōmipa 21:9) ka nau moʻui. ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga naʻe ʻikai fie sio ai ha kakai ʻe niʻihi ki he ngata palasá? ʻOku hoko nai ha meʻa tatau kiate koe?

  • Ko e hā e meʻa ʻokú ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke ke fai ka ke “sio [lelei ange ai] ki he ʻAlo ʻo e ʻOtuá ʻi he tuí” pea moʻuí? (Hilamani 8:15).

ʻE lava ke fakamanatu atu ʻe hono lau ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení ha ngaahi taimi kehe ʻi he folofolá naʻe fiemaʻu ai ʻe he kakaí ke tukutaha ʻenau tokangá ʻia Kalaisi. Hangē ko ʻení, fakafehoanaki ʻa e pōpoaki ʻo e Nōmipa 21:4–9 ki he Mātiu 14:25–31 mo e 1 Nīfai 8:24–28 (vakai foki ki he ʻū fakatātā ʻi he fakaʻosinga ʻo e fokotuʻutuʻu ʻo e uike ní). Ko e hā e meʻa ʻokú ne tohoakiʻi kitautolu ke tau mamaʻo meia Kalaisí? ʻOkú Ne tāpuekina fēfē ʻa e kakai ʻoku nau tokanga taha kiate Iá?

Vakai foki ki he “Sīsū, ko Hoku Maluʻi” (Ngaahi Himí, fika 71).

Nōmipa 22–24

Te u lava ʻo muimui ki he finangalo ʻo e ʻOtuá, neongo kapau ʻe feinga ha niʻihi kehe ke fakalotoʻi au ke ʻoua te u pehē.

ʻI he taimi naʻe ʻilo ai ʻe Pēlaki ko e tuʻi ʻo Moapé, ʻoku fakaofi ange e kau ʻIsilelí, naʻá ne kole kia Pēlami, ko ha tangata ne ʻiloa ʻi hono tuku mai ʻo e ngaahi tāpuakí mo e talatukí. Naʻe loto ʻa Pēlaki ke ne fakamalaʻiaʻi ʻa e kakai ʻIsilelí. Fakatokangaʻi e founga ne feinga ai ʻa Pēlaki ke fakalotoʻi ʻa Pēlamí (vakai, Nōmipa 22:5–7, 15–17), peá ke fakakaukau ki he ngaahi ʻahiʻahi ʻokú ke fehangahangai mo ia ke fakafepaki ki he finangalo ʻo e ʻOtuá. Ko e hā ha meʻa ʻokú ke mālieʻia ai he ngaahi tali ʻa Pēlami ʻi he Nōmipa 22:18, 38; 23:8, 12, 26; 24:13? Meʻapangó, he naʻe faifai pea tukulolo ʻa Pēlami ki he kolé ʻo ne lavakiʻi ʻa ʻIsileli (vakai, Nōmipa 31:16; Sute 1:11). Fakalaulauloto ki ha founga te ke kei faivelenga ai ki he ʻEikí neongo ʻa e teke fakamālohi mei he niʻihi kehé.

fakaʻilonga ki he konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Nōmipa 11:4–10

Te u lava ʻo fakahoungaʻi e meʻa kuo foaki mai ʻe he ʻOtuá maʻakú.

  • ʻEke ki hoʻo fānaú pe ʻoku nau manatuʻi ha niʻihi ʻo e ngaahi mana naʻe fakahoko ʻe he ʻEikí ke tokoni ki he kakai ʻIsilelí (vakai, “Ko e Ngaahi Mahaki Fakaʻauha ʻo ʻIsipité” mo e “Ko e Laka Atú” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 67–74). Te ke lava ʻo fakamatalaʻi fakanounou kiate kinautolu ʻa e Nōmipa 11:4–10, ʻo fakamamafaʻi kuo ngalo ʻi he kakai ʻIsilelí honau ngaahi tāpuakí pea naʻa nau lāunga. Ko e hā ha ngaahi tāpuaki ʻoku faʻa ngalo ʻiate kitautolu ʻi he taimi ʻe niʻihi?

  • ʻI hoʻo hivaʻi pe fanongo ki ha foʻi hiva fekauʻaki mo e loto-houngaʻiá, hangē ko e “Tānaki Ho Ngaahi Tāpuakí” (Ngaahi Himí, fika 148), ʻe lava ke tā ʻe hoʻo fānaú ha ʻū fakatātā ʻo e ngaahi tāpuaki kuo foaki ange ʻe he ʻEikí maʻanautolú.

Nōmipa 12

ʻOku finangalo ʻa e ʻEikí ke u muimui ʻi Heʻene palōfitá.

  • Ke fakafeʻiloaki ʻa e Nōmipa 12, te ke lava ʻo talaange ki hoʻo fānaú naʻe houhau ʻa e ʻEikí ʻia ʻĒlone mo Meliame, ko e tokoua mo e tuofefine ʻo Mōsesé. Fakaafeʻi ke nau lau ʻa e Nōmipa 12:1–8 ke ʻiloʻi e ʻuhingá. Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ʻa e Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ha ngaahi sīpinga ʻo ha kakai ʻi he folofolá naʻa nau fakaʻapaʻapaʻi e palōfita ʻa e ʻEikí pea naʻe tāpuekina ai kinautolu. ʻOku faitāpuekina fēfē kitautolu ʻi heʻetau talangofua ki he palōfita ʻa e ʻEikí?

Nōmipa 21:6–9

Te u lava ʻo muimui kia Sīsū Kalaisi.

  • Te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e “Mōsese mo e Ngata Palasá” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 83–84, ke tokoni ke ʻiloʻi ʻe hoʻo fānaú ʻa e meʻa naʻe hoko ʻi he Nōmipa 21:6–9. ʻOku tatau fēfē ʻa e ngata palasá mo Sīsū Kalaisí? (vakai, Sione 3:14–15). Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke nau ngaohi ha ngata mei ha pepa pea tohiʻi ai ha ngaahi meʻa faingofua te nau lava ʻo fai ke “sio ki he ʻAlo ʻo e ʻOtuá ʻi he tui” (Hilamani 8:15).

    1:2

    Moses and the Brass Serpent

  • ʻE lava ke fili ʻe he fānau matuʻotuʻa angé ha taha ʻo e ngaahi potufolofola ko ʻení pea vahevahe ʻa e meʻa ʻokú ne fakalahi mai ki heʻenau mahino ki he talanoá: 1 Nīfai 17:41; ʻAlamā 33:18–20; Hilamani 8:13–15; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:36.

ko e ngata palasá

Ngata Polonisé, tā ʻa Brent Evans

Nōmipa 22–24

Te u lava ʻo muimui ki he finangalo ʻo e ʻOtuá, neongo ha feinga ʻa ha niʻihi kehe ke fakalotoʻi au ke ʻoua te u pehē.

  • Fakamatalaʻi fakanounou ki hoʻo fānaú ʻa e Nōmipa 22:1–18, ʻo fakamamafaʻi ʻa e founga naʻe taʻeloto ai ʻa Pēlami ke fakamalaʻiaʻi e kakai ʻo e ʻOtuá, neongo naʻe foaki kiate ia ʻe Pēlaki, ko e tuʻi ʻo Moapé, ha lāngilangi mo ha ngaahi koloa. Te ke lava ʻo tokoni ki hoʻo fānaú ke nau fekumi ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ki ha ngaahi kupuʻi lea ʻoku nau ongoʻi ʻokú ne fakahā mai naʻe fie muimui pē ʻa Pēlami ki he ʻOtuá: Nōmipa 22:18; 23:26; 24:13. Mahalo naʻa lava hoʻo fānaú ʻo fili ha kupuʻi lea ʻe taha ʻoku nau saiʻia ai pea tohiʻi ia ʻi ha kaati ke tokoni ke nau manatuʻi ke talangofua ki he ʻEikí.

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

fakatātā ʻoku fakatahatahaʻi ai e ʻīmisi ʻo Sīsū ʻi he kolosí, ko e ngata palasá, ko e tokoniʻi ʻe Sīsū ʻa Pita ke lue ʻi he fukahi vaí, mo e mata meʻa-hā-mai ʻa Līhaí

Toʻohema ʻi ʻolungá: Ko Hono Tutuki ʻo Kalaisí. Toʻomataʻu ʻi ʻolungá: Mōsese pea mo e Ngata Palasá, tā ʻa Judith Mehr. Toʻohema ʻi laló: Ngataʻanga ʻo e Tuí, tā ʻa Kelsy mo Jesse Lightweave. Toʻomataʻu ki laló Misi ʻa Līhaí, tā ʻa Jerry Thompson

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: Te u lava ʻo sio kia Sīsū Kalaisi