Doctrine and Covenants 2025
4–10 ʻAokosi: “Mou Tuʻu ʻi he Ngaahi Potu Toputapú”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85–87


“4–10 ʻAokosi: ʻMou Tuʻu ʻi he Ngaahi Potu Toputapúʼ: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85–87,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85–87,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

fāmili ʻoku nau fakaofi atu ki ha temipale

4–10 ʻAokosi: “Mou Tuʻu ʻi he Ngaahi Potu Toputapú”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85–87

ʻOku angamaheni ʻaki ko e ʻAho Kilisimasí ko ha taimi ia ke fakalaulauloto ai ki he ngaahi pōpoaki hangē ko e “ʻi māmani ʻa e melinó” (vakai, Luke 2:14). Ka ʻi he ʻaho 25 ʻo Tīsema 1832, naʻe moʻua e fakakaukau ʻa Siosefa Sāmitá ʻi he fakamanamana ʻo e taú. Naʻe toki fakafepakiʻi pē ʻe he siteiti ʻo Saute Kalolaina ʻi he ʻIunaiteti Siteití ʻa e puleʻangá pea naʻá ne teuteu ki he taú. Pea naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ko e kamatá pē ʻeni: Naʻá Ne fakahā, “ʻE lilingi hifo ai ʻa e tau ki he ngaahi puleʻanga kotoa pē” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 87:2). Naʻe hangē ʻe vavé ni ʻaupito pē hano fakahoko e kikite ko ʻení.

Ka naʻe ʻikai. ʻI loto pē ʻi ha ngaahi uike siʻi mei ai, naʻe felotoi ai ʻa Saute Kalolaina mo e puleʻanga ʻAmeliká pea naʻe taʻofi ʻa e taú. Ka neongo ia, ʻoku ʻikai fakahoko maʻu pē ʻa e kikité ʻi he taimi pe founga ʻoku tau ʻamanaki ki aí. Hili ha meimei taʻu ʻe 30 mei ai, ko ha taimi fuoloa ia mei hono fakapoongi ʻo Siosefa Sāmitá, naʻe angatuʻu ʻa Saute Kalolaina pea hoko ai ʻa e tau fakalotofonuá. ʻI he ʻahó ni, ʻoku hokohoko atu ʻa e tau ʻi he kotoa ʻo e māmaní ke fakatupu e “tangi ʻa e … māmaní” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 87:6). ʻOku siʻi ange ʻa e mahuʻinga ʻo e fakahaá ni ki hono tala ʻa e taimi ʻe hoko ai ha faingataʻá pea lahi ange ki hono akoʻi e meʻa ke fai ʻi he taimi ʻoku hoko mai aí. ʻOku tatau ʻa e akonakí ʻi he 1831, 1861, mo e 2025: “Mou tuʻu ʻi he ngaahi potu toputapú, pea ʻoua ʻe hiki mei ai” (veesi 8).

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85:1–2

ʻOku finangalo ʻa e ʻEikí ke u “tauhi ha hisitōlia.”

Fakatokangaʻi ange ʻa e meʻa naʻe finangalo ʻa e ʻEikí ke fakakau ʻi he “hisitōlia” ne fakamatalaʻi ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85:1–2. ʻOkú ke pehē ko e hā ʻokú Ne finangalo ai ke tauhi ʻe Hono Kāingalotú ha hisitōliá? Ko e hā te ke lava ʻo lekooti fekauʻaki mo e “anga [hoʻo] moʻuí, mo [hoʻo] tuí mo e ngaahi ngāué” ʻa ia ʻe lava ke hoko ko ha tāpuaki kiate koe mo e ngaahi toʻu tangata ʻi he kahaʻú? ʻE tokoni fēfē hono tauhi ha hisitōlia fakatāutahá ke ke haʻu ai kia Kalaisi?

Vakai foki, “Ngaahi Tohinoá: ‘Mahulu Hake Honau Mahuʻingá he Koulá,’” Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Uilifooti Utalafi (2011), 141–49; “Turning Hearts” (vitiō), ChurchofJesusChrist.org.

3:6

Turning Hearts

Tokātekine mo e Ngaahi Fuakava 85:6

ʻOku lea ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ʻi ha “kihiʻi leʻo siʻi.”

Fakalaulauloto ki he ngaahi lea naʻe fakaʻaongaʻi ʻe Siosefa Sāmita ke fakamatalaʻi ʻaki e Laumālié ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85:6. Ko e hā ha founga ʻoku “kihiʻi” mo “siʻi” ai e leʻo ʻo e Laumālié? Fakakaukau ki he toe ngaahi fakamatala ko ʻeni naʻe ʻomi ʻia Siosefa Sāmitá: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:22–24; 8:2–3; 9:7–9; 11:12–13; 128:1. ʻOku folofola fēfē ʻa e Laumālié kiate koé?

Vakai foki, Luke 24:32; Mōsaia 5:2; ʻAlamā 32:28; Hilamani 5:30; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:22–23; 11:12–13.

Fakaʻaongaʻi e ngaahi lēsoni fakatātaá. ʻOku manatuʻi lelei ange ʻe he kakaí ha lēsoni ʻo e ongoongoleleí ʻi he taimi ʻoku nau sio pe kau ai ʻi ha lēsoni fakataumuʻa ʻoku fekauʻaki mo e meʻa ʻoku nau akó. Hangē ko ʻení, ʻi he taimi ʻoku akoʻi ai fekauʻaki mo e kihiʻi leʻo siʻi ʻo e Laumālié, mahalo te ke lava ʻo tā ha hiva leʻo siʻi mo toputapu, pea ʻe lava ke talanoa ʻa e kau akó ki he ongo ʻoku nau maʻu mei he hivá pea mo e faingataʻa ange ke fanongo ki ai kapau naʻe ʻi ai ha longoaʻá. ʻE lava ke fakaiku ʻeni ki ha fealēleaʻaki fekauʻaki mo e ngaahi meʻa fakahohaʻa ʻi heʻetau moʻuí ʻokú ne taʻofi ke ʻoua naʻa tau ongoʻi ʻa e kihiʻi leʻo siʻí.

finemui ʻoku lau folofola

ʻOku fakamatalaʻi ʻe he folofolá ʻa e leʻo ʻo e Laumālié ko ha kihiʻi leʻo siʻi.

5:2

ʻOku Folofola Pehē ʻe he Kihiʻi Leʻo Siʻí

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 86

ʻE tānaki fakataha ʻa e kau angatonú kia Kalaisi ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí.

ʻOku ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 86 ha fakaʻuhinga ʻo e talanoa fakatātā ʻo e uité mo e teá, ʻoku maʻu ʻi he Mātiu 13:24–30, 37–43. ʻI hoʻo ako fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻo e talanoa fakatātā ko ʻení, fakakaukau ke fakafonu ha tēpile hangē ko ʻení:

Ngaahi Fakataipé

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí

Ngaahi Fakataipé

Kau tūtuuʻi ʻo e tengaʻi ʻakaú

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Kau palōfitá mo e kau ʻaposetoló

Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí

Ko e hā e faʻahinga “tengaʻi ʻakau” ʻoku tō ʻe he kau palōfitá mo e kau ʻaposetoló?

Ngaahi Fakataipé

Ko e filí

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Sētane

Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí

ʻOku feinga fēfē ʻa e filí ke taʻofi e ngāue ʻa e ʻEikí?

Ngaahi Fakataipé

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí

Ngaahi Fakataipé

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Ngaahi fehuʻi ke fakalaulauloto ki aí

Ko ha toe ngaahi fehuʻi ʻeni ke fakakaukau ki ai:

  • Hili hono fakaʻuhingaʻi e talanoa fakatātaá, naʻe folofola ʻa e ʻEikí kau ki he lakanga fakataulaʻeikí, fakafoki mai ʻo e ongoongoleleí, mo e fakamoʻui ʻa Hono kakaí (vakai, veesi 8–11). Ko e hā ha ngaahi fehokotaki ʻokú ke vakai ki ai ʻi he ngaahi kaveingá ni pea mo e talanoa fakatātā ʻo e uité mo e teá?

  • Ko e hā ho fatongia ʻi he hoko ko ha “maama ki he kau Senitailé” mo “ha fakamoʻui ki [he] kakai [ʻa e ʻEikí]”? (veesi 11).

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 87

fakaʻilonga seminelí
‘Oku maʻu ʻa e melinó ʻi he “ngaahi potu toputapú.”

ʻOku fakatokanga mai ʻa e kikite ʻi he vahe 87 fekauʻaki mo e ngaahi fakatuʻutāmaki fakatuʻasino ʻoku fekauʻaki mo e taú ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí. Ka ʻoku toe kaunga foki ʻa e faleʻi ʻi he fakahā ko ʻení ki he ngaahi fakatuʻutāmaki fakalaumālié. Fakalaulauloto ki ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • Ko e kikité ko ha fakahā ia mei he ʻOtuá ki ha palōfita, ʻo faʻa fekauʻaki mo e kahaʻú. Ko e hā ha ngaahi sīpinga ʻo e ngaahi kikite kuo ʻomi ʻe he kau palōfita ʻo e kuonga muʻá mo onopōní? (vakai, Sione 3:14; Mōsaia 3:5; Hilamani 14:2–6). Naʻe fakahoko fēfē ia? (vakai, Luke 23:33; Mātiu 15:30–31; 3 Nīfai 1:15–21).

  • Ko e hā ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo hono tali e ngaahi kikite ʻa e kau palōfita ʻa e ʻOtuá?

ʻI he fakakaukau ko iá, lau ʻa e vahe 87. (Mahalo te ke fie lau ʻa e talateu ki he fokotuʻutuʻu ko ʻení ki ha ngaahi puipuituʻa fakahisitōlia.) Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e kikité mei he fakahā ko ʻení mo e founga naʻe fakahoko ai iá? Ko e hā te ke talaange ki ha taha ʻoku veiveiua ʻi ha kikite koeʻuhí ʻoku ʻikai fakahoko ia he taimi pē ko iá?

Ko e hā e faleʻi ʻoku ʻomi ʻe he ʻEikí ʻi he veesi 8? Ko e hā hoʻo “ngaahi potu toputapu” ʻokú ke maʻu ai e nongá mo e malú? Ko e hā ʻokú ne ʻai ha feituʻu ke toputapú? Makehe mei he ngaahi feituʻu fakatuʻasinó, mahalo ʻoku ʻi ai ha ngaahi taimi toputapu, founga toputapu, pe ngaahi fakakaukau toputapu te ne lava ʻo ʻomi ʻa e nongá. Hangē ko ʻení, ʻe lava fēfē ke hoko e ngaahi lea ʻa e kau palōfita ʻa e ʻOtuá ko ha potu toputapu kiate koe? ʻOku ʻuhinga ki he hā ke “tuʻu” pea “ʻoua ʻe hiki” mei he ngaahi feituʻú ni?

Vakai foki, “Feituʻu ʻOku ʻI ai ʻa e ʻOfá,” Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 76–77; Kau Māʻoniʻoní, 1:177–78; “Peace and War,” ʻi he Revelations in Context, 158–64.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga konga ʻa e fānaú 03

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokātekine mo e Ngaahi Fuakava 85:6

ʻOku lea ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ʻi ha “kihiʻi leʻo siʻi.”

  • Ko e hā ʻe lea ʻaki ʻe hoʻo fānaú kapau ʻe fehuʻi ange ʻe ha taha pe ʻoku nau ʻiloʻi fēfē ʻa e taimi ʻoku folofola ange ai e Laumālie Māʻoniʻoní kiate kinautolú? Fakaafeʻi kinautolu ke nau laukonga fekauʻaki mo ha founga ʻe taha ne fakamatalaʻi ʻaki ʻe Siosefa Sāmita e leʻo ʻo e Laumālié ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 85:6. Te nau lava leva ʻo ako ke fanongo mo lea ʻi ha kihiʻi leʻo siʻi. Te ke lava foki ʻo vahevahe ha ngaahi aʻusia ʻi he taimi naʻe folofola atu ai ʻa e Laumālié ʻi ha kihiʻi leʻo siʻí.

  • Ke tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e kupuʻi lea ko e “kihiʻi leʻo siʻí,” te ke lava ʻo tā leʻo siʻi ha foʻi hiva ʻa e fānaú, hangē ko e “Ko e Laumālie Māʻoniʻoní” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 56). Kole ki ha taha ʻi he fānaú ke ne mateʻi mai pe ko e hā e foʻi hiva ko iá kae longoaʻa e toenga ʻo e fānaú. Hili iá te ke lava leva ʻo toe tā ʻa e foʻi hivá kae ʻikai toe fai ha longoaʻa. Ko e hā ha ngaahi meʻa ʻoku longoaʻa te tau lava ʻo toʻo mei heʻetau moʻuí ke tau ongoʻi lahi ange ai ʻa e Laumālié?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 86

ʻE lava ke u tokoni ʻi hono tānaki ʻo e kakai ʻa e ʻOtuá.

  • Ke tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e talanoa fakatātā ʻoku fakamatalaʻi ʻi he vahe 86, te ke lava ʻo teuteuʻi ha fanga kiʻi tā pe tā fakatātā ʻo e uité pea fufuuʻi takai ia ʻi he lokí. Fakamatalaʻi ange ki hoʻo fānaú ʻa e talanoa fakatātā ʻo e uité mo e teá (vakai, Mātiu 13:24–30), pea lau fakataha e folofola ʻa e ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 86:1–7. ʻE lava leva hoʻo fānaú ʻo tānaki e ʻū fakatātā ʻo e uité naʻe fufūʻí pea tohiʻi ai ha hingoa ʻo ha taha te nau lava ʻo “tānaki” kia Sīsū Kalaisi. ʻOku ʻuhinga ki he hā ke tānaki e kakaí kia Sīsū Kalaisi? Ko e hā ha ngaahi founga te tau lava ʻo fai ai ʻeni?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 86:11

Te u lava ʻo hoko ko ha maama ki he niʻihi kehé.

  • Ko ha ngaahi fehuʻi ʻeni te ke lava ʻo ʻeke ki hoʻo fānaú ʻi hoʻomou aleaʻi ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 86:11: ʻOku faitāpuekina fēfē kitautolu ʻe he māmá? ʻOku fēfē ʻa e taimi ʻoku ʻikai ke tau maʻu ai ha māmá? ʻE founga fēfē ʻetau hoko ko ha maama ki he kakai kehé? Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakakaukau ki ha ngaahi founga te tau lava ai ʻo “fai atu ʻi [he] angalelei [ʻa Sīsuú]” pea vahevahe ia mo e niʻihi kehé.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 87:6, 8

Te u lava ʻo “tuʻu ʻi he ngaahi potu toputapú.”

  • Lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 87:6 ke ʻilo ki he ngaahi meʻa naʻe folofola e ʻEikí ʻe hoko ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní. Hili iá te mou lava ʻo talanoa feauʻaki mo ha niʻihi ʻo e ngaahi faingataʻa ʻokú ke fehangahangai mo ia mo hoʻo fānaú. Ko e hā naʻe folofola ʻaki ʻe he ʻEikí ʻi he verse 8, te tau lava ʻo fai lolotonga e ngaahi taimi faingataʻá?

  • Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau faʻu ha lisi ʻo e ngaahi potu toputapú, ngaahi fakakaukau mo e ngaahi angafai māʻoniʻoni ʻe lava ʻo tokoni ke nau fehangahangai mo e ngaahi fakatuʻutāmaki fakalaumālié. Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau, vakai ki he ongo vitiō “Standing in Holy Places” mo e “Tuʻu ʻi he Ngaahi Potu Toputapú—Tupu ʻi Homou Tōʻangá” (Gospel Library).

    5:36

    Standing in Holy Places

    4:36

    Tuʻu ʻi he Ngaahi Potu Toputapú - Tupu ʻI Homou Tōʻangá

faʻē ʻokú ne fakaʻaliʻali ʻa e temipalé ki heʻene pēpeé

Ko e temipalé ko ha potu toputapu.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.

uite ʻi ha ngoue

ʻOku tānaki fakataha ʻe he ʻEikí ʻa Hono kakaí ʻo hangē ko e uité.

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú