Doctrine and Covenants 2025
7–13 Siulai: “ʻE Lahi ʻa ʻEnau Totongí pea Taʻengata ʻa Honau Nāunaú”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76


“7–13 Siulai: ‘ʻE Lahi ʻa ʻEnau Totongí pea Taʻengata ʻa Honau Nāunaú’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

tā valivali ʻo ha kaniva

Hūfangaʻanga, tā fakatātaaʻi ʻe Shaelynn Abel

7–13 Siulai: “ʻE Lahi ʻa ʻEnau Totongí pea Taʻengata ʻa Honau Nāunaú”

Tokāteline mo e ngaahi Fuakava 76

“Ko e hā e meʻa ʻe hoko kiate au hili ʻeku maté?” ʻOku meimei ke fai ʻe he taha kotoa ʻa e fehuʻi ko ʻení ʻi ha faʻahinga founga pē. Ne lauʻi senituli ʻa e fakafalala e ngaahi talatukufakaholo faka-Kalisitiane lahi ʻi he ngaahi akonaki he tohi tapú, ʻo akonaki kau ki langi mo heli, ki palataisi maʻá e kau angatonú mo e mamahi ki he kau faiangahalá. Ka ʻe lava nai ʻo vahevahe pau pehē ʻa e fāmili kotoa ʻo e tangatá? ʻI Fēpueli 1832, naʻe fifili ʻa Siosefa Sāmita mo Sitenei Likitoni pe naʻe ʻikai ha meʻa lahi ange ke ako fekauʻaki mo e kaveingá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76, ʻuluʻi vahé).

Naʻe ʻi ai moʻoni. Lolotonga e fakalaulauloto ʻa Siosefa mo Sitenei ki he ngaahi meʻa ko ʻení, naʻe “ala mai ʻa e ʻEikí ki he mata ʻo [hona] ʻatamaí, pea naʻe fakaava ia” (veesi 19). Naʻá na maʻu ha fakahā maʻongoʻonga, lahi, mo mahino fau naʻe ui ai ia ʻe he Kāingalotú “ko e Mata Meʻa-hā-maí.” Naʻá ne fakaava e ngaahi matapā ʻo e langí pea foaki ki he fānau ʻa e ʻOtuá ha mahino lahi ange ki ʻitāniti. Naʻe fakahā ʻe he meʻa-hā-maí ʻoku fakaʻeiʻeiki mo lahi pea fakalūkufua ange ʻa hēvani ʻi he meʻa ne mahalo ki ai e kakai tokolahi kimuʻa. ‘Oku ʻaloʻofa mo angatonu lahi ange ʻa e ʻOtuá ʻi he meʻa ʻoku tau lava ʻo makupusí. Pea ʻoku maʻu ʻe he fānau ʻa e ʻOtuá ha ikuʻanga taʻengata ʻoku nāunauʻia ange ʻi he meʻa te tau lava ʻo mafakakaukauá.

Vakai, Kau Māʻoniʻoní, 1:160–63; “The Vision,” ʻi he Revelations in Context, 148–54.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76

fakaʻilonga seminelí
ʻOku maʻu e fakamoʻuí ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi ko e ʻAlo ʻo e ʻOtuá.

ʻOku fakahā ʻe he vahe 76 ha ngaahi moʻoni mahuʻinga fekauʻaki mo hotau ikuʻanga taʻengatá, ka ʻe taʻekakato ia ke pehē ʻoku fekauʻaki e fakahā ko ʻení mo e ngaahi puleʻanga ʻo e nāunaú pe naʻa mo e palani pē ʻo e fakamoʻuí. ʻOku tonu ange ke pehē ʻoku fekauʻaki ʻa e, vahe 76 mo Sīsū Kalaisi, ʻa ia ʻokú Ne fakaʻatā ke malava e palani ʻa e ʻOtuá ki hotau fakamoʻuí mo e nāunau taʻengatá. ʻI hoʻo laú, te ke lava ʻo kumi ʻa e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea ʻoku nau fakamatalaʻi ʻa e vā fetuʻutaki ʻo Sīsū Kalaisi mo e kakai ʻoku nau maʻu e ngaahi puleʻanga kehekehe ʻo e nāunaú. Mahalo ʻe lava ke tokoni atu ha tēpile hangē ko ʻení ke ke lekooti e meʻa ʻokú ke maʻú.

Ngaahi puleʻanga ʻo e nāunaú

Vā fetuʻutaki mo Sīsū Kalaisí

Ngaahi tāpuaki taʻengatá

Ngaahi puleʻanga ʻo e nāunaú

Silesitialé (veesi 50–70, 92–96)

Vā fetuʻutaki mo Sīsū Kalaisí

  • Maʻu e fakamoʻoni kia Sīsuú

  • Fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakava mo Iá

Ngaahi tāpuaki taʻengatá

  • Fakamaʻa mei he angahalá

  • Ikuna ʻi he tui

Ngaahi puleʻanga ʻo e nāunaú

Telesitiale (veesi 71–79, 97)

Vā fetuʻutaki mo Sīsū Kalaisí

Ngaahi tāpuaki taʻengatá

Ngaahi puleʻanga ʻo e nāunaú

Tilesitiale (veesi 81–90, 98–106, 109–12)

Vā fetuʻutaki mo Sīsū Kalaisí

Ngaahi tāpuaki taʻengatá

Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke ke fai ke fakamālohia ai ho vā fetuʻutaki mo e Fakamoʻuí?

ʻI he lau ʻe Uilifooti Utalafi e meʻa-hā-mai ko ʻení, naʻá ne pehē, “Naʻá ku ongoʻi ke ʻofa ki he ʻEikí ʻo lahi ange ʻi ha toe taimi kimiuʻa ʻi heʻeku moʻuí” (vakai, “Ngaahi Leʻo ʻo hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí: Ngaahi Fakamoʻoni ʻo e ʻMata Meʻa-Hā-Maíʼ”). Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mei he veesi 1–5, 20–24, 39–43, 107–8 ʻokú ne ʻai ke ke ʻofa lahi ange kiate Iá?

Vakai foki, 1 Pita 3:18–19; 4:6; Dallin H. Oaks, “Ko e hā Kuo Fai ʻe Hotau Fakamoʻuí Maʻatautolú?,” Liahona, Mē 2021, 75–77; “ʻOku Fakaofo,” Ngaahi Himí, fika 102.

Tokanga taha ki he Tamai Hēvaní, Sīsū Kalaisi, mo ʻEna tokāteliné. ʻI he meʻa kotoa pē te tau lava ʻo ako ʻi he folofolá, ʻoku tokoniʻi kitautolu ʻe he ngaahi moʻoni mahuʻinga tahá ke langaki ʻetau tui ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí, fakatomala, fakahoko mo tauhi e ngaahi fuakava mo Kinauá, pea maʻu ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. Neongo ʻe ngali mahuʻinga ke fakafehoanaki pe vakaiʻi e ngaahi tōʻonga fakakaukau pe tōʻonga ʻa e kakai te nau maʻu e ngaahi puleʻanga kehekehe ʻo e nāunaú, ka ʻoku mahuʻinga ange ke tokanga taha ki he Tamai Hēvaní mo e Fakamoʻuí. ʻE hanga ʻe he meʻa kotoa pē ʻokú Na fai ke teuteuʻi kitautolu ki he nāunau ko iá ʻo fakatafoki kitautolu kiate Kinaua.

loki ʻi loto ʻi he ʻapi ʻo Sione Sionisoni ʻi Hailame, ʻOhaioó

Naʻe mamata ʻa Siosefa Sāmita ʻi he loki ko ʻení ki he meʻa-hā-mai ʻoku lekooti ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:5–10, 114–18

ʻE lava ke mahino kiate au e finangalo ʻo e ʻOtuá “ʻi he mālohi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní.”

Naʻe ʻikai faingofua ke tali ʻe he kāingalotu kotoa ʻo e Siasí ʻa e fakahā ʻi he vahe 76, koeʻuhí ʻokú ne akoʻi ʻe fakahaofi e meimei tokotaha kotoa pē pea maʻu ha tuʻunga ʻo e nāunaú. Hangē ko ʻení, naʻe pehē ʻe Pilikihami ʻIongi: “Naʻe pehē ʻeku ngaahi talatupuʻá, ko e taimi naʻe fuofua hoko mai ai e Meʻa-hā-maí kiate aú, naʻe fehangahangai tonu ia mo e meʻa ne u ako kimuʻá. Naʻá ku pehē, Tatali angé. Naʻe ʻikai ke u fakafisingaʻi ia; ka naʻe ʻikai lava ke mahino ia kiate au.” Naʻá ne fakamatalaʻi naʻe pau ke ne “fakakaukau mo lotu, ke laukonga mo fakakaukau, kae ʻoua kuó u ʻiloʻi mo mahino kakato kiate au” (ʻi he “The Vision,” ʻi he Revelations in Context, 150). Ko e hā ʻoku tau ako mei heʻene aʻusiá ʻe lava ʻo tokoni ʻi he taimi ʻoku fakahā ai ʻe he ʻOtuá ha ngaahi meʻa ʻoku kehe mei he mahino ʻokú ke lolotonga maʻú? Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻOtuá ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:5–10, 114–18? Ko e hā ʻoku akoʻi ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e founga ʻe lava ke mahino ai kiate koe “ʻa e angaʻofa ʻo [e] loto [ʻo e ʻOtuá]”? (veesi 7).

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:39–44, 50–70

Ko e hākeakiʻí ko e founga māʻolunga taha ia ʻo e fakamoʻuí.

ʻOku fakamatalaʻi fakalūkufua ʻa e fakamoʻuí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:39–44. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he veesi 50–70 ʻa e hākeakiʻí, ko ha faʻahinga pau ʻo e fakamoʻuí. Te ke fakamatalaʻi fēfē nai e faikehekehe ʻi he fakamoʻuí mo e hākeakiʻí? Ko e hā e fatongia ʻo e Fakamoʻuí ʻi he ongo meʻá fakatouʻosi? Ko e hā ʻokú ke maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻokú ne ueʻi koe ke ke fekumi ki he hākeakiʻí?

Vakai foki, Sione 3:16–17; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 132:20–25.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:50–70; 92–95

ʻOku finangalo ʻeku Tamai Hēvaní ke u maʻu e moʻui taʻengatá ʻi he puleʻanga fakasilesitialé.

Kuó ke fifili nai—pe hohaʻa—pe te ke lava ʻo aʻusia e faʻahinga tokotaha te ne maʻu e nāunau fakasilesitialé, ʻo hangē ko hono fakamatalaʻi ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:50–70, 92–95? Neongo ʻoku mahuʻinga ke ʻiloʻi e meʻa ʻoku fiemaʻu ʻe he ʻOtuá meiate kitautolú, fakakaukau foki ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ki he meʻa kuo fai ʻe he ʻOtuá maʻatautolú—pea ʻokú Ne fakahoko—ke tokoni ke tau hoko ʻo hangē ko Iá. Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ʻoku mahuʻinga ai hoʻo ngaahi ngāué kiate Iá?

‘Oku kaunga fēfē nai ʻa e meʻa-hā-mai ko ʻeni ʻo e nāunau fakasilesitialé ki ho tōʻonga moʻui fakaʻahó?

Vakai foki, Mōsese 1:39; J. Devn Cornish, “ʻOku ou Lelei Feʻunga Nai? Te u Lava Nai?,” Liahona, Nōvema 2016, 32–34.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 02 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:24

Ko e fānau kotoa kitautolu ʻa e ʻOtuá.

  • Ke tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa honau malava fakalangí, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ange ha ʻū tā ʻo ha fānau mo ʻenau mātuʻá. Te mou lava leva ʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:24 pea fevahevaheʻaki ʻa e ʻuhinga ʻoku mou fiefia ai ke ʻiloʻi ko kitautolú kotoa ko e “ngaahi foha mo e ngaahi ʻofefine … ki he ʻOtuá.”

  • Te mou lava foki ʻo hivaʻi fakataha ʻa e “Fānau Au ʻa e ʻOtuá” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 2–3) pea fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau tuhu kiate kinautolu ʻi heʻenau hiva “Au.” Hili iá pea toe hivaʻi ʻa e foʻi hivá, ʻo fetongi ʻa e “Fānau au” ʻaki ʻa e “Fānau koe” lolotonga ʻene tuhu ki ha taha kehe.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:5, 41–42, 69

Ko Sīsū Kalaisi ʻa hoku Fakamoʻuí.

  • Fakakaukau ke fakatātaaʻi mo hoʻo fānaú ha tūkunga ʻoku fehuʻi ai ʻe ha taha, “Ko e hā kuo fai ʻe Sīsū Kalaisi maʻakú?” Te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo kumi ha ngaahi tali ʻi he veesi 5, 41–42, pe 69 ʻi he vahe 76. Te mou lava foki ʻo hivaʻi “Naʻá Ne Fekau Hono ʻAló,” Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 20–21. Te tau lava fēfē ʻo fakahaaʻi ʻetau houngaʻia ʻi he meʻa kuo fai ʻe he Fakamoʻuí maʻatautolú?

Sīsū pea mo e fānaú

Fakaikiikí mei he Tuku ʻa e Fānaú, tā fakatātaaʻi ʻe J Kirk Richards

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:62

ʻOku finangalo e Tamai Hēvaní ke u toe foki ange ʻo nofo mo Ia ʻo taʻe-ngata.

  • Te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo lau pe mamata ʻi he konga pe kotoa ʻo e “Vahe 26: Ko e Ngaahi Nāunau ʻe Tolu ʻo e Langí” (ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 97–103, pe ko hono vitioó ʻi he Gospel Library) pea fevahevaheʻaki e meʻa naʻá ke saiʻia ai ʻi he mata meʻa-hā-mai naʻe maʻu ʻe Siosefa Sāmitá. Tuku ke vahevahe ʻe hoʻo fānaú ʻenau ngaahi fakakaukau mo e ongo fekauʻaki mo e ongo ʻe maʻu ʻi he nofo mo e Tamai Hēvaní ʻi he puleʻanga fakasilesitialé.

    3:1

    Ko e Ako ʻa Siosefa mo Sitenei fekauʻaki mo Hēvaní: Ko ha vīsone fekauʻaki mo e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻOtuá maʻa ʻEne fānaú

  • Te ke lava foki ʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:62 pea fakaafeʻi hoʻo fānaú ke tā ha fakatātā ʻoku nau nofo mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he puleʻanga fakasilesitialé (vakai ki he peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní).

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76:12, 15–19, 114–16

ʻE lava ke tokoni kiate au hono ako e folofolá ke “mahino… ʻa e ngaahi meʻa ʻa e ʻOtuá”

  • Te ke lava ʻo fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau lau ʻa e veesi 15–19 ke ʻiloʻi e meʻa naʻe fakahoko ʻe Siosefa Sāmita mo Sitenei Likitoni ʻi heʻena mamata ki he meʻa-hā-mai ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 76. Talanoa ki hoʻo fānaú fekauʻaki mo ha taimi naʻá ke maʻu ai ha ueʻi fakalaumālie lolotonga hoʻo lau e folofolá, pea fehuʻi ki hoʻo fānaú pe kuo nau maʻu ha ngaahi aʻusia tatau.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.

ko ha fakatātā ʻo e ngaahi nāunau ʻe tolú

Ngaahi Tuʻunga ʻo e Nāunaú, by Annie Henrie Nader

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú