Naʻe fakahoko ʻe he fale tauhiʻanga ʻo e fanga monumanú ha fatongia mahuʻinga ʻi he moʻui ʻa e famili Sāmitá mo fakahaaʻi ʻa e meʻa naʻe mei hoko ʻi he faama ʻa e famili Samitaá ʻi he lotolotonga ʻo e ngaahi maʻu fakahā ʻa Siosefa Sāmita ko e Siʻí.
ʻI he konga kimui ʻo e 1820 tupú, naʻe vahevahe ai ha fale tauhiʻanga ʻo e fanga monumanú ki ha konga ʻe tolu: ko e tauhiʻanga takainga mohukú, tauhiʻanga kēlení, mo e faliki kuo laku mohukú. Ko e tauhiʻanga takainga mohukú ko e feituʻu ia ʻe tauhi ai ʻe he fāmilí ʻa e mohukú, ko e tauhiʻanga kēlení ko e feituʻu ia ʻe tauhi ai ʻa e kēlení, pea ko e faliki kuo laku mohukú ko e feituʻu ia ʻe faliki, pe veteki ai ʻe he kau tangatá ʻa e kēleni mei he ngaahi takainga kēleni lolotonga e ngaahi māhina ʻo e faʻahitaʻu momokó. Lolotonga e ʻalotāmaki ʻa e ʻeá, ʻoku hoko ʻa e tauhiʻanga monumanú ko ha feituʻu mōmoa ke tauhi ki ai ʻa e kēleni kuo ututaʻú mo e mohuku maʻa ʻenau fanga monumanú. Naʻe tauhi foki ʻa e ngaahi noʻó mo e meʻangāué ʻi he fale tauhiʻanga ʻo e fanga monumanú. Naʻe langa ʻe he fāmili Sāmitá ʻa e fale tauhiʻanga ʻo e fanga monumanú ʻo ofi ki he senitā honau ʻapí, ke faingamālie ʻenau hū ki he ʻapí mo e ngoueʻangá.
Neongo ʻoku ʻikai ke kei tuʻu ʻa e fale tauhiʻanga monumanu ʻa e fāmili Sāmitá, ka naʻe fakahā ʻe he ngaahi keli fakakuonga muʻá ʻa e feituʻu naʻe tuʻu aí. Lolotonga hono fakaleleiʻi ʻo e faama ʻa e fāmili Sāmitá, naʻe fakaleleiʻi ha fale tauhiʻanga fanga monumanu motuʻa ʻo e vahaʻataimi mo e sīpinga tatau pē pea hiki ia ki he Faama Sāmitá mei he kelekele ʻo Sione ʻIongí, ko e tamai ʻa Pilikihami ʻIongí, ʻi Menitoni, Niu ʻIoke.
Meʻa ke ʻAmanaki Ki Aí
ʻOku kau ʻa e Fale Tauhiʻanga ʻo e Fanga Monumanú ʻi he ngaahi feituʻu ʻoku takimamata ki ai ʻa e kau faifekaú ʻo e ngaahi ʻapi ʻi he Faama ʻa e Fāmili Sāmitá. Te ke ʻaʻahi ki ai hili hoʻo ʻaʻahi ki he
ʻApi ʻo Siosefa Sāmita ʻi Heʻene Kei Siʻí pea mo e
ʻApi ʻo e Fāmili Sāmitá ʻi he Fāmá.Vakai takai ʻi he 360°