ʻI he 1824, naʻe fokotuʻu ai ʻe
Niueli K. Uitenī ha fale ngaohiʻanga efu ʻi he feituʻu tokalelei ʻo Ketilaní. Naʻe fakalele ʻa e fale ngaohiʻanga efú ʻe hono hoa pisinisi ko
Sitenei Kilipaté ʻo ngata ʻi he mavahe ʻa Kilipate ki Mīsuli ʻi he 1831. Naʻe fatongia ʻaki leva ʻe Uitenī hono fakalele ʻo e fale ngaohiʻanga efú ʻo ngata ʻi he 1832, ʻi he taimi naʻá ne foaki ai ʻa e falé ki he Siasí. Naʻe tokoni ʻa e paʻanga naʻe maʻu mei he fale ngaohiʻanga efú ke totongi ʻaki ʻa e ngaahi nō, fakapaʻanga hono langa ʻo e temipale Ketilaní, mo paaki ʻa e ngaahi tohi ʻa e Siasí. Naʻe maʻu ha fakahā ʻi he ʻaho 23 ʻo ʻEpeleli, 1834, ʻo fakafoki ai ʻa e fale ngaohiʻanga efú kia Uitenī ko ha konga ʻo ʻene “lakanga tauhí” pea mo ha “tāpuaki kiate ia mo hono hako ki mui ʻiate iá” (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 104:39–40).
Naʻe angamaheni ke ʻi ai ha ʻū fale ngaohiʻanga efu ʻi he kauʻāfonua ʻo ʻAmeliká. ʻI he ngaohiʻanga efú, naʻe liliu ʻa e efu mei he ʻakau ʻoku tutu ʻi he feituʻú mo tānaki mei he ngaahi fale ofi maí, ki he pōtasi, ko ha ʻalakalai naʻe fakaʻaongaʻi ki hono ngaohi ha ngaahi koloa, kau ai ʻa e koá, naunau ʻumeá, mo e meʻa fakahinehiná. Koeʻuhi ko e lahi hono ngāue ʻakí, naʻe hoko ʻa e pōtasí ko ha fakafetongi mahuʻinga ʻa ia naʻe mamafa hono fakatau atú. Ko hono olá, naʻe tokolahi ha kau fefakatauʻaki tokolahi hangē ko Niueli K. Uitenií naʻa nau fakalele fale ngaohiʻanga efu.
ʻI he fakaʻau ke tokolahi ʻa e Kāingalotu naʻa nau tūʻuta mai ki Ketilaní, naʻe tokolahi ha kakai naʻa nau kumi ngāue, pea naʻe hoko ʻa e Fale Ngaohiʻanga Efu ʻa Uitenií ko ha feituʻu naʻe ngāue ai ha kau talavou tokolahi. Naʻe ngāue ʻa
ʻOasoni Haiti, ko ha taha ʻo e kau fuofua mēmipa ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, ʻi he Fale Ngaohiʻanga Efu ʻa Uitenií ʻi hono taʻu uofulu tupu siʻí.
ʻOku tuʻu he ʻahó ni ha sīpinga moʻoni ʻo e Fale Ngaohiʻanga Efu ʻa Uitenií ʻi he feituʻu naʻe ʻuluaki tuʻu ai ʻa e fale ngaohiʻanga efú pea ʻoku ngalingali ko e sīpinga pē ia ʻe taha ʻo ha fale ngaohiʻanga efu kuo toe langa ʻi ʻAmelika Tokelau.
Meʻa ke ʻAmanaki Ki Aí
Ko e fale ngaohiʻanga efú ko ha konga ia ʻo e takimamata ʻoku taki ʻe he kau faifekaú ʻi he
[Feituʻu] Fakahisitōlia ʻo Ketilaní, te ke fili pē pe te ke ʻalu ki ai pe ʻikai. Ko e hala nounou (maile ʻe 0.1) ʻoku ʻalu ki he
fale fahi papá mo e Fale Ngaohiʻanga Efu ʻa Uitenií, ʻoku kiʻi tahifo mo ha fanga kiʻi kongokonga ʻakau. Mahalo ʻe faingataʻa ʻa e lué ki ha kau ʻaʻahi ʻoku palopalema ʻenau lué, koeʻuhí ko ha ngaahi aka ʻi ha ngaahi feituʻu, tungotunga, mo e tuʻu laveangofua ki ha humu ai.
Vakai Takai ʻi he 360°