“Vahe 6: Tuʻunga Fakalangí,” Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Lāsolo M. Nalesoni (2023)
“Vahe 6,” Ngaahi Akonakí: Lāsolo M. Nalesoni
Vahe 6
Tuʻunga Fakalangí
Ko e ʻuluaki mo e mahuʻinga tahá, ko e fānau koe ʻa e ʻOtuá, ko ha fānau ʻo e fuakavá, pea mo ha ākonga ʻo Sīsū Kalaisi. ʻI hoʻo tali e ngaahi moʻoni ko ʻení, ʻe tokoniʻi koe ʻe heʻetau Tamai Hēvaní ke ke aʻusia hoʻo taumuʻa taupotu taha ke moʻui taʻengata ʻi Hono ʻao māʻoniʻoní.
Mei he Moʻui ʻa Lāsolo M. Nalesoní
ʻI he ʻaho 20 ʻo Mē 2018, naʻe hū fakafokifā mai ai ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni mo Sisitā Uenitī Nalesoni ki ha konifelenisi fakasiteiki ʻi Silākiusi ʻi ʻIutā, USA. Ko e taimi naʻe tuʻu ai ʻa Palesiteni Nalesoni ke leá, naʻá ne fai ha kiʻi lea fakafeʻiloaki. Naʻá ne fakaafeʻi leva ʻa e fānau Palaimelí kotoa pē ke nau tuʻu ki ʻolunga. Naʻá ne pehē ange leva, “ʻOku ʻikai pē ke u lava ʻo sio ki he niʻihi ʻi muí, hiki hake leva homou nimá ʻo taʻataʻalo mai ke u lava ʻo sio atu kiate kimoutolu.”
Hili ʻene fakamālō ki he fānaú, naʻá ne lea leva ki heʻenau mātuʻá. Naʻá ne pehē, “Kātaki ʻo tokoni ke mahino kiate kinautolu ʻa e ʻuhinga moʻoní ʻi he taimi ʻoku nau hivaʻi ai e ʻFānau Au ʻa e ʻOtuá.’ Ko e tokolahi taha ʻo e kakai ʻi he mamaní ʻoku ʻikai haʻanau fakalika ki hono ʻuhinga moʻoní.”
ʻI ha māhina ʻe taha kimuʻa ai, naʻe fakahoko ai ʻe Palesiteni Nalesoni ha kole tatau ʻi Halale ʻi Simipāpuē: “ʻOku ʻi ai hamou fatongia mahuʻinga ʻo kimoutolu mātuʻá mo e kau faiakó ke akoʻi ʻa e fānau ko ʻení. ʻOku ʻikai ha meʻa te u fakaʻānaua lahi ange ki ai ka ko hoʻomou akoʻi kiate kinautolu ʻa e ʻuhinga moʻoni ʻo e ʻFānau Au ʻa e ʻOtuá’ ʻi he taimi ʻoku nau lea ʻaki mo hivaʻi aí.”
ʻI he 2018 mo e 2019, naʻá ne vahevahe ai ʻa e pōpoaki mahino ko ʻení mo e Kāingalotu ʻo e Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻi he funga kotoa ʻo e māmaní—ʻi Lasi Vēkasi, Nevata, USA; Penikalulu ʻi ʻInitia; Hongo Kongo, Siaina; Laʻie, Hauaiʻi, USA; Tolonitō, Kānata; Venikuva, Kānata; Lima, Pelū; ʻAokalani, Nuʻu Sila; Tahiti, Polinisia, ʻOlanitō, Folōlita, USA; pea mo Sao Paulo, Palāsila. Naʻá ne lea fekauʻaki mo e fiemaʻu ke “mahino pe ko hai moʻoni kitautolú.” Naʻá ne fakamoʻoni ʻo pehē, “ʻOku ʻi ai ha meʻa fakalangi ʻiate kitautolu takitaha.”
Ngaahi Akonaki ʻa Lāsolo M. Nalesoní
ʻIloʻi ʻa e moʻoni fekauʻaki mo koé
ʻIloʻi ʻa e moʻoni fekauʻaki mo koé. ʻOku ou tui kapau naʻe folofola fakahangatonu atu e ʻEikí kiate koe … , ko e ʻuluaki meʻa te Ne fakapapauʻi ʻoku mahino kiate koé ko ho tuʻunga totonú. Siʻoku ngaahi kaungāmeʻa ʻofeina, ko e fānau fakalaumālie moʻoni kimoutolu ʻa e ʻOtuá. Kuo mou hivaʻi e foʻi moʻoni ko ʻení talu mei hoʻomou ako e ngaahi lea ʻo e “Fānau Au ʻa e ʻOtuá” [Ngaahi Himí, fika 193]. Ka ʻoku tohitongi nai e moʻoni taʻengata ko iá ʻi homou lotó? Kuo fakahaofi nai koe ʻe he foʻi moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo fehangahangai mo e ʻahiʻahí?
ʻOku ou manavasiʻi naʻa kuo mou fanongo ki he foʻi moʻoni ko ʻení ʻo tā tuʻo lahi pea hangē pē ia ha lea angamahení kae ʻikai ko ha foʻi moʻoni fakalangi. Ka ʻoku liliu ʻe he anga hoʻo fakakaukau ki hoʻo tuʻunga totonú, ʻa e meimei fili kotoa pē te ke fakahokó. …
… Kapau ʻe fetongi ʻe ha faʻahinga hingoa ʻa e meʻa mahuʻinga taha ʻoku ʻiloʻi ʻaki koé, ʻe malava pē ke ke faingataʻaʻia fakalaumālie.
Hangē ko ʻení, kapau te u fakahokohoko fakatuʻunga e mahuʻinga ʻo e ngaahi meʻa ʻoku ʻiloʻi ʻaki aú, te u pehē: ʻUluakí, ko ha fānau au ʻa e ʻOtuá—ko ha foha ʻo e ʻOtuá—hoko leva ki aí ko ha foha ʻo e fuakavá, pea hoko ki aí ko ha ākonga ʻo Sīsū Kalaisi mo ha mēmipa mateaki ʻo Hono Siasi kuo fakafoki maí.
ʻE hoko mai ai hoku hingoa fakalāngilangi ko e husepāniti mo e tamaí, pea hoko mai leva ai e ʻAposetolo ʻo e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí.
Ko e ngaahi hingoa kehe kotoa pē kuo ui ʻaki aú … ʻe toki hokohoko hifo ia he lisí ki lalo.
Sai, tau ʻomi angé e fehuʻí kiate koé. Ko hai koe?
ʻUluaki mo mahuʻinga tahá, ko ha fānau koe ʻa e ʻOtuá.
Uá, ʻi hoʻo hoko ko e mēmipa ʻo e Siasí, ko e fānau koe ʻo e fuakavá. Pea tolú, ko ha ākonga koe ʻo Sīsū Kalaisi. …
Ko e moʻoni ʻoku ʻi ai ha ngaahi hingoa kehekehe ʻoku matuʻaki mahuʻinga kiate koe. ʻOua muʻa naʻa mou maʻuhala ʻeku ʻuhingá. ʻOku ʻikai ko ʻeku ʻuhingá ʻoku ʻikai mahuʻinga e ngaahi tuʻunga mo e ngaahi meʻa kehe ʻoku ʻiloʻi ʻaki kimoutolú. Ko ʻeku ʻuhingá ʻoku ʻikai totonu ke hanga ʻe ha faʻahinga meʻa ʻoku ʻiloʻi ʻaki kimoutolu ʻo toʻo, fetongi, pe muʻomuʻa ia ʻi he tuʻunga tuʻuloa ʻe tolu ko ʻení: “fānau ʻa e ʻOtuá,” “fānau ʻo e fuakavá,” mo ha “ākonga ʻa Sīsū Kalaisí.”
Ka ʻi ai ha faʻahinga meʻa ʻoku ʻikai fenāpasi mo e ngaahi tefitoʻi meʻa ʻe tolu ko ʻení, ʻe iku siva ai ho ʻamanakí. ʻE iku pē ʻo fakamamahiʻi koe ʻe he ngaahi fakahingohingoa kehé koeʻuhí he ʻoku ʻikai ke nau maʻu e mālohi ke tataki koe ki he moʻui taʻengata ʻi he puleʻanga fakasilesitiale ʻo e ʻOtuá.
He ʻikai teitei ʻoatu ʻe he ngaahi meʻa fakamāmani ʻoku ʻilo ʻaki koé ha mahino ki he tuʻunga ʻe lava ke ke aʻusia he ngataʻangá. He ʻikai ke nau teitei fakapapauʻi atu ho TUʻUNGA fakalangí pe ko ho ivi malava fakalangi taʻe-fakangangatangatá.
Koeʻuhí ʻoku ʻi ai ha palani lahi ʻo e fakamoʻuí naʻe faʻu ʻe he Tamai Hēvaní, ʻikai nai ʻoku ʻuhinga ia ʻokú ke maʻu foki ha ikuʻanga fakalangi?
ʻOua naʻá ke maʻuhala ai: ʻOku faka-ʻOtua ho ivi malavá. ʻI hoʻo fekumi faivelengá, ʻe fakahoʻata atu ʻe he ʻOtuá ʻa e tuʻunga te ke ala aʻusiá.
Ko ia ai, ko hai koe? Ko e ʻuluaki mo e mahuʻinga tahá, ko e fānau koe ʻa e ʻOtuá, ko ha fānau ʻo e fuakavá, pea mo ha ākonga ʻo Sīsū Kalaisi. ʻI hoʻo tali e ngaahi moʻoni ko ʻení, ʻe tokoniʻi koe ʻe heʻetau Tamai Hēvaní ke ke aʻusia hoʻo taumuʻa taupotu taha ke moʻui taʻengata ʻi Hono ʻao māʻoniʻoní.
Naʻe fakahaaʻi ʻe he kakai ʻi he 4 Nīfaí ha fakaʻilonga ʻo e uouangatahá ʻoku totonu ke tau tokanga ki ai: “Naʻe ʻikai ke ʻi ai ha kau kaihaʻa, pe kau fakapō, pea naʻe ʻikai foki ke ʻi ai ha kau Leimana, pe ha faʻahinga kakai kehe ʻe taha; ka naʻa nau taha pē, ko e fānau ʻa Kalaisi, pea ko e kau ʻea hoko ki he puleʻanga ʻo e ʻOtuá” (4 Nīfai 1:17).
Ko e ngaahi fakahingohingoa naʻá ne vahevaheʻi ʻa e kakaí ʻi ha ngaahi taʻu ʻe laungeaú naʻe ʻikai mahuʻinga ange ia ʻi ha tuʻunga tuʻuloa mo fakaʻeiʻeiki. Naʻa nau vakai kiate kinautolu—mo e tokotaha kotoa pē—ʻo fakatatau ki honau vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
ʻE lava ke lelei mo mahuʻinga ʻa e faikehekehé kiate kitautolu. Ka ko hotau tuʻunga mahuʻinga tahá ʻa e ngaahi meʻa ʻoku fekauʻaki mo hotau tupuʻanga mo e taumuʻa fakalangí.
Fehuʻi ke Akó
Fakakaukau ki ha niʻihi ʻo e ngaahi fakahingohingoa ʻokú ke fakaʻaongaʻi ke ʻiloʻi ʻaki koé. ʻOku fēfē ʻenau fenāpasi mo e “ngaahi tefitoʻi meʻa ʻe tolu” ʻoku talamai ʻe Palesiteni Nalesoní?
Ko ha foha pe ʻofefine koe ʻo e ʻOtuá ʻoku ʻi ai haʻo tuʻunga malava fakalangi taʻe fakangatangata
ʻI he meʻa kotoa ʻokú ke fai he taimi ní, ʻoua naʻa teitei ngalo ko hai koe. Ko ha foha pe ʻofefine koe ʻo e ʻOtuá ʻoku ʻi ai haʻo tuʻunga malava fakalangi taʻe fakangatangata. Naʻe haʻu ho laumālié ki he māmaní ʻi ha sino fakamatelie. ʻOku hoko fakataha ho laumālié mo e sinó ko ha laumālie moʻui ʻokú ne malava ke foua ʻa e moʻui fakamatelié ʻi ha ngaahi founga naʻe ʻikai mei malava ʻi ha toe founga (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:15). Ko ho fatongiá ke tuku ke fakafōtunga ʻe hoʻo hoko ko e fānau moʻoni ʻa e ʻOtuá, ʻa e ngaahi fili ʻokú ke fai he taimí ni ki ʻitānití.
“Ko e laumālie ʻo e tangatá ʻoku ʻi he tatau ia ʻo hono sinó” [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 77:2]. Naʻe fakamatalaʻi ʻe Sīsū, ʻi he mamata ʻa e tokoua ʻo Sēletí ki he sino ʻo e ʻEikí ʻi he maama fakalaumālié:
“ʻIkai kuó ke vakai naʻe fakatupu koe ʻi hoku tatau ʻoʻokú? ʻIo, naʻa mo e tangata kotoa pē naʻe fakatupu ʻi he kamataʻangá ʻi hoku tatau ʻoʻokú.
“ … Ko e sinó ni, ʻa ia ʻokú ke mamata ʻeni ki aí, ko e sino ia ʻo hoku laumālié; pea kuó u fakatupu ʻa e tangatá ʻi he tatau ʻo e sino ʻo hoku laumālié; pea hangē ko hono anga ʻo ʻeku hā kiate koe ʻi he laumālié te u hā pehē ki hoku kakaí ʻi he kakanó” [ʻEta 3:15–16]. …
Ko e taimi ʻoku fakatahaʻi ai ʻa e laumālié mo e sinó, ʻokú na hoko ko ha laumālie moʻui ʻoku fakalangi hono mahuʻingá. Ko e moʻoni, ko e fānau kitautolu ʻa e ʻOtuá—fakatuʻasino mo fakalaumālie. …
Ko hai kitautolu? Ko e fānau kitautolu ʻa e ʻOtuá. ʻOku taʻe-fakangatangata hotau ivi malavá. ʻOku toputapu hotau tofiʻá.
Ko ho laumālié ko ha meʻa ia ʻoku taʻengata. Naʻe folofola e ʻEikí ki Heʻene palōfita ko ʻĒpalahamé: “Naʻe fili koe ʻi he teʻeki ai ke fanauʻi koé” [ʻĒpalahame 3:23]. Naʻe folofola ʻaki ʻe he ʻEikí ha meʻa meimei tatau kia Selemaia mo ha niʻihi kehe tokolahi. Naʻá Ne fakahā foki mo ha meʻa tatau ʻo kau kiate kiate koe [vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:55–56].
Kuo ʻafioʻi koe ʻe hoʻo Tamai Hēvaní ʻi ha taimi fuoloa. ʻI hoʻo hoko ko Hono foha pe ʻofefiné, naʻá Ne fili ai koe ke ke haʻu ki māmani ʻi he taimi ko ʻení, ke ke hoko ko ha taki ʻi Heʻene ngāue maʻongoʻonga ʻi māmaní [vakai, ʻAlamā 13:2–3]. Naʻe ʻikai fili koé koeʻuhí ko ho tuʻunga fakaesinó ka ko ho ngaahi ʻulungaanga fakalaumālie, hangē ko e loto-toʻá, mālohí, angatonu ʻo e lotó, holi ki he moʻoní, holi ke maʻu e potó, mo ha holi ke tokoniʻi e niʻihi kehé.
Ngaahi Fehuʻi ke Akó
Ko e fē ʻi he ngaahi ʻulungaanga fakalaumālie naʻe lea ki ai ʻa Palesiteni Nalesoní ʻokú ke fakatokangaʻi ʻiate koé? Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai e ngaahi ʻulungaanga ko ʻení ʻi he “ngāue maʻongoʻonga [ʻa e ʻOtuá] ʻi māmaní?”
Ko ha fānau koe ʻo e fuakavá
Kapau naʻe folofola atu e ʻEikí kiate koe he pooni, te Ne naʻinaʻi atu ke ke ʻiloʻi ko hai koe—ke ke ʻiloʻi moʻoni koe. Naʻá Ne pehē ʻi Heʻene folofola ki he kakai ʻo ʻAmelika he kuonga muʻá. Hili ʻEne fakahā Iá, naʻá Ne fakahā ki Heʻene kau fanongó honau tuʻungá:
“Pea vakai, ko e fānau ʻa kimoutolu ʻa e kau palōfitá; pea ʻoku mou ʻo e fale ʻo ʻIsilelí; pea ʻoku mou kau ʻi he fuakava naʻe fai ʻe he Tamaí mo hoʻomou ngaahi tamaí, ʻo ne folofola kia ʻĒpalahame: Pea ʻe monūʻia ʻi ho hakó ʻa e ngaahi faʻahinga kotoa pē ʻo e māmaní” [3 Nīfai 20:25; tānaki atu hono fakamamafaʻí].
ʻOku [totonu] ke mahino kiate kitautolu ʻa e kupuʻi lea ko e “fānau ʻo e fuakavá.” Ko e hā e fuakava naʻe ʻuhinga ki ai ʻa e Fakamoʻuí? “Ko e fuakava naʻá ne fai mo ʻĒpalahamé” [3 Nīfai 20:27]. Naʻe toe folofola ʻe he ʻEikí, “Te u manatuʻi ʻa e fuakava ʻa ia kuó u fai mo hoku kakaí; pea kuó u fuakava mo kinautolu te u tānaki fakataha ʻa kinautolu ʻi he taimi ʻoku ou loto ki aí” [3 Nīfai 20:29; tānaki atu hono fakamamafaʻí]. …
Ko e fānau mo kitautolu foki ʻo e fuakavá. Kuo tau maʻu, ʻo hangē ko kinautolu ʻo e kuonga muʻá, ʻa e lakanga fakataulaʻeiki māʻoniʻoní pea mo e ongoongolelei taʻengatá. Ko ʻetau ngaahi kui ʻa ʻĒpalahame, ʻAisake, mo Sēkope. Ko ha kakai ʻIsileli kitautolu. ʻOku tau maʻu ʻa e totonu ke maʻu e ongoongoleleí, ngaahi tāpuaki ʻo e lakanga fakataulaʻeikí mo e moʻui taʻengatá. ʻE monūʻia ʻa e ngaahi puleʻanga ʻo e māmaní ʻi heʻetau ngaahi ngāué pea mo e ngāue hotau hakó.
Ko e taha koe ʻo e ngaahi laumālie fakaʻeiʻeiki mo maʻongoʻonga taha ʻa e ʻOtuá, naʻe fakatatali ke haʻu ki māmani ʻi he taimi ko ʻení. Naʻe fili koe ʻi hoʻo moʻui ʻi he maama fakalaumālié ke ke tokoni ʻi he teuteuʻi ʻo e māmaní ki he tānaki maʻongoʻonga ʻo e ngaahi laumālié kimuʻa ʻi he hāʻele ʻanga ua mai ʻa e ʻEikí. Ko ha taha koe ʻo e kakai ʻo e fuakavá. Ko ha ʻea-hoko koe ki he talaʻofa ʻe tāpuekina ʻa e māmaní kotoa ʻe he hako ʻo ʻĒpalahamé pea ʻe fakahoko ʻa e fuakava ʻa e ʻOtuá mo ʻĒpalahamé ʻi hono hakó ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní [vakai, 1 Nīfai 15:18; 3 Nīfai 20:25].
ʻOku maʻu ʻe he fānau ʻo e fuakavá ʻa e totonu ke maʻu ʻEne tokāteliné pea mo ʻilo ʻa e palani ʻo e fakamoʻuí. ʻOku nau maʻu ia ʻi hono fai ha ngaahi fuakava ʻoku toputapu hono mahuʻingá. … ʻOku nau tauhi e fuakavá ʻaki ʻenau talangofua ki he ngaahi fekau ʻa e [ʻOtuá].
Ngaahi Fehuʻi ke Akó
Ko e hā ha ngaahi tāpuaki te ke ala maʻu ʻi hoʻo hoko ko e fānau ʻo e fuakavá? Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai ke vahevahe ai e ngaahi tāpuaki ko ʻení?
Ko ha ākonga koe ʻa Sīsū Kalaisi
ʻI heʻetau hoko ko e ngaahi foha mo e ngaahi ʻofefine ʻo e ʻOtuá, ʻoku fakakoloaʻi ai kitautolu ʻaki ha totonu fakalangi mo fakaʻeiʻeiki. Te tau ala maʻu ʻa e meʻa kotoa ʻoku ʻa e Tamaí. ʻOku faingataʻa ke mahino kiate au ʻa e ʻuhinga moʻoni ʻo e talaʻofa maʻongoʻongá ni. Ka ʻoku ou ʻiloʻi ko e meʻaʻofa ʻo e moʻui taʻengatá ʻoku mahuʻinga fau ia ke foaki kakato ai ʻetau moʻui fakamatelié ke muimui ʻia Sīsū Kalaisí.
ʻI heʻeku fakakaukau ki hení, ʻoku ou fie ʻoatu ai ha ngaahi sitepu ʻe ono ke tokoni ke tau fakalakalaka mei heʻetau hoko ko e kau mēmipa ʻo e Siasi ʻo e ʻEikí ke hoko ko ha kau ākonga moʻoni ʻa Sīsū Kalaisi.
ʻUluakí, fakatupulaki hoʻo malava ke maʻu e fakahaá. … ʻOku angaʻofa lahi ʻaupito ʻa e Tamai Hēvaní. ʻOkú Ne finangalo ke tokoni atu ʻi he meʻa kotoa pē—ki homou ngaahi fāmilí, ngaahi uiuiʻí, ngāué, loto-mamahí, mo e loto-hohaʻá. Ko ia ai ke ke kole, pea moʻui leva ke maʻu ʻa e fakahaá. …
Uá, fakafonu hoʻo moʻuí ʻaki e moʻoní ke ke hoko ai ko ha ākonga lelei ange ʻa Sīsū Kalaisi. … Fekumi ki he moʻoní ʻaki hono ako e ngaahi fono ʻa e ʻOtuá. Ko Ia ʻa e tupuʻanga ʻo e moʻoni kotoa pē. ʻE tokoni hoʻo ako ʻa e ongoongoleleí ke ke ʻiloʻi ʻa e moʻoní mei he halá.
Ko e founga hono tolu ke fakatupulaki ai ho tuʻunga fakaākongá ko e ʻikai loto ke ke hanga ʻe he fakafepaki ki he moʻoní ʻo fakavaivaiʻi hoʻo fakamoʻoní. Ko e fakafepaki ki he meʻa ʻokú ke tui ki aí ʻe lava ke fakatupu hohaʻa ia. Ka ʻoku ʻikai totonu ke pehē ia. ʻE lava ke fakamālohia moʻoni ʻe he fakafepakí hoʻo fakamoʻoní. … Naʻe ʻikai mei fekauʻi mai koe ʻe heʻetau Tamaí mo Hono ʻAlo ʻOfaʻangá ki māmani he taimí ni kapau naʻe ʻikai ke Na ʻafioʻi ʻokú ke maʻu ʻa e mālohi, poto, mo e ʻilo ke ke lava ʻo ʻiloʻi ʻa ia ʻoku totonú mo ia ʻoku ʻikaí. …
Ko e founga hono fā ke hoko ai ko ha ākonga faivelenga angé ko haʻo ngāue mo lotu ʻi he temipalé ʻi he lahi taha te ke lavá. … ʻI he kuonga ko ʻeni ʻo e fakalalahi ai ʻa e kākaá mo e koví, ʻoku ʻikai ha meʻa te ne maluʻi lahi ange koe ka ko hao ʻalu maʻu pē ki he temipalé. Te ne fakafonu koe ʻaki ʻa e nonga mo tokoniʻi koe ke ke maʻu ha fakahā fakafoʻituitui lahi ange.
Ko e founga hono nima ke fakatupulaki ai hoʻo mateakiʻi ʻa Sīsū Kalaisi mo e Tamai Hēvaní ko ho ʻiloʻi ho mahuʻinga fau ki hono tānaki ʻo ʻIsilelí. … Te ke lotua nai e fanga kiʻi meʻa faingofua te ke lava ʻo fai ke tokoni ʻi he tānaki ʻo ʻIsileli kuo fakamoveteveteʻí? Ko ha faʻahinga taimi pē ʻokú ke fai ai ha meʻa ke tokoniʻi ha taha ke ne ʻilo pe nofo maʻu ʻi he hala ʻo e fuakavá, ʻokú ke tokoni ai ki hono tānaki ʻo ʻIsilelí.
Ko ʻeku fokotuʻu hono ono ki he tuʻunga fakaākonga faivelengá ke ke ʻamanaki ki ha fiefia! Naʻe fokotuʻutuʻu heʻetau Tamai ʻi he langí ʻa e tuʻunga fakamatelie ʻahiʻahiʻangá ni koeʻuhí ke tau lava ʻo aʻusia ʻa e fiefiá, neongo e ngaahi pole te tau fehangahangai mo iá. …
ʻOku ou fakamoʻoni kiate kimoutolu he ʻahó ni ʻoku maʻu ʻa e fiefiá mei he muimui kia Sīsū Kalaisí. Ko Ia tokotaha pē te Ne lava ʻo tataki kitautolu ke tau foki ki he ʻao ʻo e Tamaí, ʻa ia te tau aʻusia ai ha fiefia kakato ʻoku ʻikai hano ngataʻanga.
Fehuʻi ke Akó
ʻI hoʻo vakai ki he ngaahi fokotuʻu ʻe ono ʻa Palesiteni Nalesoní, ko e fē ʻiate kinautolu ʻokú ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke ke tokanga taha ki ai ke fakaloloto ho tuʻunga fakaākongá?
Ko hotau ivi malava ko e fānau ʻa e ʻOtuá, ke tau hoko ʻo tatau mo Ia
ʻOku ʻi he folofolá … ʻa e talaʻofa te tau hangē ko e ʻOtuá, kapau te tau faivelenga ʻi he meʻa kotoa pē. Naʻe tohi ʻe he ʻAposetolo ʻofeina ko Sioné, ‘o pehē:
“ʻOku totonu ke ui kitautolu ko e ngaahi foha [mo e ngaahi ʻofefine] ʻo e ʻOtuá. …
“… ʻO ka hā mai ia, te tau tatau pē mo ia; he te tau mamata totonu kiate ia.
“Pea ko ia kotoa pē ʻokú ne maʻu ʻa e ʻamanaki leleí ni ʻiate iá, ʻokú ne fakamaʻa ia, ʻo hangē ko e maʻa ʻaʻaná” [1 Sione 3:1–3]. …
… ʻI heʻetau hoko ko e fānau fakatupu ʻa ha mātuʻa fakalangí, ʻoku fakakoloaʻi ai kitautolu ʻaki e ivi malava ke hoko ʻo tatau mo kinauá, ʻo hangē pē ko e hoko ʻa e fānau fakamatelié ki heʻenau mātuʻa fakamatelié.
ʻIloʻi ʻa e moʻoni fekauʻaki mo e meʻa kuo foaki atu ʻe he ʻOtua ko e Tamaí mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí, kiate koé. Ko hono fakanounoú, kuó Na foaki atu ʻa e meʻa kotoa pē!
ʻOku fakaʻatā kitautolu ʻe he palani ʻa e Tamai Hēvaní maʻa ʻEne fānaú ke tau nofo ʻi he feituʻu mo e founga ʻokú Ne moʻui aí pea iku ʻo hoko ʻo hangē ko Iá. ʻOku ʻomi ʻe Heʻene palaní ʻa e ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga taha ʻo e taʻengatá kiate kitautolu, kau ai ʻa e malava ke tau hoko ko e “kaungā ʻea-hoko fakataha mo Kalaisí” [Loma 8:17].
Ngaahi Fehuʻi ke Akó
Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koe ʻa e hoko ko e ʻea-hoko ʻo e ʻOtuá mo ha “kaungā ʻea-hoko fakataha mo Kalaisí”? ʻOku kaunga fēfē ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení ki he anga hoʻo tōʻonga ki he fānau kehe ʻa e ʻOtuá?
Ngaahi Fakaafé mo e Ngaahi Talaʻofá
ʻOua naʻa teitei ngalo ko hai koe mo e meʻa kuo foaki atu ʻe he ʻOtuá kiate koé
ʻI he meʻa kotoa ʻokú ke fai he taimi ní, ʻoua naʻa teitei ngalo ko hai koe. Ko ha foha pe ʻofefine koe ʻo e ʻOtuá ʻoku ʻi ai haʻo tuʻunga malava fakalangi taʻe fakangatangata. Naʻe haʻu ho laumālié ki he māmaní ʻi ha sino fakamatelie. ʻOku hoko fakataha ho laumālié mo e sinó ko ha laumālie moʻui ʻokú ne malava ke foua ʻa e moʻui fakamatelié ʻi ha ngaahi founga naʻe ʻikai mei malava ʻi ha toe founga (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:15). Ko ho fatongiá ke tuku ke fakafōtunga ʻe hoʻo hoko ko e fānau moʻoni ʻa e ʻOtuá, ʻa e ngaahi fili ʻokú ke fai he taimí ni ki ʻitānití.
ʻIloʻi ʻa e moʻoni fekauʻaki mo e meʻa kuo foaki atu ʻe he ʻOtua ko e Tamaí mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí, kiate koé. Ko hono fakanounoú, kuó Na foaki atu ʻa e meʻa kotoa pē!
ʻOku fakaʻatā kitautolu ʻe he palani ʻa e Tamai Hēvaní maʻa ʻEne fānaú ke tau nofo ʻi he feituʻu mo e founga ʻokú Ne moʻui aí pea iku ʻo hoko ʻo hangē ko Iá. ʻOku ʻomi ʻe Heʻene palaní ʻa e ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga taha ʻo e taʻengatá kiate kitautolu, kau ai ʻa e malava ke tau hoko ko e “kaungā ʻea-hoko fakataha mo Kalaisí” [Loma 8:17].
Fakalakalaka mei he hoko ko ha mēmipa ʻo e Siasí ki he hoko ko ha ākonga ʻa Kalaisí
ʻI heʻetau hoko ko e ngaahi foha mo e ngaahi ʻofefine ʻo e ʻOtuá, ʻoku fakakoloaʻi ai kitautolu ʻaki ha totonu fakalangi mo fakaʻeiʻeiki. Te tau ala maʻu ʻa e meʻa kotoa ʻoku ʻa e Tamaí. ʻOku faingataʻa ke mahino kiate au ʻa e ʻuhinga moʻoni ʻo e talaʻofa maʻongoʻongá ni. Ka ʻoku ou ʻiloʻi ko e meʻaʻofa ʻo e moʻui taʻengatá ʻoku mahuʻinga fau ia ke foaki kakato ai ʻetau moʻui fakamatelié ke muimui ʻia Sīsū Kalaisí.
ʻI heʻeku fakakaukau ki hení, ʻoku ou fie ʻoatu ai ha ngaahi sitepu ʻe ono ke tokoni ke tau fakalakalaka mei heʻetau hoko ko e kau mēmipa ʻo e Siasi ʻo e ʻEikí ke hoko ko ha kau ākonga moʻoni ʻa Sīsū Kalaisi.
ʻUluakí, fakatupulaki hoʻo malava ke maʻu e fakahaá. …
Uá, fakafonu hoʻo moʻuí ʻaki e moʻoní ke ke hoko ai ko ha ākonga lelei ange ʻa Sīsū Kalaisi. …
Ko e founga hono tolu ke fakatupulaki ai ho tuʻunga fakaākongá ko e ʻikai loto ke ke hanga ʻe he fakafepaki ki he moʻoní ʻo fakavaivaiʻi hoʻo fakamoʻoní. …
Ko e founga hono fā ke hoko ai ko ha ākonga faivelenga angé ko haʻo ngāue mo lotu ʻi he temipalé ʻi he lahi taha te ke lavá. …
Ko e founga hono nima ke fakatupulaki ai hoʻo mateakiʻi ʻa Sīsū Kalaisi mo e Tamai Hēvaní ko ho ʻiloʻi ho mahuʻinga fau ki hono tānaki ʻo ʻIsilelí. …
Ko ʻeku fokotuʻu hono ono ki he tuʻunga fakaākonga faivelengá ke ke ʻamanaki ki ha fiefia! Naʻe fokotuʻutuʻu heʻetau Tamai ʻi he langí ʻa e tuʻunga fakamatelie ʻahiʻahiʻangá ni koeʻuhí ke tau lava ʻo aʻusia ʻa e fiefiá, neongo e ngaahi pole te tau fehangahangai mo iá.
Ngaahi Vitiō
God’s Greatest Creation [Fakatupu Maʻongoʻonga Taha ʻa e ʻOtuá]
Ngaahi Lea Fekauʻakí
“Ngaahi Fili ki he Taʻengatá” (fakataha lotu fakaemāmani lahi maʻá e kakai lalahi kei talavoú, 15 Mē, 2022)
“Ko e Fuakava Taʻengatá” (Liahona, ʻOkatopa 2022; fakamatala ʻo e lea ʻa Palesiteni Nalesoni naʻe fai ʻi Māʻasi 2022)
“The Love and Laws of God” (fakataha lotu ʻa e ʻUnivēsiti Pilikihami ʻIongí, 17 Sepitema 2019)
“Ngaahi Fili ki ʻItānití” (Konifelenisi lahi ʻo ʻOkatopa 2013)
“Ngaahi Fuakavá” (konifelenisi lahi ʻo ʻOkatopa 2011)
“Identity, Priority, and Blessings” (Brigham Young University fireside, September 10, 2000)
“Ko e Fānau Kitautolu ʻa e ʻOtuá” (konifelenisi lahi ʻo ʻOkatopa 1998)
“Fānau ʻo e Fuakavá” (konifelenisi lahi ʻo ʻEpeleli 1995)
“Combatting Spiritual Drift—Our Global Pandemic” (Ensign, November 1993; fakamatala ʻo ha lea naʻe fai ʻe Palesiteni Nalesoni ʻi he Fale Alea ʻo e Ngaahi Tui Fakalotu ʻa Māmaní ʻi Sikākou, ʻIlinoisi, 2 Sepitema 1993)
“Ngaahi Filí” (konifelenisi lahi ʻo ʻOkatopa 1990)
“The Magnificence of Man” (Brigham Young University devotional, March 29, 1987)