Akonaki ʻa e Kau Palesitení
Vahe 5: Fakatomalá


“Vahe 5: Fakatomalá,” Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Lāsolo M. Nalesoni (2023)

“Vahe 5,” Ngaahi Akonakí: Lāsolo M. Nalesoni

Sīsū Kalaisi

Vahe 5

Fakatomalá

ʻOku fakatefito ʻa e fakatomala moʻoní ʻi he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí pea mo e fiefia ʻoku maʻu ʻi Hono mālohi huhuʻí.

Mei he Moʻui ʻa Lāsolo M. Nalesoní

ʻI he konga kimuʻa ʻo e ngāue ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ko e Palesiteni ʻo e Siasí, naʻá ne fakataha ai mo ha fānau Palaimeli ʻe toko hongofulu pea mo Soi D. Sōnasi, ko e Palesiteni Lahi ʻo e Palaimelí. Naʻa nau tangutu takatakai ʻi ha tēpile ʻi ha fale tatau mo e ʻapi naʻe nofo ai ʻa Siosefa Sāmita ʻi he taimi naʻá ne maʻu ai ʻa ʻene ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí. ʻI heʻenau pōtalanoá, naʻe fakamatala ha taha ʻo e fānaú ki ha taimi naʻá ne “ongoʻi fiefia he taimi pē ko iá” ʻi he hili haʻane lotua ha fakamolemole. Naʻe ueʻi ʻe heʻene talanoá ʻa Palesiteni Sōnasi ke kole kia Palesiteni Nalesoni ke lea “fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku fuʻu mahuʻinga ai ʻa e fakatomalá.”

Naʻe sio ʻa Palesiteni Nalesoni ki he fānaú ʻi he angaʻofa peá ne pehē ange: “Ko e fakatomalá ko ha tāpuaki. … ‘Oku ʻuhinga ‘a e fakatomalá ke ke kiʻi feinga mālohi ange ʻi he ʻaho kotoa pē mo fai ha kiʻi meʻa lahi ange ke ke hoko ʻo hangē ko e ʻEiki ko Sīsū Kalaisí. Pea ko ia ai ʻoku ou kei fakatomala pē. Ko e hā haʻamou lau ki ai? ʻOku ou feinga ʻi he ʻaho kotoa pē ke u ako lahi ange pea hoko ʻo tatau ange mo e finangalo ʻo e ʻEikí ke u faí. ʻOku ʻikai ko ha tautea ia. Ko ha faingamālie fakafiefia ia. Fakakaukau angé ko e ʻaho kotoa pē te u ʻā hake, mavahe mei he mohengá ʻi he pongipongí mo pehē, ʻʻOi, ʻe hoko ha meʻa fakaʻofoʻofa he ʻahó ni! Te u hoko ʻo tatau ange mo Sīsū.’”

Ngaahi Akonaki ʻa Lāsolo M. Nalesoní

ʻOku fiemaʻu ʻa e fakatomalá mei he taha kotoa pē ʻoku lava ke ʻekea mei ai ʻene ngāue kovi pe lelei ka ʻokú ne fiemaʻu ʻa e nāunau taʻengatá

ʻI he moʻuí ni, ʻe ʻi ai e taimi te ke tō ai ki he ʻahiʻahí mo e angahalá. ʻI he taimi ʻoku hoko ai ʻení, ʻoku foaki atu ʻe he Fakamoʻuí ʻi he ʻofa ʻa e malava ke liliú. ʻOku ui ia ko e fakatomalá. ʻOku loto ʻa Sētane ke mou lau ʻa e fakatomalá ko ha meʻa kovi ʻoku totonu ke fakaʻehiʻehi mei ai pea manavahē naʻa ʻoku ʻikai ha founga ke toe foki ai mei he angahalá. ʻOku ʻikai teitei moʻoni ʻeni.

14:36

Kuo ʻosi fakafoki mai ʻe he ʻEikí ʻEne ongoongoleleí ke ʻomai e fiefiá ki Heʻene fānaú, pea ko e fakatomalá ko ha konga mātuʻaki mahuʻinga ia ʻo e ongoongolelei ko iá.

Ko e tokāteline ʻo e fakatomalá ʻoku motuʻa tatau pē ia mo e ongoongoleleí. ʻOku akoʻi ʻe he ngaahi akonaki fakatohitapu mei he ngaahi tohi ʻa Sēnesí kia Fakahā ʻa e fakatomalá. ʻOku kau ʻi he ngaahi lēsoni meia Sīsū Kalaisi he lolotonga ʻEne ngāue ʻi he māmaní ʻa e ngaahi fakatokanga ko ʻení: “ʻOku ofi ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá: mou fakatomala, pea tui ki he ongoongoleleí” [Maʻake 1:15] pea “Kapau ʻe ʻikai te mou fakatomala, te mou malaʻia kotoa pē foki” [Luke 13:3].

ʻOku toe lahi ange ʻa e ngaahi fakamatala ki he fakatomalá ʻi he Tohi ʻa Molomoná. Naʻe fai ʻe he ʻEikí ʻa e fekau ko ʻení ki he kakai ʻo ʻAmelika he kuonga muʻá: “ʻOku ou toe pehē kiate kimoutolu, kuo pau ke mou fakatomala, pea papitaiso ʻi hoku hingoá, pea hoko ʻo tatau mo ha kiʻi tamasiʻi siʻi, pe ʻe ʻikai te mou teitei maʻu ʻa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá” [3 Nīfai 11:38].

ʻI he Fakafoki Mai ʻo e ongoongoleleí, kuo toe fakamamafaʻi ai ʻe hotau Fakamoʻuí ʻa e tokāteline ko ʻení. ʻOku ʻasi ʻa e foʻi lea ko e fakatomalá ʻi hano faʻahinga tuʻunga pē, ʻi ha vahe ʻe 47 ʻo e ngaahi vahe ʻe 138 ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá!

ʻOku tokolahi fau ha kakai ʻoku nau lau ʻa e fakatomalá ko e tautea—ko ha meʻa ke fakaʻehiʻehi mei ai tukukehe pē ngaahi tūkunga mafatukitukí. Ka ʻoku fakatupu ʻa e ongoʻi tauteaʻi ko ʻení ʻe Sētane. ʻOku feinga ia ke taʻofi kitautolu mei haʻatau hanga kia Sīsū Kalaisí, ʻa ē ʻoku tuʻu ʻo fakamafao mai Hono toʻukupú, ʻo ʻamanaki mo fie fakamoʻui, fakamolemoleʻi, fakamaʻa, fakaivia, fakahaohaoaʻi, pea mo fakamāʻoniʻoniʻi kitautolú.

17:18

ʻIlo ʻa e fiefia ʻo e fakatomala fakaʻahó. Ko e hā hono mahuʻinga ʻo e fakatomalá? Naʻe akoʻi ʻe ʻAlamā ʻoku totonu ke “ʻoua naʻa [tau] malanga ʻaki ha meʻa ka ko e fakatomala mo e tui [pē] ki he ʻEikí” [Mōsaia 18:20]. ʻOku fiemaʻu ʻa e fakatomalá mei he taha kotoa pē ʻoku lava ke ʻekea mei ai ʻene ngāue kovi pe lelei ka ʻokú ne fiemaʻu ʻa e nāunau taʻengatá. ʻOku ʻikai ha toe fakaʻatā makehe. ʻI ha fakahā ki he Palōfita ko Siosefa Sāmitá, ne valokiʻi ai ʻe he ʻEikí ʻa e kau taki ʻo e Siasí ko e ʻikai ke nau akoʻi ʻa e ongoongoleleí ki heʻenau fānaú. Ko e ki he fakalakalaká ko e fakatomalá. ʻOku tauhi kitautolu ʻe he tui haohaoá ke tau laka atu ki muʻa ʻi he hala ʻo e fuakavá.

Ngaahi Fehuʻi ke Akó

Ko e hā ha meʻa te ke talaange ki hao kaungāmeʻa ʻokú ne lau ʻa e fakatomalá ko ha tautea? Te ke tokoniʻi fēfē ho kaungāmeʻá ke ne maʻu ʻa e fiefia ʻi he fakatomalá?

Ko e taimi ʻoku tau fili ai ke fakatomalá, ʻoku tau fili ai ke liliu—ke tau hoko ʻo tatau ange mo Sīsū Kalaisi

14:57

ʻOku hala ha meʻa ʻe toe fakatauʻatāina ange, fakaʻeiʻeiki ange, pe toe mahuʻinga ange ki heʻetau fakalakalaka fakafoʻituituí ka ko e tokanga fakaʻaho maʻu pē ki he fakatomalá. Ko e fakatomalá ʻoku ʻikai ko ha meʻa pē ʻoku hoko; ka ko ha ngāue. Ko e kī ia ki he fiefiá mo e nonga ʻo e ʻatamaí. Ko e taimi ʻoku fakatahaʻi ai mo e tuí, ʻoku malava leva ʻe he fakatomalá ʻo fakaʻatā ke tau maʻu ʻa e mālohi ʻo e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí.

Tatau ai pē pe ʻokú ke ngaʻunu faivelenga atu ʻi he hala ʻo e fuakavá, humu pe mavahe mei he hala ʻo e fuakavá, pe ʻikai toe lava ʻo sio ki he hala ʻo e fuakavá mei ho tuʻunga he taimi ní, ʻoku ou kole atu ke ke fakatomala. Foua e mālohi fakaivia ʻo e fakatomala fakaʻahó—ʻo e fakahoko mo toe kiʻi lelei ange ʻi he ʻaho takitahá.

Ko e taimi ʻoku tau fili ai ke fakatomalá, ʻoku tau fili ke liliu! ʻOku tau fakaʻatā ai ke liliu kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ki hotau tuʻunga lelei tahá. ʻOku tau fili ke tupulaki fakalaumālie mo fiefia—ʻa e fiefia ʻo e huhuʻi ʻiate Iá. Ko e taimi ʻoku tau fili ai ke fakatomalá, ʻoku tau fili ke tatau ange mo Sīsū Kalaisi!

14:36

Ko e fakatomalá ʻoku fiemaʻu ke fakahoko taha taha. ʻE faitokonia ʻe he lotu loto-fakatōkilaló ʻa e sitepu mahuʻinga takitaha. Hangē ko ia ʻoku tomuʻa fiemaʻu ki he fakamolemolé, kuo pau ke ʻuluaki ʻiloʻi, ongoʻi loto-mamahi, pea toki vete. …

Ko e sitepu hono hokó ko e totongi huhuʻí—ke fakaleleiʻi e maumau ne fakahokó—kapau ʻe lava. Pea hoko mai leva e ngaahi sitepu ke tukupā ke fai lelei ange mo fakaʻehiʻehi mei haʻane toe hokó—ke fakatomala “ʻi he loto-fakamātoato moʻoni” [2 Nīfai 31:13]. Fakafetaʻi ko e totongi huhuʻi naʻe fai ʻe he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí, kuo fai ai ʻa e fakamolemole kakato ki he taha angahala ʻoku fakatomala pea ʻikai toe faiangahalá [vakai, Mōsaia 4:2–3]. …

14:36

ʻOku mahulu hake ʻa e tokāteline ʻo e fakatomalá ia mei he fakaʻuhinga ʻa e tikisinalé. ʻI he folofola ʻa Sīsū ke “fakatomalá,” naʻe lekooti ʻe Heʻene kau ākongá ʻa e fekau ko iá ʻi he lea faka-Kalisí ʻaki e foʻi lea ngāue ko e metanoeo. ʻOku ʻi ai ha mahuʻinga makehe ʻo e foʻi leá ni. ʻI he foʻi lea ko ʻení, ʻoku ʻuhinga ʻa e foʻi lea fakapipiki mei muʻa ko e meta ki he “liliu.” ʻOku fekauʻaki ʻa e lea tānaki mei muí ki he ngaahi foʻi lea faka-Kalisi mahuʻinga ʻe fā: nous, ʻoku ʻuhinga ia ki he “fakakaukau”; gnos, ʻoku ʻuhinga ia ki he “ʻilo”; pneuma, ʻoku ʻuhinga ia ki he “laumālie”; mo e pnoe, ʻoku ʻuhinga ia ki he “mānavá.”

Ko ia, ko e taimi naʻe folofola ai ʻa Sīsū “fakatomalá,” naʻá Ne kole mai ai ke tau liliu—ke liliu ʻetau fakakaukaú, ʻiló, mo e laumālié—pea naʻa mo ʻetau mānavá. Naʻe fakamatalaʻi ʻe ha palōfita ko e faʻahinga liliu pehē ʻi ha mānava ʻa ha taha, ke ne mānava ʻaki hono fakamoʻoniʻi ʻo Ia naʻá ne foaki ki he taha kotoa ʻa e mānavá. Naʻe pehē ʻe he Tuʻi ko Penisimaní, “Kapau te mou tauhi kiate ia ʻa ia kuó ne fakatupu ʻa kimoutolú … pea ʻoku lolotonga maluʻi ʻa kimoutolu mei he ʻaho ki he ʻaho, ʻi he foaki kiate kimoutolu ʻa e mānava … mei he momeniti ʻe tahá ki he momeniti ʻe tahá—ʻoku ou pehē, kapau te mou tauhi kiate ia ʻaki homou laumālié kotoa ka te mou kei hoko pē ko ha kau tamaioʻeiki taʻeʻaonga” [Mōsaia 2:21].

ʻIo, kuo fekau ʻe he ʻEikí ke tau fakatomala, ke liliu ʻetau tōʻongá, ke omi kiate Ia, pea hoko ʻo tatau ange mo Ia. ʻOku fiemaʻu ʻe he meʻá ni ha liliu kakato. …

Ke fakatomala kakató ʻoku ʻuhinga ia ke ului kakato ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí mo ʻEne ngāue māʻoniʻoní.

Ngaahi Fehuʻi ke Akó

Ko e hā e meʻa ʻoku mahuʻinga kiate koe mei he fakamatalaʻi ʻe Palesiteni Nalesoni ʻo e fakatomalá? ʻOkú ne liliu fēfē hoʻo ongo fekauʻaki mo e fakatomalá, pe founga ʻokú ke fakatomala aí?

Ko e taimi ʻeni ke teuteu ai ke feʻiloaki mo e ʻOtuá.

Ko e taimi ʻeni ke teuteu ai ke feʻiloaki mo e ʻOtuá. Mahalo ʻe fuʻu tōmui ʻa ʻapongipongi ia. Kuo pehē ʻe he kau palōfitá ʻi he fakalau ʻo e ngaahi kuongá: “Ko e moʻuí ni ko e taimi ia ki he tangatá ke teuteu ai ke feʻiloaki mo e ʻOtuá. … ʻOua naʻa mou toloi ʻa e ʻaho ʻo hoʻomou fakatomalá” [ʻAlamā 34:32–33].

Naʻe fakahā ʻe he ʻOtuá ko ʻEne ngāué mo e nāunaú ke “fakahoko ʻa e moʻui taʻe-faʻa-mate mo e moʻui taʻengata ʻa e tangatá” [Mōsese 1:39]. Fakafetaʻi ki he Fakaleleí, ʻoku ʻikai filifilimānako ai ʻa e meʻaʻofa ʻo e moʻui taʻe-faʻa-maté. Ka, ko e meʻaʻofa maʻongoʻonga ange ʻo e moʻui taʻengatá, ʻoku ʻi ai hono makatuʻunga. Ke lava ʻo tāú, kuo pau ke fakasītuʻaʻi ʻe ha taha ʻa e anga taʻe-māʻoniʻoní kae tauhi e ngaahi ouau mo e ngaahi fuakava ʻo e temipalé. Ko e haʻinga matalaʻiʻakau fakaʻofoʻofa ʻo e ʻofa ʻa e ʻOtuá—kau ai mo e moʻui taʻengatá—ʻoku kau ai ha ngaahi tāpuaki kuo pau ke tau taau ke maʻu, ka ʻoku ʻikai ko ʻetau moʻui taʻetaau pē ʻo ʻamanaki atu ki ha meʻa ʻoku ʻi ai ʻetau totonu ki ai.

Naʻa mo e Fakamoʻuí he ʻikai ke Ne lava ʻo fakahaofi kitautolu ʻi heʻetau ngaahi angahalá. Te Ne huhuʻi kitautolu mei heʻetau ngaahi angahalá, ka ʻe toki makatuʻunga pē ʻi haʻatau fakatomala. ʻOku tau fatongia ʻaki ʻetau moʻui pe mate fakalaumālié.

17:18

Kātaki ʻoua naʻa manavasiʻi pe fakatoloi ʻa e fakatomalá. ʻOku fiefia ʻa Sētane ia ʻi hoʻo mamahí. Fakangata ia ke taʻofi. Kapusi hono ivi tākiekiná ki tuʻa mei hoʻo moʻuí! Kamata ke ke aʻusia he ʻahó ni ʻa e fiefia ʻi hono siʻaki ʻa e tangata fakaekakanó. ʻOku ʻofeina maʻu pē kitautolu ʻe he Fakamoʻuí kae tautautefito ʻi he taimi ʻoku tau fakatomala aí. Naʻá Ne talaʻofa mai neongo “ʻe mole ʻa e ngaahi moʻungá, pea hiki mo e ngaahi tafungofungá; ka ko ʻeku ʻofá ʻe ʻikai mole meiate koe” [ʻĪsaia 54:10; tānaki atu hono fakamamafaʻí].

Kapau ʻokú ke ongoʻi kuó ke hē ʻo fuʻu mamaʻo pe fuʻu fuoloa mei he hala ʻo e fuakavá pea ʻikai ha founga ke toe foki, ʻoku ʻikai ke moʻoni ia. Kātaki ʻo fetuʻutaki ki hoʻo pīsopé pe palesiteni fakakoló. Ko e fakafofonga ia ʻo e ʻEikí te ne tokoniʻi koe ke ke maʻu ʻa e fiefia mo e nonga mei he fakatomalá.

Ko ha fakatokanga ʻeni: ʻOku ʻikai ʻuhinga ʻa e foki ia ki he hala ʻo e fuakavá ʻe faingofua ai e moʻuí. ʻOku fie maʻu ha tokanga lahi ʻi he halá ni pea ʻi ai e ngaahi taimi ʻoku hangē ia ha kaka ʻi ha foʻi tahake māʻolungá. Neongo ia, naʻe fakataumuʻa ʻa e kaka ko ʻení ke siviʻi mo akoʻi ai kitautolu, ke fakaleleiʻi hotau natulá, mo tokoni ke tau hoko ai ko ha kau māʻoniʻoni. Ko e hala pē ia ʻe taha ʻoku fakatau ki he hakeakiʻí. Naʻe fakamatalaʻi ʻe ha palōfita ʻe taha ʻa e “tuʻunga monūʻia mo fakafiefia ʻa kinautolu ʻoku tauhi ʻa e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá. He vakai, ʻoku nau monūʻia ʻi he meʻa kotoa pē, ʻa e meʻa fakamāmaní mo e fakalaumālié fakatouʻosi; pea kapau te nau kātaki ʻi he tui faivelenga ʻo aʻu ki he ngataʻangá ʻe maʻu hake ʻa kinautolu ki he langí koeʻuhí ke nau nofo mo e ʻOtuá ʻi he tuʻunga fiefia ʻoku ʻikai hano ngataʻanga” [Mōsaia 2:41].

Siʻoku kāinga ʻofeina, ʻoku fakaafeʻi kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi ke tau foki ange ʻi he hala ʻo e fuakavá ki heʻetau Ongomātuʻa Fakalangí ʻo fakataha ai mo kinautolu ʻoku tau ʻofa aí. ʻOkú Ne fakaafeʻi kitautolu ke tau “haʻu, ʻo muimui ʻiate au.”

ʻI heʻeku hoko ko e Palesiteni ʻo Hono Siasí he taimi ní, ʻoku ou kōlenga kiate kimoutolu kuo mou mavahe mei he Siasí pea mo kimoutolu kuo teʻeki ai ke mou feinga moʻoni ke ʻilo kuo fakafoki mai ʻa e Siasi ʻo e Fakamoʻuí. Fakahoko e ngāue fakalaumālié ke ke ʻilo ai, pea kātaki ʻo fai ia he taimí ni. ʻOku mei ʻosi e taimí.

Ngaahi Fehuʻi ke Akó

Ko e hā ha meʻa te ne ala fakatupunga ha taha ke ne fakatoloi ʻa e fakatomalá? Ko e hā ha ngaahi fakamatala mei he konga ko ʻení ʻokú ne ueʻi koe ke ke fakatomala ʻo ʻikai toe fakatoloí?

Ko e fakatomalá ʻoku ʻikai ko ha meʻa ia ʻoku hoko tuʻo taha. Ko ha faingamālie ia ʻoku ʻikai hano ngataʻanga.

Ko e fakatomalá ko ha meʻaʻofa maʻongoʻonga ia. Ko ha founga ia ʻoku ʻikai totonu ke ilifiaʻi. Ko ha meʻaʻofa ia ke tau maʻu ʻi he fiefia pea ke fakaʻaongaʻi—ʻo tali—ʻi he ʻaho takitaha ʻi heʻetau fāifeinga ke hoko ʻo hangē ange ko hotau Fakamoʻuí. …

… Ko e fakatomala moʻoní ʻoku ʻikai ko ha meʻa ia ʻoku hoko tuʻo taha. Ko ha faingamālie ia ʻoku ʻikai hano ngataʻanga. ʻOku mahuʻinga ia ki he tupuakí pea mo hono maʻu ha ʻatamai nonga, fiemālie, mo fiefiá.

14:57

Ko e fakatomalá ko e kī ia ke taʻofi e mamahi ʻoku fakatupu ʻe he ngaahi tauhele ʻa e filí. ʻOku ʻikai ʻamanaki e ʻEikí ia te tau haohaoa ʻi he tuʻunga ko ʻeni ʻo ʻetau fakalakalaka taʻengatá. Ka ʻokú Ne ʻamanaki ke fakautuutu ange ʻetau haohaoá. Ko e fakatomala fakaʻahó ko e hala ia ki he maʻá, pea ʻoku ʻomi ʻe he maʻá ʻa e mālohí. ʻE lava ʻe he maʻa fakafoʻituituí ʻo ngaohi kitautolu ke tau hoko ko ha ngaahi meʻangāue mālohi ʻi he toʻukupu ʻo e ʻOtuá. …

ʻOku tau ʻilo e meʻa te tau lava ai ʻo maʻu ʻa e lahi ange ʻo e ngaahi mālohi ʻo e langí. ʻOku tau toe ʻilo foki e meʻa te ne taʻofi ʻetau fakalakalaká—ʻa e meʻa ʻoku fiemaʻu ke taʻofi hono fakahokó kae lahi ange ʻetau maʻu e ngaahi mālohi ʻo e langí. … Feinga ʻi he faʻa lotu ke mahino e meʻa ʻokú ne vaetuʻua hotau hala ki he fakatomalá. ʻAi ke ʻilo e meʻa ʻokú ne taʻofi koe mei he fakatomalá. Peá ke liliu leva! Fakatomala! Te tau lava kotoa ʻo toe lelei ange, pea lelei ange ʻi ha toe taimi kimuʻa.

ʻOku ʻahiʻahiʻi ngofua ha kakai ʻe niʻihi ke nau kiʻi loi, ke kiʻi kākā, ke kiʻi kaihaʻa, pe fakamoʻoni loi—siʻisiʻi pē. He ʻikai ke ke lava ʻo fai ha kiʻi angahala taʻe te ke moʻulaloa ai ki he ngaahi nunuʻá. Kapau te ke fakahoko ha kiʻi angahala he ʻahó ni, te ke toe fakahoko ʻo kiʻi lahi ange ʻapongipongi, pea he ʻikai fuoloa, kuo motu ʻa e afo ʻo e angatonú. …

… ʻOku fakafuofuaʻi fakaʻaho ʻe he tokotaha potó ʻa e ngaahi afo fakafoʻituitui ʻo e angatonú. Ko koe ʻa e tokotaha ke ʻiloʻi ha faʻahinga vaivai pē. Ko koe ʻa e tokotaha ke fakaleleiʻi iá. …

… Feinga [ke fakatomala] ʻo ʻikai ko hano fakalato pē ha meʻa ʻoku fai, ka ʻi he “loto-moʻoni” ke liliu koe pea haʻu ʻo ofi ange kia Kalaisi. Ko Ia ʻa e Toketā Māʻolunga Tahá. ʻE ʻomi ʻe he tui moʻoni kiate Iá ʻa e fakafiemālie moʻoní—mo e ngaahi pale lāngilangiʻia. Naʻá Ne folofola, “Ko e meʻa ʻi hoʻo ʻiloʻi ho vaivaí, ko ia ʻe ngaohi koe ke ke mālohi, ʻo aʻu ki hoʻo nofo hifo ʻi he potu kuó u teuteu ʻi he ngaahi nofoʻanga ʻo ʻeku Tamaí” [ʻEta 12:37].

ʻOku ʻamanaki mai e ʻEikí ke tau feinga, tupulaki, mo fakatomala fakaʻaho. ʻOku ʻomi ʻe he moʻui tāú ʻa e ʻulungaanga haohaoá, pea ʻoku fakafeʻungaʻi kitautolu ʻe he ʻulungaanga haohaoá, ke tau maʻu ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. ʻI heʻetau tali “ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke hoko ko [hotau] fakahinohinó” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:57), ʻoku tau feʻunga ai ke maʻu ha fakahā fakafoʻituitui.

Kapau ʻoku taʻofi kitautolu ʻe ha meʻa mei hono fakaava ʻa e matapā ki ha fakahinohino fakalangí, mahalo [ʻe ala] fiemaʻu ke tau fakatomala. ʻOku fakaʻatā kitautolu ʻe he fakatomalá ke tau fakaava ʻa e matapā ke tau lava ai ʻo fanongo lelei maʻu pē ki he leʻo ʻo e ʻEikí.

Ngaahi Fehuʻi ke Akó

Ko e hā ʻene ʻuhinga kiate koe ke “tali” ʻa e fakatomalá? ʻOku kehe fēfē hono tali ʻo e fakatomalá mei hano fakaleleiʻi pē kitá?

ʻI hoʻo tafoki ki he Fakamoʻuí pea fakatomalá, te ke ongoʻi leva ʻa e lahi ʻo ʻEne ʻofa ʻiate koé

ʻOku tau fakahoko kotoa ha ngaahi fehālaaki. Ka ʻoku ʻai ʻe he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ke tau lava ʻo mavahe hake mei ai, fakatomala, pea sītuʻa mei heʻetau ngaahi angahalá mo e fehalākí. ʻE lava ke fakamolemoleʻi kitautolu ʻo kapau te tau fakatomala. Te tau lava ʻi he fakatomala moʻoní ke liliu kakato ʻetau fakakaukaú, ʻiló, laumālié, pea naʻa mo e ngaahi holi hotau lotó. Te tau toki lava pē ʻo hoko ko ha kau ākonga mateaki ʻa e ʻEikí ʻi he fakatomala maʻu pē mo fakamātoató.

ʻOku fakatefito ʻa e fakatomala moʻoní ʻi he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí pea mo e fiefia ʻoku maʻu ʻi Hono mālohi huhuʻí.

ʻOku ʻi ai maʻu pē ha founga ke toe foki ai. Ko Sīsū Kalaisi ʻa e halá. ʻOku ʻikai ha taimi [te ke teitei fuʻu mamaʻo fau ai mei Heʻene tokoní]. ʻOkú Ne mateuteu pea mafao mai Hono toʻukupú mo loto-hōifua ke fakamoʻui, fakamaʻa, fakahaohaoaʻi, pea mo fakamāʻoniʻoniʻi koe. ʻI hoʻo tafoki ki he Fakamoʻuí peá ke fai e ngaahi meʻa ke fakatomalá, te ke ongoʻi ai ʻa e lahi ʻo ʻEne ʻofa ʻiate koé. Te Ne fakamolemoleʻi koe pea liliu ho lotó. Fakamālō kia Sīsū Kalaisi, te ke lava ʻo fai lelei ange mo toe lelei ange ʻi he ʻaho takitaha! …

ʻI ha taimi ʻi he kahaʻú, te ke tuʻu ʻi he ʻao ʻo e Fakamoʻuí ke fakamaauʻi koe. ʻI he momeniti ko iá, te ke ongoʻi fonu ʻi he fiefia ke ʻi Hono ʻao māʻoniʻoní. Te ke fāifeinga ke maʻu ha ngaahi lea ke fakamālō ʻaki kiate Ia koeʻuhí ko ʻEne ʻofa taʻefakangatangata, haohaoá mo e feilaulau fakaleleí, ʻa ia ʻoku malava ai ke ke nofo mo Ia mo hoʻo fāmilí ʻo taʻengatá.

Ko Sīsū Kalaisi ho Fakamoʻuí. ʻOku ou fakaafeʻi koe ke ke sio kiate Ia pea ʻai Ia ke hoko ko e uho hoʻo moʻuí.

Fehuʻi ke Akó

Ko e fē ha taimi kuó ke siotonu ai ʻi he mālohi ʻo e Fakamoʻuí ke liliu ha lotó?

Ko e fua ʻo e fakatomalá ʻoku melie

14:36

Ko e fua ʻo e fakatomalá ʻoku melie ʻOku ʻiloʻi ʻe he kau ului kuo fakatomalá ʻoku puleʻi ʻe he ngaahi moʻoni ʻo e ongoongolelei kuo fakafoki maí ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e ngāué, oʻi honau tōʻongá, mo faʻu honau ʻulungāngá. ʻOku nau vilitaki lahi ange mo malava ke nau fakafisingaʻi ʻa e anga taʻe-māʻoniʻoni kotoa. ʻIkai ngata aí, ʻoku holoki ai e uʻa taʻe-mapuleʻí, maʻunimā ʻe he ponokalafí pe faitoʻo konatapú, holi taʻe-mapuleʻí, holi fakakakanó, mo e hīkisia taʻe-angatonú ʻaki ha ului kakato ki he ʻEikí mo ha loto-fakapapau ke tauhi kiate Ia mo faʻifaʻitaki ki Heʻene sīpingá. ʻOku ngaohi ʻe he angamaʻá ke fakaʻofoʻofa ʻenau ngaahi fakakaukaú, mo tupulaki ʻenau loto-falalá. ʻOku lau ʻa e vahehongofulú ko ha tāpuaki fakafiefia mo e maluʻi, kae ʻikai ko ha fatongia pe ha feilaulau. ʻOku fakaʻau ke matamatalelei ange ʻa e moʻoní, pea fakaʻau ke fakamānako ange ʻa e ngaahi meʻa ʻoku feʻunga mo hono vīkivikiʻí.

Ko e fakatomalá ko e founga ia ʻa e ʻEikí ki he tupulaki fakalaumālié. Naʻe fakamatalaʻi ʻe he Tuʻi ko Penisimaní “ko e tangata fakakakanó ko e fili ia ki he ʻOtuá, pea kuo pehē ai pē ia talu mei he hinga ʻa ʻĀtamá, pea ʻe pehē ai pē, ʻo taʻengata pea taʻengata, kae ʻoua kuó ne talangofua ki he ngaahi fakahinohino ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní, pea liʻaki ʻa e tangata fakakakanó kae hoko ko ha tangata māʻoniʻoni ʻi he fakalelei ʻa Kalaisi ko e ʻEikí, pea hoko ʻo anga tatau mo ha tamasiʻi siʻi, angavaivai, angamalū, loto-fakatōkilalo, faʻa kātaki, fonu ʻi he ʻofa, pea loto-fiemālie ke fakavaivai ʻi he meʻa kotoa pē ʻoku ʻafioʻi ʻe he ʻEikí ʻoku lelei ke ne faí, ʻo hangē ʻoku fakavaivai ʻe ha tamasiʻi siʻi ki heʻene tamaí” [Mōsaia 3:19]. ʻE kāinga, ʻoku ʻuhinga ia ki he ului! Ko e fakatomalá ko e ului! Ko e laumālie fakatomalá ko ha laumālie kuo ului, pea ko e laumālie kuo uluí ko ha laumālie fakatomala ia.

ʻOku ʻikai tali ʻe ha niʻihi ʻa e fakatomalá, ʻo nau ongoʻi ʻoku fuʻu faingataʻa pe ʻoku ʻikai ha toe ʻamanaki lelei maʻanautolu. ʻE hanga ʻe he ngaahi ongo ko iá ʻo fakasītuʻaʻi ʻa e ʻofa taʻe-fakangatangata mo e mālohi ʻo Sīsū Kalaisí. …

Ko e fakatomalá ko ha founga ia ʻoku ʻikai teitei faingofua. Ka ko hono ʻū palé ʻoku feʻunga ia mo e totongí. Ko hono ʻū palé—kau ai ʻa e fakamolemolé, nonga ʻo e ʻatamaí, mo e fiefia tuʻuloá—ʻoku ʻatā ia ki he tokotaha kotoa pē. Ko e taimi ʻoku tau kamata ai ke fakatomalá, ʻoku tau hanga atu ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisi ʻo fakafou ʻi he ngaahi faingataʻa ʻoku toka mei muʻá pea tau aʻusia ʻa e fiefia moʻoní. ʻOku mālohi ʻa e fakatomalá koeʻuhí he ʻokú ne ʻomi ʻa e mālohi ʻo e ʻOtuá ki heʻetau moʻuí.

Fehuʻi ke Akó

Ko e hā ha ngaahi fua melie ʻo e fakatomalá kuó ke aʻusia?

Ngaahi Fakaafé mo e Ngaahi Talaʻofá

ʻOku ʻomi ʻe he fakatomalá ʻa e mālohi ʻo e ʻOtuá ki heʻetau moʻuí

Ko e fakatomalá ko ha founga ia ʻoku ʻikai teitei faingofua. Ka ko hono ʻū palé ʻoku feʻunga ia mo e totongí! Ko hono ʻū palé—kau ai ʻa e fakamolemolé, nonga ʻo e ʻatamaí, mo e fiefia tuʻuloá—ʻoku ʻatā ia ki he tokotaha kotoa pē. Ko e taimi ʻoku tau kamata ai ke fakatomalá, ʻoku tau hanga atu ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisi ʻo fakafou ʻi he ngaahi faingataʻa ʻoku toka mei muʻá pea tau aʻusia ʻa e fiefia moʻoní. ʻOku mālohi ʻa e fakatomalá koeʻuhí he ʻokú ne ʻomi ʻa e mālohi ʻo e ʻOtuá ki heʻetau moʻuí.

ʻOua naʻa manavasiʻi pe fakatoloi ʻa e fakatomalá

17:18

Kātaki ʻoua naʻa manavasiʻi pe fakatoloi ʻa e fakatomalá. ʻOku fiefia ʻa Sētane ia ʻi hoʻo mamahí. Fakangata ia ke taʻofi. Kapusi hono ivi tākiekiná ki tuʻa mei hoʻo moʻuí! Kamata ke ke aʻusia he ʻahó ni ʻa e fiefia ʻi hono siʻaki ʻa e tangata fakaekakanó. ʻOku ʻofeina maʻu pē kitautolu ʻe he Fakamoʻuí kae tautautefito ʻi he taimi ʻoku tau fakatomala aí. Naʻá Ne talaʻofa mai neongo “ʻe mole ʻa e ngaahi moʻungá, pea hiki mo e ngaahi tafungofungá; ka ko ʻeku ʻofá ʻe ʻikai mole meiate koe” [ʻĪsaia 54:10; tānaki atu hono fakamamafaʻí].

Kapau ʻokú ke ongoʻi kuó ke hē ʻo fuʻu mamaʻo pe fuʻu fuoloa mei he hala ʻo e fuakavá pea ʻikai ha founga ke toe foki, ʻoku ʻikai ke moʻoni ia. Kātaki ʻo fetuʻutaki ki hoʻo pīsopé pe palesiteni fakakoló. Ko e fakafofonga ia ʻo e ʻEikí te ne tokoniʻi koe ke ke maʻu ʻa e fiefia mo e nonga mei he fakatomalá.

Ko e taimi ʻeni ke teuteu ai ke feʻiloaki mo e ʻOtuá. Mahalo ʻe fuʻu tōmui ʻa ʻapongipongi ia. Kuo pehē ʻe he kau palōfitá ʻi he fakalau ʻo e ngaahi kuongá: “Ko e moʻuí ni ko e taimi ia ki he tangatá ke teuteu ai ke feʻiloaki mo e ʻOtuá. … ʻOua naʻa mou toloi ʻa e ʻaho ʻo hoʻomou fakatomalá” [ʻAlamā 34:32–33].

ʻI heʻeku hoko ko e Palesiteni ʻo Hono Siasí he taimi ní, ʻoku ou kōlenga kiate kimoutolu kuo mou mavahe mei he Siasí pea mo kimoutolu kuo teʻeki ai ke mou feinga moʻoni ke ʻilo kuo fakafoki mai ʻa e Siasi ʻo e Fakamoʻuí. Fakahoko e ngāue fakalaumālié ke ke ʻilo ai, pea kātaki ʻo fai ia he taimí ni. ʻOku mei ʻosi e taimí.

ʻAi ke ke toe kiʻi lelei ange ʻi he ʻaho takitaha

ʻOku ʻamanaki mai e ʻEikí ke tau feinga, tupulaki, mo fakatomala fakaʻaho. ʻOku ʻomi ʻe he moʻui tāú ʻa e ʻulungaanga haohaoá, pea ʻoku fakafeʻungaʻi kitautolu ʻe he ʻulungaanga haohaoá, ke tau maʻu ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní. ʻI heʻetau tali “ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke hoko ko [hotau] fakahinohinó” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:57), ʻoku tau feʻunga ai ke maʻu ha fakahā fakafoʻituitui.

Kapau ʻoku taʻofi kitautolu ʻe ha meʻa mei hono fakaava ʻa e matapā ki ha fakahinohino fakalangí, mahalo ʻoku fiemaʻu ke tau fakatomala. ʻOku fakaʻatā kitautolu ʻe he fakatomalá ke tau fakaava ʻa e matapā ke tau lava ai ʻofanongo lelei maʻu pē ki he leʻo ʻo e ʻEikí.

14:57

Tatau ai pē pe ʻokú ke ngaʻunu ‘osikiavelenga atu ʻi he hala ʻo e fuakavá, humu pe mavahe mei he hala ʻo e fuakavá, pe ʻikai toe lava ʻo sio ki he hala ʻo e fuakavá mei he tuʻunga ʻokú ke ʻi ai ‘i he taimi ní, ʻoku ou kole atu ke ke fakatomala. [Aʻusia] e mālohi fakaivia ʻo e fakatomala fakaʻaho—ʻo e fakahoko mo toe kiʻi lelei ange ʻi he ʻaho takitahá.

Ko e taimi ʻoku tau fili ai ke fakatomalá, ʻoku tau fili ke liliu! ʻOku tau fakaʻatā ke liliu kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ki hotau tuʻunga lelei tahá. ʻOku tau fili ke tupulaki fakalaumālie mo fiefia—ʻa e fiefia ʻo e huhuʻi ʻiate Iá. Ko e taimi ʻoku tau fili ai ke fakatomalá, ʻoku tau fili ke tatau ange mo Sīsū Kalaisi!

Ko e fakatomalá ko e kī ia ke taʻofi e mamahi ʻoku fakatupu ʻe he ngaahi tauhele ʻa e filí. ʻOku ʻikai ʻamanaki e ʻEikí ia te tau haohaoa ʻi he tuʻunga ko ʻeni ʻo ʻetau fakalakalaka taʻengatá. Ka ʻokú Ne ʻamanaki ke fakautuutu ange ʻetau haohaoá. Ko e fakatomala fakaʻahó ko e hala ia ki he maʻá, pea ʻoku ʻomi ʻe he maʻá ʻa e mālohí. ʻE lava ʻe he maʻa fakafoʻituituí ʻo ngaohi kitautolu ke tau hoko ko ha ngaahi meʻangāue mālohi ʻi he toʻukupu ʻo e ʻOtuá.

ʻOku ʻi ai maʻu pē ha hala ke foki ai; ko Sīsū Kalaisi ʻa e halá

ʻI he moʻuí ni, ʻe ʻi ai e taimi te ke tō ai ki he ʻahiʻahí mo e angahalá. ʻI he taimi ʻoku hoko ai ʻení, ʻoku foaki atu ʻe he Fakamoʻuí ʻi he ʻofa ʻa e malava ke liliú. ʻOku ui ia ko e fakatomalá. ʻOku loto ʻa Sētane ke mou lau ʻa e fakatomalá ko ha meʻa kovi ʻoku totonu ke fakaʻehiʻehi mei ai pea manavahē naʻa ʻoku ʻikai ha founga ke toe foki ai mei he angahalá. ʻOku ʻikai ke moʻoni ʻeni.

ʻOku ʻi ai maʻu pē ha founga ke toe foki ai. Ko Sīsū Kalaisi ʻa e halá. ʻOku ʻikai ha taimi [te ke teitei fuʻu mamaʻo fau ai mei Heʻene tokoní]. ʻOkú Ne mateuteu pea mafao mai Hono toʻukupú mo loto-hōifua ke fakamoʻui, fakamaʻa, fakahaohaoaʻi, pea mo fakamāʻoniʻoniʻi koe. ʻI hoʻo tafoki ki he Fakamoʻuí peá ke fai e ngaahi meʻa ke fakatomalá, te ke ongoʻi ai ʻa e lahi ʻo ʻEne ʻofa ʻiate koé. Te Ne fakamolemoleʻi koe pea liliu ho lotó. Fakamālō kia Sīsū Kalaisi, te ke lava ʻo fai lelei ange mo toe lelei ange ʻi he ʻaho takitaha! …

ʻI ha taimi ʻi he kahaʻú, te ke tuʻu ʻi he ʻao ʻo e Fakamoʻuí ke fakamaauʻi koe. ʻI he momeniti ko iá, te ke ongoʻi fonu ʻi he fiefia ke ʻi Hono ʻao māʻoniʻoní. Te ke fāifeinga ke maʻu ha ngaahi lea ke fakamālō ʻaki kiate Ia koeʻuhí ko ʻEne ʻofa taʻe-fakangatangata, haohaoá mo e feilaulau fakaleleí, ʻa ia ʻoku malava ai ke ke nofo mo Ia mo hoʻo fāmilí ʻo taʻengatá.

Ko Sīsū Kalaisi ho Fakamoʻuí. ʻOku ou fakaafeʻi koe ke ke sio kiate Ia pea ʻai Ia ke hoko ko e uho hoʻo moʻuí.

Ngaahi Vitioó

Understanding Repentance—Take Action

4:4

Increase Personal Revelation by Repentance and Prayer, Said President Nelson

3:55

“Repentance Is a Blessing,” Said President Nelson

3:29

True Repentance Brings Hope

2:1

A Mighty Change of Heart

0:55

God Forgives

2:13

Ngaahi Lea Fekauʻakí

Ko e Mālohi ʻo e Ivi Fakalaumālié” (konifelenisi lahi ʻo ʻEpeleli 2022)

17:18

Te Tau Lava ʻo Fai Lelei Ange pea Toe Lelei Ange” (konifelenisi lahi ʻo ʻEpeleli 2019)

14:57

Fakatomalá mo e Uluí” (konifelenisi lahi ʻo ʻEpeleli 2007)

14:36

Integrity of Heart” (fakataha lotu ʻUnivēsiti Pilikihami ʻIongí, 23 Fēpueli 1993)