Lesona mo Tagata Matutua: Lesona Faaleaoaoga mo Matua e uiga i Tekinolosi
I. Faatomuaga
I le avea ai ma matua, tatou te mananao i le mea sili mo a tatou fanau, ma e aofia ai le aoaoina o i latou i le auala e faatautaia saogalemu ai le lalolagi faatekinolosi. I lenei lesona, o le a tatou talanoaina ai le auala e mafai ona tatou fesoasoani ai i fanau e pulea lo latou faaaogaina o tekinolosi, ina ia lē pulea ai i latou. O le a tatou aoaoina ni metotia talafetaui ma ni faatinoga aoga e mafai ona fesoasoani i le taialaina o fanau e faaaoga lelei ma se faamoemoega lelei ia tekinolosi.
II. O Faamanuiaga ma Tau o Tekinolosi
Faamanuiaga
-
E faaaoga e le Ekalesia tekinolosi e fesootai ai i le lalolagi atoa ma faasalalau atu ai le talalelei.
-
O tekinolosi e faigofie ai ona tatou maua le atamai lautele ma e ofi lelei i le taga.
Tau
-
O le tau o tekinolosi o lo tatou taimi ma le gauai atu, po o le leaga foi, o le faamaumauina o avanoa ma faamanuiaga.
-
Afai tatou te le faaeteete, e mafai ona faalavefauina i tatou e se mea e lē aoga lo tatou gauai i ai, pe e oo lava ina liliueseina ai i tatou mai a tatou feagaiga ma tulaga faatauaina.
-
Ma le mea mulimuli, uso e, o soo se mea lava e moni, o mea uma e faamaoni, o soo se mea e tonu, o soo se mea e mama, o soo se mea e matagofie, o soo se mea e lelei; afai e i ai se amio mama, ma afai e i ai se viiga, ia mafaufau i nei mea.
III. Luitau o Tekinolosi
Ua a’oa’oina e tagata su’esu’e, faasaienisi, ma mamanu ni auala e fesoasoani ai i tagata ia gauai atu mo se taimi umi ma lagona ai le faamalieina. E talitutusa lava ma pisinisi gaosi meaai. Ua fesoasoani le saienisi i pisinisi e gaosia meaai ina ia oo atu i le “itu faamalieina,” po o le tulaga e sili ona tofo lelei ai meaai. Pe o oe lava ea e mafua ai ona e manao toe tasi lava?
Ia, ioe … ma leai. Ua i ai i tekinolosi ana lava “itu faamalieina,” ma e taiala ai o tatou lagona ma vailaau o le tino e faatumauina ai. O e mafatia, pe a faigata ona taofi ia tekinolosi? Pe ua na o lou vaivai lava faaleagaga? Leai. O le fiafia e faaaoga tekinolosi o se mea masani, ae o le puleaina o lo tatou faaaogaina o tekinolosi e mafai ona avea o se tauiviga talafeagai. O loo e feagai ma luitau faasaga i saienisi, vai malolosi o le faiai, ma pisinisi faatautava o loo tauva mo lo tatou gauai atu i ai—ma e lē o se taua e agatonu.
E taua le iloaina e mafai e tagata matutua ona tauivi ma tekinolosi e pei lava foi o tamaiti. E mafai foi ona mimitia i tatou i le “itu faamalieina” o tekinolosi ma lē toe iloa ai le taimi, e pei lava ona faia e le autalavou ma tamaiti.
O Le “Itu Faamalieina” o Tekinolosi
-
O tekinolosi o se meafaigaluega e faigofie ai ona tatou maua le malamalama tuufaatasi o le lalolagi ma e mafai ona faaaogaina mo le lelei.
-
O le tele o lo tatou gauai atu i tekinolosi, o le tele foi lea o le tauia o tagata na fatuina tekinolosi.
-
E faaaoga e tagata suesue ma le au mamanu ia metotia e faatumauina ai lo tatou auai ma le faamalieina i tekinolosi, e talitutusa ma le “itu faamalieina” o le gaosiga o meaai.
-
E malamalama le Tama Faalelagi ma lo tatou Faaola i a tatou tauiviga ma tekinolosi ma o le a faamalolosia i tatou.
-
Na ia fetalai mai foi a te au, “O lo’u nei alofa tunoa e lava lea e fesoasoani ia te oe, aua o le vaivai e faaatoatoaina ai lo’u mana.” O lea ua tele ai lava lo’u fiafia i mea ua ou vaivai ai, ina ia tumau i o’u luga le mana o Keriso.”
Faatoilaloina o le “Itu Faamalieina”
-
Ia iloa, o tekinolosi, e i ai lana lava “itu faamalieina” lea e taialaina ai o tatou lagona ma vailaau o le tino.
-
O se mea masani le tauivi ma tekinolosi. Ua tatou feagai ma luitau o saienisi, vailaau malolosi o le faiai, ma pisinisi faatautava o loo tauva mo lo tatou gauai atu i ai.
-
E mafai ona tatou pulea a tatou tekinolosi e ala i le fesili ifo ia i tatou lava i fesili e i ai faamoemoega, faia o se fuafuaga, ma taofi pe a tatau ai.
-
Ia mafaufau i anoliu tatou te faaaogaina ma le fatuina o vaega e leai ni masini i o tatou fale e mafai foi ona fesoasoani ia i tatou e faatoilalo ai le “itu faamalieina” o tekinolosi.
-
Ia outou mataala ma tatalo, ina nei oo mai le faaosoosoga ia te outou; ua manao i ai le loto, a o le tino ua vaivai.
I le avea ai ma matua, e mafai ona tatou faatuina se faataitaiga mo a tatou fanau e ala i le mafaufau i lo tatou lava faaaogaina o tekinolosi. O le iloaina o mea e manaomia ai tapulaa o le faaaogaina o tekinolosi ma le faia o laasaga e faatoilalo ai le faaosoosoga o le soona faaaogaina po o le faia faatautala, e mafai ona fatuina ai se sootaga maloloina ma tekinolosi mo i tatou lava ma o tatou aiga. Manatua, tatou te pulea a tatou tekinolosi, na te lē puleaina i tatou.
IV. Pulea Tekinolosi
A. Faamoemoega: Faaaogaina ma se faamoemoega lelei o tekinolosi e aoao ai ma fatufatu ai.
-
O mea uma lava tou te faia, ia faia ma le loto, i le Alii, a e le o tagata.
-
Fesili ifo ia te oe lava i fesili e pei o le “Aisea ua ou faaaogaina ai la’u masini i le taimi nei?” ma le “Pe o lelei o’u lagona i le mea o loo ou faia?”
O fautuaga talafetaui mo le faaaogaina o tekinolosi ma se faamoemoega lelei, e aofia ai le auina atu o se savali faagaeetia, faalogologo i musika toafilemu, ma le fatuina o au lava anoliu. O a isi faaaogaaga e mafai ona e faailoaina?
E. Fuafuaga: Fuafua mamao mo filifiliga e sili atu ona lelei.
-
Tuuina atu au galuega i le Alii,ona faatumauina ai lea o ou manatu.
-
Fesili ifo ia te oe lava i fesili e pei o le “O le a la’u fuafuaga mo le faaaogaina o la’u masini?” ma le “O le a le faailoga o loo ou faaali atu i le Atua i le auala ou te faaaogaina ai lo’u taimi?”
O fautuaga talafetaui mo le fuafuaina mamao o ni filifiliga sili atu, e aofia ai le tuuina atu ia te oe lava ia o se tapulaa i aso taitasi mo le matamata i masini, mulimuli ma faafesootai na o aiga ma uo mamae, ia iai ni vaega i le fale e leai ni masini, faatulagaina o se nofoaga e fafaga ai masini a le aiga, ma le faaaogaina o se faamama. O a isi fuafuaga faataatitia e mafai ona fesoasoani ia te oe ma lau fanau e faia ai ni filifiliga sili atu e faatatau i le faaaogaina o tekinolosi?
I. Taofi: Fai se malologa pe a manaomia.
-
Ia filemu ma iloa o Aʼu o le Atua.
-
Fesili ifo ia te oe lava ia i fesili e pei o le “O o’u aloese ea mai anoliu ou te iloa e le sa’o pe i ai se faamoemoega lelei?” ma le “Pe na ou lagonaina le alu ese o le Agaga?”
O fautuaga talafetaui mo le tuuina atu o se malologa mai tekinolosi e aofia ai le tuu i lalo o lau masini ma laa ese, tatalo mo le malosi, ma talanoa i se tasi. E mafai faapefea e lou aiga ona malolo mai tekinolosi pe a manaomia?
V. Talanoaga Faalevaega
O lea la ua tatou talanoa e uiga i nisi o metotia talafetaui mo le puleaina le faaaogaina o tekinolosi, sei o tatou tatalaina le talanoaga i le vaega. Ou te fia faalogo mai ia te outou uma e uiga i o outou aafiaga i tekinolosi ma le auala tou te puleaina ai i o outou olaga.
-
O a luitau tetele o e feagai ai i le puleaina o tekinolosi i lou aiga?
-
O a ni tulaga faatauaina e te manao e totoina i totonu o lau fanau pe a oo i le faaaogaina o tekinolosi?
-
E faapefea ona aafia sootaga ma fesootaiga a lou aiga i tekinolosi?
-
O a ni auala e te faaaogaina ai tekinolosi o se aiga? E faapefea ona aoga pe tataiese ai le taimi lelei tou te faatasitasi ai?
-
E mafai faapefea ona e faapaleniina faamanuiaga ma faaletonu o le faaaogaina o tekinolosi i olaga o lou aiga i aso taitasi?
-
O le a le matafaioi ua e vaaia o faia e tekinolosi i le a’otauina o lau tama? E faapefea ona e mautinoa o loo latou faaaogaina ma le mataalia?
-
E faapefea ona aafia le soifua maloloina faalemafaufau o lau tama i tekinolosi? O a laasaga e te faia e faaitiitia ai soo se aafiaga lē lelei?
-
O a ni tuaoi ua e faatulagaina mo le faaaogaina o tekinolosi i lou fale? E faapefea ona e faamalosia?
-
E mafai faapefea ona e faata’ita’ia le faaaoga tatau o tekinolosi mo lau fanau?
-
O a punaoa po o le lagolago e te manaomia e pulea ma le mataalia o tekinolosi i lou aiga?
-
Na faapefea ona aafia la’u sootaga ma la’u fanau i tekinolosi?
-
O a nisi o tulaga lamatia e ono tulai mai e fesootai ma le faaaogaina o tekinolosi i le aiga? E faapefea ona e faaitiitia na tulaga lamatia?
-
O a ni tulaga faatauaina e te manao e toto i totonu o lau fanau e faatatau i le faaaogaina o tekinolosi? E mafai faapefea ona e faataitaia e oe lava ia na tulaga faatauaina?
-
E mafai faapefea ona e fatuina se fuafuaga faatekinolosi mo lou aiga, e iai le fetuutuunai e faaofi ai i totonu suiga ma luitau, ae o loo maua ai pea le faatulagaga ma tuaoi?
-
E mafai faapefea ona e faaaogaina tekinolosi o se meafaigaluega e faaleleia ai le aoaoina ma le atinaega o lau fanau nai lo le na o se punavai o faafiafiaga po o faalavefau?
VI. Fautuaga mo le Aoao Atu e uiga i le Faaaogaina o Tekinolosi i le Aiga
Amata i le talanoaina o le matafaioi a tekinolosi i o tatou olaga ma le auala e mafai ona aafia ai amioga ma lagona.
A. Faamatala le taua o le puleaina o tekinolosi
Faasoa atu pe mafai faapefea ona avea tekinolosi ma se meafaigaluega mo le lelei, ae e mafai foi ona avea ma se faafitauli pe a puleaina i tatou. Faamalamalama atu e taua le pulea o tekinolosi ina ia le pulea ai i tatou.
E. Aoao atu fautuaga talafetaui mo le puleaina o tekinolosi
Toe iloilo fautuaga taitasi mo le puleaina o tekinolosi o loo lisiina i faamatalaga o le tusiga (faamoemoega, fuafuaga, ma le taofi). Faamatala pe faapefea e fautuaga taitasi ona fesoasoani ia i latou e pulea le faaaogaina o tekinolosi.
I. Aoaomanogi ni auala e faatino ai mataupu faavae i le fale
Talanoaina tulaga eseese e mafai ona avea ai tekinolosi ma se faafitauli, e pei o le faaaluina o le tele o le taimi i luga o ala o faasalalauga faaagafesootai po o le taalo i taaloga vitio mo le tele o itula.
Aoaomanogi auala e faatino ai mataupu faavae o le puleaina o tekinolosi i nei faataitaiga, e pei o le faatuina o tapulaa po o tulafono o aso taitasi, fatuina o nofoaga e leai ni masini, po o le faia o ni malologa pe a manaomia.
O. Faamalosiau fesootaiga tatala ma le tali atu mo i latou lava
Faamalamalama atu e taua le talanoa faalauaitele e uiga i le faaaogaina o tekinolosi i totonu o le aiga, ma ia mafai ona tali atu le tasi i le isi mo le faaaogaina ma le faaeteete o tekinolosi.
Faatulaga faamoemoega ma taiala mo le faaaogaina o tekinolosi i le aiga ma faamalosiau tagata uma e galulue faatasi e mulimuli i ai.
U. Tulitatao ma siaki i totonu
Tulitatao lau fanau mai lea taimi i lea taimi e vaai pe o faapefea ona latou taulimaina le puleaina o tekinolosi. Faamalosiau ia i latou e fesili atu mo se fesoasoani pe a latou manaomia ma ia naunau e ofo atu le lagolago ma le taitaiga pe a manaomia.
F. Faataitai le faaaogaina o tekinolosi maloloina
Faamatala le matafaioi taua o loo faia e matua i le faataitaia o le faaaogaina lelei o tekinolosi. O lona uiga o le nofouta i lo latou lava faaaogaina o tekinolosi ma le faatuina o se faataitaiga lelei. E mafai e matua ona faaali atu i fanau, e mafai ona latou fiafia i tekinolosi e aunoa ma le puleaina o o latou olaga ma o le faaaogaina o tekinolosi, e mafai ona faapaleniina ma isi gaoioiga taua ma sootaga.
G. Faaaoga le faamalosiauga lelei
Talanoaina pe faapefea ona faaaoga le faamalosiauga lelei e faavae ai ma faamalosia ai mausa ma amioga lelei. A faia e tamaiti ni taumafaiga e pulea ai lo latou faaaogaina o tekinolosi ma faaaogaina ma le faaeteete, e taua le viia ma le faamalosiauina o i latou.
L. Ia avea o se taumafaiga faaleaiga
Fautuaina tagata uma o le aiga e galulue faatasi e fatu se sootaga maloloina ma tekinolosi. O le puleaina o tekinolosi e lē na o se taumafaiga a le tagata lava ia, ae o se taumafaiga faaleaiga. E mafai ona aofia ai le faatuina o tulafono faaleaiga ma tuaoi e faatatau i le faaaogaina o tekinolosi, sailia o isi gaoioiga e fai o se aiga, ma le i ai o fesootaiga tatala ma le faamaoni e uiga i luitau ma faamanuiaga o le faaaogaina ma le faaeteete o tekinolosi.
M. Ia onosai ma malamalama
Fuafua faatasi ma matua i auala e mafai ona latou suia ai mausa ma amioga e faatatau i le faaaogaina o tekinolosi. Fesoasoani ia i latou ia malamalama o lenei mea o le a manaomia ai le taimi ma taumafaiga. E taua le onosai ma le malamalama a o galulue tamaiti e pulea lo latou faaaogaina o tekinolosi. E mafai ona latou ofoina atu le lagolago ma le taitaiga i le ala, ma faamanatuina manumalo laiti a o alualu i luma tamaiti agai atu i se sootaga maloloina ma tekinolosi.
VII. Faaiuga
O tekinolosi o se meafaigaluega ofoofogia, ae e mafai foi ona avea ma se avega mamafa pe a tatou le faaaogaina ma se faamoemoega lelei. O le pulea o lo tatou faaaogaina o tekinolosi ma le taialaina o fanau e faia foi faapea, e mafai ai ona tatou mautinoa e le o puleaina ai i tatou. Manatua e faaaoga ma se faamoemoega lelei ia tekinolosi e aoao ai ma fatu ai, fuafua mamao mo filifiliga sili atu, ma fai se malologa pe a manaomia. Ia tatou manatua foi tusitusiga paia o loo uunaia ai i tatou e taulai atu i mea e moni, faamaoni, faamasinotonu, mama, matagofie, ma ta’uleleia. O le faia faapea, e mafai ai ona tatou fesoasoani i fanau e faaaogā ma le saogalemu ma le lelei ia tekinolosi.