Ngondu wa Tshitema 14–20 ‘Nzambi Udi Lupandu Luanyi‘: Yeshaya 1–12?” Luaku, Undonde—Bua mu Dîku ne mu Ekelezia: Dipungila Dikulukulu 2026 (2026)
Ngondu wa Tshitema 14–20 ‘Nzambi Udi Lupandu Luanyi,‘” Luaku, Undonde: Dipungila Dikulukulu 2026
Muambi Yeshaya udi Umanyisha Diledibua dia Kilisto, kudi Harry Anderson
Ngondu wa Tshitema 14–20: “Nzambi Udi Lupandu Luanyi”
Yeshaya 1–12
Nansha ewu udi musangu weba wa kumpala wa kubala mukanda wa Yeshaya, udi mua kupeta bitupa bu bia pa tshibidilu. Bualu, pa bambi bonsu ba mu Dipungila Dikuluku, Yeshaya udi umua udibu batamba kutela mu mikanda ya mufundu, tô ne Musungidi nkayenda. Miaku ya Yeshaya idi kabidi itamba kumueneka mu misambu ne mukuabu musambu wa tshijila.
Buatshinyi batu batamba kutela Yeshaya? Kakuyi mpata kabingila ka kumpala kadi ne Yeshaya uvua ne tshipedi tshia kuakula dîyi dia Nzambi mu ngakuilu muimpa wa kuvuluka. Kadi mbipita apu. Yeshaya ukadi mupesha baprofete meji bua bikondu bualu malelela avuayi mulongesha avua mapita tshienda tshikondu (pankatshi pa 740 ne 701 BC). Wakafunda bua mudimu munena wa Nzambi wa dipikula, udi mutamba wa tshisamba anyi tshikondu kampanda. Kudi diambuluisha dia Yeshaya, Nefi wakalonga ne yeya ne bantu benda, nansha muvuabu bashala kula ne bena Isalela bakuabu, batshivua anu bantu ba Nzambi ba tshipungidi. Mu Yeshaya, bafundi ba Dipungila Dipiadipia bakapeta mêyi a buprofete pa Masiya uvua makumbana kumpala kuabu. Ne mu Yeshaya, Joseph Smith wakapeta meji bua mudimu wa matuku a ndekelu a disangisha dia Isalela ne dîbaka dia Siona. Pawudi ubala Yeshaya, tshinyi tshiwapeta?
Bua bia bungi pa Yeshaya ne bivuaye mufunda, tangila “Yeshaya” mu Dictionnaire dia Bibliya. Bua dimanyisha dia bungi pa tshikondu tshivua Yeshaya ne moyo; tangila 2 Bakalenga 15–20 ne 2 Kulondolola 26–32.
Ngenyi bua Dilonga mu Dîku ne mu Ekelezia
Yeshaya 1–12
Mêyi a Yeshaya neakumbana onsu.
Musungidi wakalongesha ne “bintu bionsu biakakulaye [Yeshaya] biakenzeka ne nebienzeka, bilondeshila ku miaku yakambaye” (3 Nefi 23:3). Pawudi ulonga mukanda wa Yeshaya, ela meji bua kuela kamanyinu ku mêyi a buprofete adi ne mitu bu mudi: matuku a Yeshaya, Mudimu wa Musungidi wa pa buloba, ne Matuku a ndekelu. Tangila mudi mêyi a buprofete a Yeshaya a bungi makumbana mu mishindu ya bungi (tangila Dictionaire dia Bibliya, “Yeshaya”).
Mulombodi Dallin H. Oaks wakalongesha: “Mukanda wa Yeshaya udi ne mêyi a buprofete a bungi adi mua kukumbana misangu ya bungi. bumua budi bumueneka bu budi butangila bantu ba mu matuku a Yeshaya anyi nsombelu wa mu tshikondu tshialonda. Diumvuija dikuabu, mu tshimanyinu misangu ya bungi, didi dileja malu avua menzeka mu tshikondu tshia ndekelu, pavuabu babutula Yelushalema ne bantu benda batangalaka panyima pa ditshiamakajibua dia Muana wa Nzambi. Diumvuija dikuabu anyi dikumbana dikuabu dia mêyi a buprofete didi dikongoloja malu adi enzeka mu dilua dibidi dia Musungidi. Bu mudi mêyi a buprofete a bungi â mua kuikala ne diumvuija dia mishindu ya bungi bidi bileja mudibi ne mushinga bua tuetu kulomba Nyuma Muimpa bua atuambuluisha bua kuwumvua” (“Scripture Reading and Revelation,” Ensign, Ngondu wa Kumpala. 1995, 8).
Diumvua Yeshaya. Musungidi wakamba, ““Nukebulula bintu ebi ne dinanukila; bualu miaku ya Yeshaya idi ne mushinga mukola” (3 Nefi 23:1; tangila kabidi tunungu 2–3). Kadi kudi ba bungi, Yeshaya udi mua kuikala mukola bua kumvua. Ngenyi idi ilonda eyi idi mua kukuambuluisha:
-
Nana meji pa bimanyinu ne mifuanu bivua Yeshaya muenze nabi mudimu.
-
Diebeja, “tshinyi tshindi ndonga pa Yezu Kilisto?” (tangila 1 Nefi 19:23).
-
Kukeba biena bualu bidi bimueneka ne mushinga mu tshikondu tshietu etshi.
-
Kuenza mudimu ne bintu bidi biambuluisha bua kulonga, bu mudi dictionnaire, note kuinshi kua dibeji, mitu ya shapita, ne Guide to the Scriptures.
Yeshaya 1; 3–5
Baprofete badi badimuisha bua mibi ne balaya ditekemena ku diambuluisha dia dikudimuna mutshima.
Bu baprofete mu bikondu bionsu, Yeshaya wakatungunuka ne kudimuisha bantu bua nsombelu wabu wa mu nyuma. Pawudi ubala Yeshaya 1; 3; 5, ukeba miaku idi ileja muvua bantu aba mu nsombelu wa mu nyuma (tangila, tshilejilu, Yeshaya 1:2–4, 21–23; 3:9, 16–17; 5:11–12, 20–23). Malu kayi mafuanangana awudi umona mu tshikondu tshietu? Udi kabidi mua kukeba tunungu tudi tudimuisha bua bipeta bibi bia nsombelu wa mu nyuma wa bena Isalela (bu mudi Yeshaya 1:7; 3:17–26; 5:5–7, 13–15).
Mu kukumbaja ku madimuisha, Yeshaya wakafila mikenji ya ditekemena dia dipikula ku diambuluisha dia Musungidi (tangila,tshilejilu, Yeshaya 1:16–19, 25–27; 3:10; 4). Tshinyi tshiwudi mulonga pa Mukalenga mu mikenji eyi? Mushindu kayi udi mukenji wa Mukalenga mu tunungu etu mushilangana ne tshidi Satana musua bua tuetu kuitaba?
Anu bu Yeshaya, bambi lelu badi batudimuisha pa mpekatu ne bipeta biayi, ne batupesha mikenji ya ditekemena ku diambuluisha dia Yesu Kilisto. Bilejilu kayi biwudi mua kuelela meji? Udi mua kujinga bua kukonkonona mukenji wa mu mpungilu munena wa kala, kukeba didimuisha edi ne milayi.
Yeshaya 2; 4; 11–12
Nzambi neênza mudimu munena mu matuku a ndekelu.
mêyi a buprofete a bungi a Yeshaya adi ne diumvuija dia pa buadi bua matuku etu. Bua kuapeta, keba miaku ya mu matuku atshilualua (bu mudi “neikala” anyi “neaya”). Tshilejilu, ukeba biambilu ebi pawudi ubala Yeshaya 2; 4; 11–12. Udi mua kuteta bua kubishintula ne miaku ya mu tshikondu tshia lelu (bu mudi udi anyi udi uya). Mêyi a buprofete kayi adi nangananga akupesha meji? Tshinyi tshiwudi mulonga pa mêyi a buprofete bua Siona, kuibaka ntempelo, ne disangisha Isalela?
Yeshaya 2:2–3 udi nangananga ne mushinga kudi Bansantu ba Matuku a Ndekelu. Mushindu kayi udi mêyi a buprofetea â akumbana? Tshinyi tshiwudi ulonga pa “njila” ne “bibeba” bia Mukalenga mu nzubu Wenda? (kanungu 3).
Tangila kabidi Yeshaya 5:26; “High on the Mountain Top,” Misambu, no. 5.
Yeshaya 6
Baprofete mbabikidibua kudi Nzambi.
Mu Yeshaya 6, Yeshaya udi ulonda muvuaye mubikidibua bua kuikala muprofete. Pawudi ubala shapita ewu, tshinyi tshidi tshikukemesha pa tshivua tshifikila Yeshaya? Mushindu kayi udi shapita ewu ukuenzeja pa mushindu uwudi wela meji pa Musungidi, bambi Benda, ne mudimu udibu babikidibua bua kuenza?
“Bualu mbatulelela muana, muana mmutupesha” (Yeshaya 9:6).
Yeshaya 7–9
Nzambi wakalaya bua kutuma Yezu Kilisto bua kuikala Musungidi wanyi.
Mu mudimu wa Yesshaya, Isalela wakenza tshipungidi ne Suila bua kudikuba kudi Ashû. Isalela ne Suila bavua basua kuenzeja Ahaza, mfumu wa bena Yuda, bua kudisangisha nabu. Kadi Yeshaya wakamba dîyi dia buprofete ne tshipungidi ne tshipangila ne kubela Ahaza bua kueyemena Mukalenga (Yeshaya 7:7–9; 8:12–13).
Pavua Yeshaya ubela Ahaza, uvua wakula mêyi a buprofete a bungi adi mamanyika bikola, bu mudi adibu bapeta mu Yeshaya 7:14; 8:13–14; 9:2, 6–7. Tshionsu tshivua mêyi a buprofete â mua kumvuija kudi Ahaza, avua akumbanyina kabidi Yezu Kilisto (tangila kabidi Matayo 1:21–23; 4:16; 21:44; Luka 1:31–33). Bua tshinyi “Imanuele” udi muanzu muimpa bua Musungidi? (tangila Matayo 1:23). Mushindu kayi udiye “Mpanda njila“ anyi “Mukalenga wa Ditalala“ kûdi? Yeshaya 9:7 Tshinyi tshikuabu tshiwudi mulonga pa Musungidi mu tunungu etu?
Bua ngenyi ya bungi, tangila malu a ngondu ewu a Liahona ne makazina a Bua Dikankamika dia Bansonga.
Ngenyi bua Kulongesha Bana
Yeshaya 1:2–4, 16–19
Kupitshila ku Yezu Kilisto, ndi mua kukudimuna mutshima ne kuikala mukezuka.
-
Mu Yeshaya 1:2–4, wewa ne bana beba nudi mua kupeta tubingila tuvua mukalenga kayi usanka ne bantu benda. Tangila difuanyikija ne nyama mu kanungu 3—nganyi udi “mfumuetu“? Mushindu kayi utudi tuleja ne tudi bamumanya?
-
Bua kumona mu lungenyi Yeshaya 1:16–18, wewa ne bana beba nudi mua kutangila tshintu tshikunza ne tshintu tshia tshitoka. Anyi pamuapa nudi mua kuenza mudimu pamua bua kusukula tshintu kampanda. Mushindu kayi utudi tulua bakezuka mu nyuma? Mushindu kayi udi Yezu utuambuluisha bua kulua bakezuka ? Tshinyi tshitudi tulonga pa Musungidi mu tunungu etu? Abanyangana ne bana beba mushindu unudi numvua buenda ne bikadiye munuenzela.
Yeshaya 2:2–4
Mu ntempelo, ndi ndonga pa Yezu Kilisto.
-
Yeshaya wakamona kumpala tshikondu tshivua “mukuna wa nzubu wa Mukalenga” ne bua kukoka bantu ba mu “bisamba bionsu” (Yeshaya 2:2). Mushindu kayi uwudi mua kuambuluisha bana beba bua bikala ne disanka bua kuya mu nzubu wa Nzambi? Udi mua kubabikila bua kuzola tshimfuanyi tshia nzubu wabu. Pashisha nubala pamua Yeshaya 2:2, ne ubalomba bua kuzola tshimfuanyi tshia “nzubu wa Mukalenga,” udi ntempelo. Balayi Yeshaya 2:3 pamua. Ubalomba bua kukumbaja ku tshimfuanyi tshiabu bantu ba bungi balua ku ntempelo, ne mêku abu.
-
Nudi kabidi mua kubala Yeshaya 2:2–3 pamua ne kumanya tshintu kampanda tshidi tshinupesha meji wewa ne bana beba bua kuya ku ntempelo. Pashisha, panyima pa dibala Yeshaya 2:4 pamua, nudi mua kuakula pa mudi ntempelo ubapetesha ditalala. Ela mejibua kuimba musambu pa ntempelo, bu mudi “I Love to See the Temple” (Mukanda wa misambu ya bana, 95). Ambuluisha bana beba bapeta miaku mu musambu idi ilongesha tshidi ntempelo ne tshinyi tshitudi tuenzamu.
Ntempelo wa Salt Lake
Yeshaya 7:14; 9:6–7
Yezu Kilisto wakalua pa buloba bua kuikala Mupandishi wanyi.
-
Bua kutuadija mêyi a buprofete a Yeshaya adi atangila Kilisto, wewa ne bana beba nudi mua kuakula bua mianzu ya bantu, bu mudi mulombodi, muepiskopo, anyi mulongeshi. Tshinyi tshidi mianzu eyi ituambila pa bantu aba? Ambuluisha bana beba bua kupeta miazu ya Yezu Kilisto mu Yeshaya 7:14 and 9:6–7 (tangila kabidi dibeji dia bibilu bia lumingu elu). Ntshinyi tshidi mianzu yonsu eyi ilongesha buenda? Tshinyi tshitudi tulonga pa Yezu Kilisto mu tunungu etu?
-
Nudi kabidi mua kuabanyangana ne bana beba “Muambi Yeshaya” (mu Miyuki ya mu Dipungila Dikulukulu, 150–51). Imakija ku misangu bua kuebeja tshivua Yeshaya mumanya pa Yezu Kilisto bidimu bia bunyi kumpala kua yeya kuledibua Pashisha udi mua kuenzela Matayo 1:21–23; Luka 1:31–33 bua kuakula bua mushindu udi mêyi a buprofete a Yeshaya mu Yeshaya 7:14; 9:6–7 makumbana.
1:18Isaiah the Prophet
Bua ngenyi ya bungi, tangila malu a ngondu ewu a Makazina a Mulunda.