“1–7 Sune. ‘ʻOku Fiefia Hoku Lotó [ʻi he ʻEikí]’: Lute 1; 1 Samuela 1–7,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)
“1–7 Sune. ‘ʻOku Fiefia Hoku Lotó [ʻi he ʻEikí],’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻá 2026
(Ko e Feituʻu Te Ke ʻAlu Ki Aí), tā ʻa Sandy Freckleton Gagon
1–7 Sune: “ʻOku Fiefia Hoku Lotó [ʻi he ʻEikí]”
Lute; 1 Samuela 1–7
ʻOku ʻi ai e taimi ʻe niʻihi ʻoku tau fakakakau ʻoku totonu ke muimui ʻetau moʻuí ʻi ha hala pau mei he kamataʻangá ki he ngataʻangá. Hili ko iá, ko e mamaʻo nounou taha ʻi he vahaʻa ʻo ha ongo meʻa ʻe ua ko ha foʻi laine hangatonu. Ka ʻoku mohu pole mo faingataʻa e moʻuí ʻo tau aʻu ai ki ha ngaahi feituʻu ne ʻikai ʻamanekina.
Naʻe mahino moʻoni ia kia Lute mo ʻAna. Naʻe ʻikai ko ha fefine ʻIsileli ʻa Lute, ka naʻe mali ki ʻIsileli, pea ʻi he mālōlō hono husepānití, naʻe ʻi ai ha fili ke ne fai. ʻE foki nai ki hono fāmilí mo e moʻui kimuʻa naʻá ne anga ki aí, pe ko ʻene tali e tui faka-ʻIsilelí mo ha ʻapi nofoʻanga foʻou mo ʻene faʻē ʻi he fonó? (vakai, Lute 1:4–18). Ko e palani ʻa ʻAna ki heʻene moʻuí ke maʻu haʻane fānau, ka koeʻuhi ko ʻene paʻá, naʻe hoko ia ke “mamahi lahi hono laumālié” (vakai, 1 Samuela 1:1–10). ʻI hoʻo laukonga fekauʻaki mo Lute mo ʻAná, fakakaukau ki he tui naʻe pau ke na maʻú ke fononga ai ʻi ha hala naʻe taʻe-ʻamanekina. Pea fakakaukau leva ki hoʻo fonongá. ʻOku kehe ia meia Lute mo ʻAna—mo ha toe taha kehe. Ka ʻi he ngaahi faingataʻa mo e meʻa fakatuʻupakē ʻi heni mo ho ikuʻanga taʻengatá, te ke lava ʻo ako ke lea fakataha mo ʻAna ʻo pehē, “ʻOku fiefia hoku lotó [ʻi he ʻEikí]” (1 Samuela 2:1).
Vakai foki ki he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá ke maʻu ai ha vakai fakalūkufua ki he ongo tohi ʻa Lute mo 1 Samuelá.
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
‘E lava ke liliu ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e mamahí ke fiefia.
ʻOku faingataʻa ʻa e moʻuí ki ha uitou ʻi ha faʻahinga kuonga pē. Ka ʻi he taimi naʻe mālōlō ai e husepāniti ʻo Luté, naʻe mātuʻaki faingataʻa hono tūkungá. Ko e tukufakaholo ʻa ʻIsileli he taimi ko iá, ʻoku ʻikai ha totonu ʻa ha fefine ʻoku ʻikai hano husepāniti pe foha ki ha koloa pe ko ha faʻahinga founga ke maʻu ai ha moʻui. ʻI hoʻo lau e talanoa ʻo Luté, fakatokangaʻi hono hanga ʻe he ʻEikí ʻo liliu e meʻa fakamamahí ki ha ngaahi tāpuaki maʻongoʻonga. Ko e hā e meʻa ‘okú ke fakatokangaʻi meia Lute naʻe mei lava ke ne tokoniʻi iá? Naʻe huhuʻi fēfē ʻe Poasi ʻa Lute mei hono tūkunga mātuʻaki faingataʻaʻiá? (vakai, Lute 4:4–10). Naʻe tatau fēfē ʻa Lute mo Poasi pea mo Sīsū Kalaisí?
Vakai foki, “Be Still, My Soul,” Hymns, fika 124.
ʻOku ou falala ʻe tataki mo tokoniʻi au ʻe he ʻOtuá ʻi ha faʻahinga tūkunga pē te u ʻi ai.
Mahalo kuó ke foua ha fuʻu mole lahi, ʻo hangē ko Lute mo Nāomí (vakai, Lute 1:1–5). Pe mahalo, te ke hangē ko ʻAná, ʻo fakaʻamua ha ngaahi tāpuaki ʻoku teʻeki ai ke ke maʻu (vakai, 1 Samuela 1:1–10). Naʻe fakahaaʻi fēfē ʻe he ongo fefiné ni ʻa ʻena tui ki he ʻOtuá? Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei heʻena sīpingá?
Ko e moʻoni, ʻoku ʻikai ke maʻu ʻe he taha kotoa ʻokú ne lotua ha fānaú haʻane tama, pea ʻoku ʻikai ke toe mali ʻa e taha kotoa pē kuo pekia hono malí. Ka ʻoku maʻu ʻe he tokotaha kotoa pē ʻoku tafoki ki he Fakamoʻuí ʻa ʻEne tokoní mo e fakahinohinó. Fakakaukau ki he founga kuó ke “haʻu ke falala” ki he ‘Eikí (Lute 2:12) lolotonga ho taimi faingataʻá.
Vakai foki, Amy A. Wright, “Kātakiʻi ʻa e ʻAhó ʻia Kalaisi,” Liahona, Nōvema 2023, 9–11.
For This Child I Prayed (Naʻá Ku Lotua e Tamá ni), tā ʻa Elspeth Young
Ke maʻu e tokoni ʻa e ʻEikí, ʻoku fiemaʻu ke u falala kiate Ia mo talangofua ki Heʻene ngaahi fekaú.
Naʻe mahino ne fakakaukau e kau ʻIsilelí ko ʻenau maʻu ko ia e puha ʻo e fuakavá ʻe maluʻi ai kinautolu, ʻi he taimi ʻe ʻohofi ai kinautolu ʻe honau ngaahi filí. ʻI hoʻo lau ʻa e 1 Samuela 4–6, fakakaukau ki he ʻuhinga naʻe ʻikai ke maluʻi ai kinautolú. (Toe fakatokangaʻi foki e ngaahi angafai taʻemāʻoniʻoni ʻa e ongo foha ʻo ʻĪlaí, ʻa ia naʻá na hoko ko ha ongo taulaʻeiki ʻi he tāpanekalé, ʻi he 1 Samuela 2:12–25.) ʻOkú ke fakakaukau ko e hā e meʻa naʻe feinga ʻa e ʻEikí ke akoʻi ki Hono kakaí? Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he meʻa naʻe hoko ki he kau Filisitiá hili ʻenau maʻu ʻa e puhá? (vakai, vahe 5–6). Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he ngaahi feinga ʻa ʻIsileli ke toe maʻu e maluʻi ʻa e ʻEikí ʻi he 1 Samuela 7?
ʻE lava ke tataki fakalaumālie koe ʻi hono lau e foʻi maau fakahīkihiki ʻa ʻAná ʻi he 1 Samuela 2:1–10. Ko e hā e meʻa ʻokú ke maʻu mei heʻene ngaahi leá naʻe mei lava ke tokoni ki he ongo foha ʻo ʻĪlaí mo e toenga ʻo e kakai ʻIsilelí?
ʻOku ou lava ke fanongo mo talangofua ki he leʻo ʻo e ʻEikí.
ʻOku ʻi ai e taimi ʻe niʻihi, te ke hangē ai ko Samuelá, ʻo fanongo ki he leʻo ʻo e ʻEikí kae ʻikai ke ʻiloʻi ia. Hangē pē ko kitautolú kotoá, naʻe pau ke ako ʻa Samuela ke ne fakatokangaʻi e leʻo ʻo e ʻEikí. ʻI hoʻo ako ʻa e 1 Samuela 3, ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he kiʻi tamasiʻí ni ʻo kau ki he fanongo mo talangofua ki he leʻo ʻo e ʻEikí? Te ke lava foki ʻo fekumi ʻi he ngaahi potufolofola kehe ko ʻení pea hiki ha lisi ʻo e ngaahi fakahinohino ʻe lava ʻo tokoni ki ha taha ke ne fakatokangaʻi ʻa e leʻo ʻo e ʻEikí: 1 Ngaahi Tuʻi 19:11–12; Luke 24:15–32; 3 Nīfai 11:3–7; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:22–23; 8:2–3; 9:7–9.
ʻOku ʻi ai e taimi ʻe niʻihi te ke ongoʻi ʻoku tāpuni ʻa e ngaahi langí pea ʻoku ʻikai ke fie fetuʻutaki ʻa e ʻOtuá mo koe. Naʻe pehē ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni, “ʻOku [finangalo] koā [ʻa e] ʻEikí ke folofola atu kiate koe? ʻIo!” (“Fakahā maʻá e Siasí, Fakahā ki Heʻetau Moʻuí,” Liahona, Mē 2018, 93–96). ʻI hoʻo ako e pōpoaki ʻa Palesiteni Nalesoní, ko e hā e meʻa ʻokú ke ʻilo ʻokú ne ueʻi fakalaumālie koe ke ke fanongo mo talangofua ki he leʻo ʻo e ʻEikí? Ko e hā e meʻa ʻoku fakaafeʻi atu koe ʻe Palesiteni Nalesoni ke ke faí, pea ko e hā e ngaahi tāpuaki ʻokú ne talaʻofa atú? Te ke lava foki ʻo maʻu ha ngaahi fakaafe mo ha ngaahi tāpuaki kuo palōmesi atu ʻo kau ki he fakahaá ʻi he “ʻAʻeva ʻi he maama ʻa e ʻOtuá” (Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí, 16–20). Fakakaukau ke fili ha meʻa ʻe taha te ke lava ʻo fai ke “fakalahi ai hoʻo malava fakalaumālie ʻo maʻu e fakahaá.”
Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Te u lava ʻo fakahaaʻi ʻeku ʻofá mo e angaʻofá ki he kakai ʻoku mau feohí.
-
ʻI hoʻo vahevahe ki hoʻo fānaú e talanoa ʻo Luté (te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e “Lute mo Nāomi” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 100–103), fakaafeʻi ke hiki honau nimá ki ʻolunga he taimi kotoa pē ʻoku nau fanongo ai ki ha tōʻonga ʻo e angaʻofá ʻi he foʻi talanoá. Te nau lava foki ʻo vahevahe ʻa e ongo ʻoku nau maʻu ʻi he taimi ʻoku angaʻofa ai ʻa e niʻihi kehé kiate kinautolú, pe taimi ʻoku nau angaʻofa ai ki he niʻihi kehé. Ko e hā ha founga kuo angaʻofa ai ʻa e Fakamoʻuí kiate kitautolú? Te tau lava fēfē ʻo muimui ki Heʻene sīpingá? (vakai, “Ko e Angaʻofá ʻe Kamata ʻIate Au,” Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 83).
2:0Ruth and Naomi
Te u lava ʻo tui ki he ʻEikí.
-
ʻE lava ke ueʻi fakalaumālie ʻe he talanoa ʻo Lute mo ʻAná hoʻo fānaú ke nau faivelenga lolotonga e ngaahi taimi faingataʻá. Fakakaukau ke tokoniʻi kinautolu ke nau faʻu ha kiʻi saati faingofua ʻaki e ngaahi ʻuluʻi tohi Ngaahi ʻAhiʻahí, Ngaahi Tōʻongá, Ngaahi Tāpuakí. Te mou lava ʻo lau fakataha ʻa e Lute 1:3–5, 8, 16; 2:1–3, 8–12; 4:13–17; 1 Samuela 1:1–18 pea hiki ʻi lalo ʻi he ngaahi ʻuluʻi tohí ʻa e meʻa ʻoku nau maʻu ʻi he ngaahi veesi ko ʻení. Naʻe fakahaaʻi fēfē ʻe Lute mo ʻAna ʻena tui ki he ʻEikí? Te ke lava pe ko hoʻo fānaú ʻo vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo e founga kuo tāpuekina ai koe ʻe he ʻEikí lolotonga e ngaahi taimi faingataʻá.
ʻOku fanongo mai ʻa e Tamai Hēvaní mo tali ʻeku ngaahi lotú.
-
Ke ako ʻo kau kia ʻAná, ʻe lava ke lau ʻe hoʻo fānaú ʻa e 1 Samuela 1:1–18 pe “ʻAna” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá (104–5) pe sio ʻi he “Hannah’s Faith” (vitiō, Gospel Library). Mahalo ʻe fakafiefia hano tolongi ha foʻi pulu ki ha kiʻi tamasiʻi pea fakaafeʻi ke ne fakamatalaʻi ha konga ʻo e talanoá kimuʻa pea paasi ʻa e foʻi pulú ki ha taha kehe. Ko e hā e meʻa ʻoku tau ako ʻo fekauʻaki mo e lotú mei he sīpinga ʻa ʻAná?
1:15Hannah
3:9Hannah's Faith
ʻOku Tala ʻe Samuela ʻa e Moʻoní kia ʻĪlai, tā ʻa Robert T. Barrett
Te u lava ʻo fanongo mo talangofua ki he leʻo ʻo e ʻEikí.
-
Mahalo naʻa lava ke tokoni ki hoʻo fānaú hano fakatātaaʻi faingofua ha meʻa ke nau ako mei he aʻusia ʻa Samuela ʻi he fakahaá. ʻE lava ke ʻai ke hoko ha kiʻi tamasiʻi pe taʻahine ʻe taha ko Samuela ia, pea ʻai ha taha ko ʻĪlai ʻi hoʻo lau ʻa e 1 Samuela 3:1–10 (vakai foki, “Samuela ko e Palōfitá” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 106–9, pe ko e vitiō “Samuel and Eli,” Gospel Library). Ko e hā e meʻa ʻoku tau ako meia Samuela fekauʻaki mo e founga ke fanongo ai ki he leʻo ʻo e ʻEikí? ʻOku tau fakahaaʻi fēfē ʻoku tau loto-fiemālie ke fanongo ʻi he taimi ʻoku folofola mai ai e ʻEikí kiate kitautolú?
2:10Samuel the Prophet
2:3Samuela mo ʻĪlai
-
Kole ki hoʻo fānaú pe te nau fakamatalaʻi fēfē ki ha taha ʻa e founga ʻoku folofola ange ai ʻa e ʻEikí kiate kinautolú. Te ke lava ʻo tokoni ke nau kumi e ngaahi talí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:22–23; 8:2–3; 9:7–9.
Tokoni‘i hoʻo fānaú ke nau ako ke ʻiloʻi ʻa e Laumālié. ʻOku ʻikai faingofua hono fakafaikehekeheʻi ʻetau ngaahi ongó mo e Laumālie Māʻoniʻoní. ʻOku fefaʻuhi ʻa e tokotaha kotoa pē mo e meʻa peheni ʻi he taimi ki he taimi. Fakaʻaongaʻi ʻa e faingamālie kotoa pē te ke lavá ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakatokangaʻi ʻa e taimi ʻoku nau ongoʻi ai ʻa e ivi tākiekina ʻo e Laumālié. Hangē ko ʻení, ʻi hoʻo lau ʻa e 1 Samuela 3:1–10 mo e ngaahi veesi ʻoku fokotuʻu atu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, te ke lava ʻo vahevahe ha ngaahi aʻusia ʻa ia kuo akoʻi ai koe ʻe he ʻEikí ʻi ho ʻatamaí mo e lotó.
Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.