Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
6–12 ʻEpeleli. “Manatu ki he ʻAhó Ni, ʻa ia Kuo Mou Haʻu Ai mei ʻIsipité”: ʻEkesōtosi 7–13


“6–12 ʻEpeleli. ‘Manatu ki he ʻAhó Ni, ʻa ia Kuo Mou Haʻu Ai mei ʻIsipité’: ʻEkesōtosi 7–13,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“6–12 ʻEpeleli. ‘Manatu ki he ʻAhó Ni, ʻa ia Kuo Mou Haʻu Ai mei ʻIsipité,’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻá 2026

Ko Mōsese mo ʻĒlone ʻi he fakamaauʻanga ʻo Feló

Tā fakatātā ʻo Mōsese mo ʻĒlone ʻi he fakamaauʻanga ʻo Feló, tā ʻa Robert T. Barrett

6–12 ʻEpeleli: “Manatu ki he ʻAhó Ni, ʻa ia Kuo Mou Haʻu Ai mei ʻIsipité”

ʻEkesōtosi 7–13

Naʻe mamahi hokohoko ʻa ʻIsipite ʻi he mahaki fakaʻauhá, ka naʻe kei fakafisi pē ʻa Felo ke tukuange ʻa e kakai ʻIsilelí. Ka naʻe kei hokohoko atu hono fakahā ʻe he ʻOtuá Hono mālohí mo ʻoange ha ngaahi faingamālie kia Felo ke ne tali “ko au ko [e ʻEikí]” pea “ʻoku ʻikai ha toko taha ʻi māmani ʻo hangē ko aú” (ʻEkesōtosi 7:5; 9:14). Lolotonga ko iá, kuo pau pē naʻe mamata mo ofoofo ʻa Mōsese mo e kakai ʻIsilelí ʻi he ngaahi fakahā ko ʻeni ʻo e mālohi ʻo e ʻOtuá maʻanautolú. Ko e moʻoni naʻe fakapapauʻi ʻe he ngaahi fakaʻilonga hokohoko ko ʻení ʻa ʻenau tui ki he ʻOtuá mo fakamālohia ʻenau loto-fiemālie ke muimui ki he palōfita ʻa e ʻOtuá. Pea ʻi he ʻikai lava ʻe he ngaahi mahaki fakaʻauha fakalilifu ʻe hivá ʻo fakatauʻatāinaʻi ʻa e kakai ʻIsilelí, ko e mahaki fakaʻauha hono hongofulú—ʻa e pekia ʻo e ʻuluaki fohá, kau ai e ʻuluaki foha ʻa Feló—ne faifai pea fakangata ai ʻa e nofo pōpulá. ʻOku ngali feʻunga ʻeni koeʻuhí ko e tūkunga kotoa pē ʻo e pōpula fakalaumālié, ʻoku ʻi ai moʻoni ha founga pē ʻe taha ke hao mei ai. ‘Oku ngata pē ʻi he feilaulau ʻo Sīsū Kalaisí, ko e ʻUluaki ʻAló—ʻa e taʻataʻa ʻo e Lami taʻe-hano-melé—te ne fakahaofi kitautolú.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

ʻEkesōtosi 7–11

Te u lava ʻo fili ke fakamolū hoku lotó.

Fakatauange pē he ʻikai ke teitei fehangahangai ho lotó mo e finangalo ʻo e ʻOtuá ʻo hangē ko Feló. Ka ʻoku ʻi ai pē ʻa e taimi ʻoku faʻa fefeka hotau lotó kae ʻikai ke fakamolū ʻo hangē ko e tuʻunga ʻoku totonu ke ʻi aí. Ko e hā ha meʻa ʻoku mahuʻinga kiate koe fekauʻaki mo e ngaahi tali ʻa Felo ki he ngaahi tautea ʻi he ʻEkesōtosi 7:14–25; 8:5–32; 9:1–26; 10:12–29; 12:29–33? Fakatokangaʻi ange ʻa e fakamaʻalaʻala ʻi he Liliu ʻa Siosefa Sāmita ʻo e ʻEkesōtosi 7:3, 13; 9:12.

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku hoko ai e “fakafefeká” ko ha fakamatalaʻi lelei ʻo e loto ʻo Feló? Fakakaukau ki he meʻa ʻokú ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení ʻo kau ki hano maʻu ha loto ʻoku vaivaí: 1 Nīfai 2:16; Mōsaia 3:19; ʻAlamā 24:7–8; 62:41; ʻEta 12:27. ʻI hoʻo laukonga fekauʻaki mo e ngaahi nunuʻa ʻo e loto-fefeka ʻa Feló, fakalaulauloto ki he tuʻunga ho lotó. Ko e hā ha ngaahi liliu ʻokú ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke ke fakahoko?

ʻEkesōtosi 12:1–42

fakaʻilonga seminelí
ʻE lava ke fakahaofi au ʻe Sīsū Kalaisi koeʻuhí ko ʻEne Fakaleleí.

Ko e founga pē ʻe taha ʻe fakahaofi ai ʻa e kakai ʻIsilelí mei he tautea hono hongofulú naʻe fakamatalaʻi ʻi he ʻEkesōtosi 11:4–5, ko e muimui pau ki he ngaahi fakahinohino naʻe ʻoange ʻe he ʻEikí kia Mōsese ʻi he ʻEkesōtosi 12, ko ha ouau naʻe ʻiloa ko e Laka Atú. ʻOku akoʻi mai ʻe he Laka Atú ʻo fakafou ʻi he ngaahi fakataipé ko e fakahaofi ʻe he ʻEikí ʻa e kau ʻIsilelí mei he nofo pōpula ʻi ʻIsipité, ʻoku pehē pē foki ʻEne lava ʻo fakahaofi kitautolu mei he pōpula ʻo e angahalá. Ke vakaiʻi ʻa e fakataipe ko ʻení ʻi he ʻEkesōtosi 12:1–42, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ha saati hangē ko ʻení:

Fakataipé

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Ko e pōpoaki ʻa e ʻOtuá kiate aú

Fakataipé

Ko e kamataʻanga ʻo e ngaahi māhiná (veesi 2; naʻe fekau ʻe he ʻEikí ki he kau ʻIsilelí ke nau fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa ko ʻení ke fakaʻilongaʻi ʻaki e kamataʻanga ʻo ʻenau tohi māhiná).

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

ʻE hoko ʻeni ko ha kamataʻanga foʻou maʻa ʻIsileli. Naʻe pau ke nau “fanauʻi foʻou.”

Fakataipé

Ko e lamí (veesi 3–5).

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Vakai, Sione 1:29; 6:54; 1 Pita 1:19.

Fakataipé

Toto ʻo e lamí ʻi he pou ʻe ua ʻo e matapaá (veesi 7, 13, 23).

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Vakai, Mōsaia 4:2; Fakahā 12:11.

Fakataipé

Mā taʻe fakalēvani (veesi 8, 15, 19–20).

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

ʻE lava ke hoko ʻa e lēvaní, pe ʻīsité, ko ha fakataipe ʻo e faihala koeʻuhí he ʻoku kovi vave ia. Vakai, Mātiu 16:6–12; Sione 6:35.

Fakataipé

Louʻakau kona (veesi 8).

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Ko ha fakamanatu ʻo e mamahi ʻo e angahalá mo e pōpulá. Vakai, ʻEkesōtosi 1:14; Mōsese 6:55.

Fakataipé

Maʻu meʻatokoni fakatoʻotoʻo, kuo maau ke ʻalu (veesi 11).

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Ko ha fakataipe ʻo e fiemaʻu vivili ke liʻaki ʻa e pōpula ʻo e angahalá. Vakai, Sēnesi 39:12; 2 Tīmote 2:22.

Fakataipé

Ko e fai-fakaʻauhá (veesi 13, 23).

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 89:18–21.

Fakataipé

Naʻe fakatauʻatāinaʻi ʻa e kakai ʻIsilelí (veesi 29–32).

Ngaahi ʻuhinga ʻe ala maʻú

Vakai, 2 Nīfai 2:26; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:15–19, 31.

Ko e hā mo ha toe meʻa ʻokú ke maʻu ʻi he ngaahi fakahinohinó mo e ngaahi fakataipe ʻo e Laka Atú ʻokú ne fakamanatu atu kiate koe ʻa Sīsū Kalaisi mo ʻEne Fakaleleí? Ko e hā e meʻa ʻoku fokotuʻu atu ʻe he ngaahi fakataipe ko ʻení kiate koe fekauʻaki mo e founga ke maʻu ai e ngaahi tāpuaki ʻo ʻEne Fakaleleí?

Haʻu kia Kalaisi ʻaki hono ʻiloʻi ʻa e ngaahi fakataipe ʻoku fakamoʻoni kiate Iá. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí, “Kuo fakatupu mo ngaohi ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ke fakamoʻoniʻi au” (Mōsese 6:63vakai foki, 2 Nīfai 11:4). ʻI he ʻEkesōtosi 12, ʻoku fakataumuʻa kotoa e ngaahi fakataipe hangē ko e lamí, totó, mā taʻefakalēvaní, ngaahi maná, mo e fakahaofí kia Kalaisi. “Ko ʻene mahino pē kiate kitautolu ʻa e fekauʻaki ʻa e ngaahi meʻa ko ʻení mo e Fakamoʻuí, te nau lava leva ʻo akoʻi mai Hono mālohí mo e ngaahi ʻulungāngá” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí7).

Ko hono foaki ʻe Sīsū ʻa e sākalamēnití ki Heʻene kau ākongá.

ʻI he Fakamanatu Kiate Au, tā fakatātaaʻi ʻe Walter Rane

ʻEkesōtosi 12:14–17, 24–27; 13:1–16

ʻOku tokoni ʻa e sākalamēnití ke u manatuʻi hono fakahaofi au ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisí.

Naʻe fekau ʻe he Fakamoʻuí ki he kakai ʻIsilelí ke nau tauhi ʻa e Laka Atú ʻi he taʻu kotoa pē ke tokoni ke nau manatuʻi naʻá Ne fakahaofi kinautolu, neongo kuo fuoloa ʻaupito ʻenau tauʻatāina mei he nofo pōpulá. ʻI hoʻo lau ʻEne ngaahi fakahinohinó ʻi he ʻEkesōtosi 12:14–17, 24–27; 13:1–16, fakakaukau ki he meʻa ʻokú ke fai ke manatuʻi ai ʻa e ngaahi tāpuaki ʻa e ʻOtuá maʻaú. Te ke lava fēfē ʻo fakatolonga e manatu ko iá “ʻi homou ngaahi toʻu tangata tukufakaholó”? (vakai, ʻEkesōtosi 12:14, 26–27).

Ko e hā ha ngaahi faitatau ʻokú ke fakatokangaʻi ʻi he kātoanga ʻo e Laka Atú pea mo e sākalamēnití? Ko e hā ha meʻa te ke fai ke “manatu maʻu ai pē” kia Sīsū Kalaisí? (Molonai 4:3; 5:2).

Te ke lava foki ʻo fakalaulauloto ki ha ngaahi meʻa kehe ʻoku finangalo ʻa e ʻEikí ke ke manatuʻi; hangē ko ʻení, vakai, Hilamani 5:6–12; Molonai 10:3; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 3:3–5, 10; 18:10; 52:40.

Vakai foki, Kevin W. Pearson, “ʻOkú Ke Kei Loto-Fiemālie Nai?,” Liahona, Nōvema 2022, 67–69; “Always Remember Him” (vitiō), Gospel Library; “Ke Tau Fakamanatu,” Ngaahi Himi, fika 101.

5:28

Manatu Maʻu Ai Pē Kiate Ia

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga ki he konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

ʻEkesōtosi 7–11

ʻOku maʻu ʻe he ʻEikí ʻa e mālohi ki he meʻa kotoa pē.

  • ʻNaʻe fakahaaʻi ʻe he ngaahi tautea ʻoku fakamatalaʻi ʻi he ʻEkesōtosi 7–11 ki he kau ʻIsipité mo e kau ʻIsilelí ʻa e fuʻu mālohi lahi ʻo e ʻEikí. ʻE tokoniʻi ʻe he ʻEikí hoʻo fānaú ʻi he kotoa ʻo ʻenau moʻuí ʻi he taimi ʻoku nau tui ai ki Hono mālohí. Ke tokoni ke nau ako mei he talanoa ko ʻení, te ke lava ʻo ʻoange ki he fānau takitaha ha laʻipepa kuo vahevahe ki ha konga ʻe 10, pea fakaafeʻi ke nau tā ha fakatātā ʻo e ngaahi tautea ʻoku fakamatalaʻi ʻi he ngaahi veesi ko ʻení: ʻEkesōtosi 7:17–18; 8:1–4; 8:16–17; 8:20–22; 9:1–6; 9:8–9; 9:22–23; 10:4–5; 10:21–22; 11:4–7 (vakai foki, “Ko e Ngaahi Mahaki Fakaʻauha ʻo ʻIsipité” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 67–69). Lau fakataha ʻa e ʻEkesōtosi 7:5 mo e 9:14 ke fakamatalaʻi e ʻuhinga naʻe tuku mai ai ʻe he ʻEikí ʻa e ngaahi tauteá.

    2:3

    The Plagues of Egypt

  • Vahevahe mo hoʻo fānaú ʻa e founga kuo fakahaaʻi atu ai ʻe he ʻEikí kiate koe “ʻoku ʻikai ha toko taha ʻi māmani ʻe hangē ko [Iá]” (ʻEkesōtosi 9:14). Tuku ke nau vahevahe e founga ʻoku nau ʻiloʻi ai ʻoku mālohi ʻa e ʻEikí.

ʻEkesōtosi 8:28–32; 9:7

ʻE lava ke tokoniʻi au ʻe he ʻEikí ke u maʻu ha loto-vaivai.

  • Ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakakaukauloto ki he ʻuhinga ʻo e maʻu ha loto-vaivaí, mahalo ʻe fakafiefia ke fakaʻaliʻali kiate kinautolu ha meʻa ʻoku fefeka, hangē ko ha foʻi maka, mo ha meʻa ʻe taha ʻoku molū mo lava ke ne mimisi ha meʻa, ʻo hangē ko ha vavae. Te ke lava foki ʻo lingi ha vai ki he ngaahi meʻá ni ke fakatātaaʻi ʻa e faingofua ke tali ʻe ha loto-vaivai ʻa e folofola ʻa e ʻEikí. Te mou lava leva ʻo lau fakataha ha ngaahi veesi ʻe niʻihi ʻoku fakamatalaʻi ai ʻa e founga naʻe tali ʻaki ʻe Felo ʻa e ngaahi mahaki tautea naʻe ʻomi ʻe he ʻEikí (vakai, ʻEkesōtosi 8:28–32; 9:7). Ko e fē ʻi he ngaahi meʻá ʻokú ne fakafofongaʻi lelei taha e loto pe tōʻonga ʻa Feló? ʻOku ʻuhinga ki he hā ke maʻu ha loto-vaivaí? (vakai, Mōsaia 3:19).

  • Te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo ʻai ha lisi ʻo ha ngaahi tōʻonga ʻe niʻihi ʻe lava ke fakahaaʻi mai ai ʻa e taimi ʻoku tau loto-fefeka aí (hangē ko ʻení, fakaʻaongaʻi ha ngaahi lea taʻeʻofa pe ʻikai loto ke fie vahevahe). Te tau fakahaaʻi fēfē ki he ʻEikí ʻoku tau loto ke maʻu ha loto-vaivaí?

ko ha fāmili ʻoku nau maʻu e sākalamēnití

ʻEkesōtosi 12:1–13

ʻE lava ke tokoniʻi au ʻe he sākalamēnití ke u manatu kia Sīsū.

  • Naʻe akoʻi ʻe he Laka Atú ʻa e kakai ʻIsilelí ke nau hanganaki atu ki he Fakamoʻuí mo ʻEne feilaulau maʻatautolú. ʻI hoʻomou vakaiʻi fakataha ʻa e ʻEkesōtosi 12:1–13 , tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau sio ki he fehokotaki ʻa e ngaahi fakaikiiki ʻo e Laka Atú mo e Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí (vakai foki, “Ko e Laka Atú” ʻi he Ngaahi Fakatātā ʻo e Fuakava Motuʻá, 70–74). Hangē ko ʻení, ʻoku faitatau fēfē ʻa Sīsū mo e lami ʻoku fakamatalaʻi ʻi he veesi 5?

    2:54

    The Passover

  • ʻI he ʻaho ní, ʻoku tau maʻu ʻa e sākalamēnití ke manatu ki he feilaulau ʻa Sīsuú. Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ki hoʻo fānaú ha fakatātā ʻo e sākalamēnití pea talanoa ki he anga hono tokoniʻi kitautolu ʻe he ouau ko ʻení ke tau manatuʻi ʻa Sīsū Kalaisí. Te ke lava ʻo tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ʻa e foʻi lea ko e “manatu” ʻi he lotu tāpuakiʻi ʻo e sākalamēnití (vakai, Molonai 4–5). Pe hivaʻi fakataha ha himi manako fekauʻaki mo e sākalamēnití, pea tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakatokangaʻi ʻa e ongoʻi nonga ʻoku nau maʻu ʻi he taimi ʻoku nau fakakaukau ai ki he Fakamoʻuí. Te tau fekumi fēfē ki he ongo ko iá ʻi he taimi ʻoku tau maʻu ai ʻa e sākalamēnití?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

fakatātā ʻo ha ʻohomohe ʻo e Laka Atú

Ko e ʻOhomohe Laka Atú, tā ʻa Brian Call

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: ʻE lava ke tokoniʻi au ʻe he sākalamēnití ke u manatuʻi ʻa Sīsū