Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
9–15 Fēpueli. “Naʻe Maʻu ʻe Noa ʻa e ʻOfa ʻi he ʻAo ʻo e ʻEikí”: Sēnesi 6–11; Mōsese 8


“9–15 Fēpueli. ‘Naʻe Maʻu ʻe Noa ʻa e ʻOfa ʻi he ʻAo ʻo e ʻEikí’: Sēnesi 6–11; Mōsese 8,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“9–15 Fēpueli. ‘Naʻe Maʻu ʻe Noa ʻa e ʻOfa ʻi he ʻAo ʻo e ʻEikí’,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: 2026

ko e mavahe ʻa e fanga monumanú mei he ʻaʻaké pea ʻoku tuʻu ʻa Noa mo hono fāmilí ʻi ha funga maka

ʻOku Tauhi ʻe Sihova ha Palōmesi, tā ʻa Sam Lawlor

9–15 Fēpueli: “Naʻe Maʻu ʻe Noa ʻa e ʻOfa ʻi he ʻAo ʻo e ʻEikí”

Sēnesi 6–11; Mōsese 8

ʻI heʻetau moʻui ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní, ʻoku ʻi ai ha ʻuhinga makehe ke tau tokanga ai ki he talanoa ʻo e Lōmakí. ʻI he taimi naʻe akoʻi ai ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e founga ʻoku totonu ke tau tokanga ai ki Heʻene Hāʻele ʻAnga Ua Maí, naʻá Ne folofola ʻo pehē, “Hangē ko ia ʻi he ngaahi ʻaho ʻo Noá, ʻe pehē pē foki ʻi he hāʻele mai ʻa e Foha ʻo e Tangatá” (Siosefa Sāmita—Mātiu 1:41). ʻIkai ke ngata aí, ko e ngaahi lea ko ia ʻokú ne fakamatalaʻi e kuonga ʻo Noá, hangē ko e “fakalielia” mo e “fonu ia ʻi he fai fakamālohí,” ʻe lava ke ne fakamatalaʻi tatau pē mo hotau kuongá (Sēnesi 6:12–13; Mōsese 8:28). ʻOku toe fakatatau pē foki e talanoa ʻo e Taua ʻo Pēpelí ki hotau kuongá, ʻi hono fakamatalaʻi ʻo e hīkisiá pea hoko atu ai e puputuʻú mo e māvahevahé.

ʻOku mahuʻinga ʻa e ngaahi fakamatala fakakuongamuʻa ko ʻení ʻo ʻikai koeʻuhí pē ʻoku nau fakahā mai ʻa e toutou hoko ʻa e faiangahalá ʻi he hisitōliá. Kae mahulu hake aí, ʻoku nau akoʻi mai ʻa e meʻa ke tau fakahoko ki aí. Naʻe maʻu ʻe Noa ʻa e “ʻofá ʻi he ʻao ʻo e ʻEikí” (Mōsese 8:27). Pea naʻe tafoki e ngaahi fāmili ʻo Sēletí mo hono tokouá ki he ʻEikí pea naʻe fakahaofi kinautolu mei hono veuveukí mo e māvahevahe ʻi Pēpelí (vakai, ʻEta 1:33–43). Kapau ʻoku tau fifili ki he founga ke maluʻi ai kitautolu mo hotau ngaahi fāmilí lolotonga e fakalieliá mo e fakamālohí, ʻoku lahi e ngaahi meʻa te tau ako mei he ngaahi talanoa ʻi he ngaahi vahe ko ʻení.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Sēnesi 6; Mōsese 8

fakaʻilonga seminelí
ʻOku ʻi ai e malu fakalaumālie ʻi he muimui ki he palōfita ʻa e ʻEikí.

ʻOkú ke vakai nai ki ha meʻa ʻi he fakamatala ʻo e kuonga ʻo Noá ʻoku ngali tatau mo e ngaahi tūkunga ʻi hotau kuongá? Kae tautefito ki he Mōsese 8:15–24, 28. Ko e hā ha ngaahi kaveinga ʻokú ke sio ʻoku toutou ʻasi mai?

Ko e meʻa mahuʻinga ʻe taha te ke fakatokangaʻi ʻoku faitataú ko e ui ʻe he ʻOtuá ʻa Noa ke hoko ko ha palōfita, pea kuó Ne ui foki mo ha palōfita he ʻahó ni. Fakakaukau ke ʻai ha lisi ʻo e ngaahi moʻoniʻi meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e kau palōfitá mei he Mōsese 8:13–30. ʻOku tatau fēfē nai hotau palōfita moʻuí mo Noá? Ko e moʻoni, ʻoku ʻikai ke fakatokanga ʻa e palōfita ʻa e ʻEikí he ʻaho ní ʻo fekauʻaki mo ha Lōmaki pe fakaafeʻi kitautolu ke tau tokoni ke foʻu ha ʻaʻake. Ka ko e hā e meʻa ʻokú ne fakatokanga mai kiate kitautolú? Pea ko e hā ʻa e meʻa ʻokú ne fakaafeʻi ke tau faí? Ke tokoni ki hono tali ʻo e ngaahi fehuʻí, te ke lava ʻo toe vakaiʻi ha vahe mei he Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí ʻi he Gospel Library, tautefito ki he konga ʻo e “Ngaahi Fakaafé mo e Ngaahi Tāpuaki ʻOku Talaʻofa Maí.” Mahalo te ke lava ʻo fili ha fakatokanga ʻe taha mo ha fakaafe ʻe taha ʻoku ngali mahuʻinga makehe kiate koe.

Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Allen D. Haynie, “Kuo fili ʻe ha Tamai Hēvani haohaoa mo ʻofa ʻa e sīpinga ki hono fakahā ʻo e moʻoní ki Heʻene fānaú ʻo fakafou ʻi ha palōfita” (“Ko ha Palōfita Moʻui maʻá e Ngaahi ʻAho Kimui Ní,” Liahona, Mē 2023, 25). Fakakaukau ke ako e pōpoaki ʻa ʻEletā Hainí, ʻo kumi e ngaahi ʻuhinga ʻoku hoko ai hono maʻu ha palōfitá ko ha fakaʻilonga ʻo e ʻofa ʻa e Tamai Hēvaní. Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe he muimui ki he palōfita ʻa e ʻEikí ke ke ongoʻi malu ʻi he moʻui ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní?

Vakai foki, Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Kau Palōfitá,” Gospel Library; “Why Do We Have Prophets?” (vitiō), Gospel Library.

1:37

Why Do We Have Prophets?

Sēnesi 6:5–13

Ko e Lōmakí ko ha ngāue ia ʻo e ʻaloʻofa ʻa e ʻOtuá.

ʻOku fifili ha kakai ʻe niʻihi ʻo kau ki he fakamaau totonu ʻa e ʻOtuá ʻi hono ʻomi ʻa e Lōmakí ke “fakaʻauha … ʻa e tangatá” (Sēnesi 6:7). Naʻe fakamatalaʻi ʻe ʻEletā Niila A. Mekisuele ko e taimi ne hoko ai e Lōmakí, “naʻe aʻu ʻa e faikoví ki ha tuʻunga naʻe maumauʻi ai ʻa e tauʻatāina ke filí, ʻo ʻikai lava ai ke ʻomi ʻa e ngaahi laumālié ki heni ʻi he tuʻunga ʻo e fakamaau totonú” (We Will Prove Them Herewith [1982], 58). Te ke lava foki ʻo fakakaukau ki he founga ne hoko ai e Lōmakí ko ha ngāue ʻo e ʻaloʻofá. Ko e hā e meʻa ʻokú ke maʻu ʻi he Sēnesi 6:5–13 ʻokú ne fakahaaʻi ʻa e ʻaloʻofa ongongofua mo e ʻofa ʻa e ʻEikí ki he kakaí?

Sēnesi 9:8–17

‘Oku tokoni ʻa e ngaahi toukení pe fakataipé ke u manatuʻi ʻeku ngaahi fuakava mo e ʻEikí.

Fakatatau ki he Sēnesi 9:8–17, ko e hā e meʻa ʻe lava ke fakamanatu atu ʻe ha ʻumata kiate koé? Ko e hā e meʻa ʻoku tānaki atu ʻe he Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, Sēnesi 9:21–25 (ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá) ki he mahino ʻokú ke maʻú? Te ke lava foki ʻo fakakaukau ke ʻai ha lisi ʻo ha ngaahi meʻa kehe (hangē ko ha ngaahi fakataipe, ngaahi meʻa [objects], pe ha toe meʻa kehe pē) kuo foaki atu ʻe he ʻOtuá ke fakamanatu atu kiate koe hoʻo ngaahi fuakavá. Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he ngaahi meʻá ni kiate koé? ʻOku nau tokoni fēfē atu ke ke manatuʻí?

Vakai foki, Gerrit W. Gong, “Manatu Maʻu Ai Pē Kiate Ia,” Liahona, Mē 2016, 108–11; “Tau Lotu pea Tau Hū,” Ngaahi Himí, fika 104.

ko e kaka hake ʻa e kau tangatá ʻi he tauá ʻaki e maea mo ha sitepu

Ko e Taua ʻo Pēpelí, tā ʻa David Green

Sēnesi 11:1–9

Ko e muimui ʻia Sīsū Kalaisí ʻa e hala pē ʻe taha ki he Tamai Hēvaní.

‘Oku mālie hono fakafehoanaki ʻo e talanoa ʻo hono langa ʻe he kakai ʻo Pēpelí ha tauá, ki he talanoa ʻo ʻĪnoke mo hono kakaí ʻi heʻenau langa ʻo Saioné, ʻa ia naʻa mou ako he uike kuo ʻosí. Na‘e feinga ʻa e ongo falukunga kakaí fakatouʻosi ke aʻu ki he langí ka ʻi ha ongo founga kehekehe. Naʻe founga fēfē hono maʻu ʻe he kakai ʻo Saioné ʻa langí? (vakai, Mōsese 7:18–19, 53, 62–63, 69). Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he Sēnesi 11:1–9 mo e Hilamani 6:26–28 fekauʻaki mo e kakai ʻo Pēpelí? Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi mai heni fekauʻaki mo ʻetau ngaahi feinga ke foki ki he ʻao ʻo e ʻOtuá? Ko e hā e meʻa kuo ʻomi ʻe he ʻOtuá ke tokoniʻi kitautolu ke “aʻu … ki langí”? (Sēnesi 11:4; vakai foki, Sione 3:16).

Ako mālohi. ʻE lava ke kau ʻi he akó ha meʻa lahi ange ʻi he laukonga pē pe fakafanongó. Hangē ko ʻení, ʻi hoʻo ako fekauʻaki mo e Taua ʻo Pēpelí, te ke lava mo ho fāmilí pe kalasí ʻo tohi ʻi ha ʻū laʻipepa, ʻa e ngaahi meʻa ʻokú ne tohoakiʻi kitautolu mei he ʻOtuá. Hili iá, te ke lava ʻo hiki ʻi ha ʻū laʻipepa kehe ha ngaahi meʻa ʻokú ne ʻomi kitautolu ke tau ofi ange ki he ʻOtuá. Fokotuʻutuʻu e ʻuluaki kulupu ʻo e ʻū laʻipepá ki ha fōtunga ʻo ha taua pea ko e kulupu fika uá ki ha fōtunga ʻo ha temipale.

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga 01 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Sēnesi 6:14–22; 7–8; Mōsese 8:16–24

ʻE tāpuekina au mo hoku fāmilí ʻi he muimui ki he palōfita ʻa e ʻEikí.

  • ʻOku saiʻia ha fānau tokolahi ʻi he talanoa ʻo Noa mo e ʻaʻaké. Fakakaukau ke ʻoange ki hoʻo fānaú ha ngaahi faingamālie ke nau vahevahe ʻa e meʻa ʻoku nau ʻilo fekauʻaki mo iá. Ke tokoni kiate kinautolú, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi e ʻū fakatātā ʻi he fokotuʻutuʻu ko ʻení, “Noa mo Hono Fāmilí” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá (22–25), pea mo e veesi hono tolu ʻo e “Muimui He Palōfitá” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 58). ʻE lava ke fiefia hoʻo fānaú ʻi hano fakatātaaʻi ha ngaahi konga ʻo e talanoá—hangē ko ʻení, ko ʻenau ʻai ke hangē ʻoku nau fakaʻaongaʻi ha meʻangāue ke foʻu ʻa e ʻaʻaké pe ʻalu hangē ko e fanga manú ʻi heʻenau hū ki he ʻaʻaké.

  • ʻI hoʻomou talanoa fakataha fekauʻaki mo Noá, tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau ʻiloʻi ʻetau monūʻia ke maʻu ha palōfita ʻa e ʻOtuá he ʻahó ni. Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ʻi he Mōsese 8:16–24 ke ʻilo e ngaahi meʻa naʻe akoʻi ʻe Noa ʻa ia ʻoku kei akoʻi pē ʻe he kau palōfita ʻa e ʻEikí he ʻahó ni. ʻOku faitāpuekina fēfē kitautolu ʻi heʻetau talangofua ki he ngaahi akonaki ko ʻení?

Sēnesi 9:15–16

ʻE tauhi ʻe he ʻOtuá ʻEne ngaahi palōmesi kiate aú.

  • Mahalo ʻe fiefia ho fānaú ke tā fakatātā pe valivali ha ʻumata lolotonga hoʻomou talanoa ki he meʻa ʻokú ne fakafofongaʻí (vakai, Liliu ʻa Siosefa Sāmitá, Sēnesi 9:21–25 [ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá]). Ko e hā e meʻa naʻe finangalo ʻa e ʻOtuá ke fakakaukau ki ai ʻa Noa mo hono fāmilí ʻi ha taimi pē te nau sio ai ki ha ʻumatá?

  • Te ke lava foki ʻo fakaʻaliʻali ki hoʻo fānaú ha meʻa ʻokú ke maʻu ʻokú ne fakamanatu atu kiate koe ha meʻa mahuʻinga ʻi hoʻo moʻuí, hangē ko ha foʻi mama mali, ko ha laʻitā, pe ko ha tohinoa. Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau vahevahe ʻenau ngaahi sīpinga pē ʻanautolu. ʻE lava ke fakatupunga heni ha talanoa fekauʻaki mo ha ngaahi meʻa ʻe tokoni ke tau manatuʻi ʻetau ngaahi fuakavá, ʻo hangē ko e sākalamēnití, ʻa ia ʻoku tokoni ke tau manatuʻi ʻetau fuakava ʻi he papitaisó ke muimui kia Sīsū Kalaisí (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 20:75–79).

ʻumata tuʻu lō ua

Naʻe fakahā ʻe he ʻOtuá ki he fāmili ʻo Noa ʻe hoko ʻa e ʻumatá ko ha “fakaʻilonga ʻo e fuakava kuó u fai mo kimoutolú” (Sēnesi 9:12).

Sēnesi 11:1–9

Ko e muimui ʻia Sīsū Kalaisí ʻa e hala pē ʻe taha ki he langí.

  • ʻE lava ke fakafiefia kiate koe mo hoʻo fānaú ke langa ha taua ʻaki ha ʻū poloka pe ngaahi meʻa kehe. ʻI hoʻo fai iá, fakamatalaʻi ange naʻe fakakaukau ʻa e kakai ʻo Pēpelí te nau lava ʻo aʻu ki hēvani ʻi hono langa ha taua māʻolungá. Te mou lava leva ʻo sio fakataha ki ha fakatātā ʻo e Fakamoʻuí pea fehuʻi ki hoʻo fānaú pe ko e hā e founga ʻokú Ne tokoniʻi ai kitautolu ke tau aʻu ki hēvaní. Hili iá te mou lava leva ʻo talanoa fekauʻaki mo ha ngaahi meʻa te mou lava ʻo fai ke muimui ai ki he Fakamoʻuí.

  • Makehe mei hono lau e talanoa ʻo e taua ʻo Pēpelí ʻi he Sēnesi 11:1–9, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo lau ʻa e Hilamani 6:28. Fakatatau ki he veesi ko ʻení, ko e hā e ʻuhinga naʻe langa ai ʻe he kakai ʻo Pēpelí ʻa e tauá? Ko e hā e ʻuhinga ne hoko ai hono langa ʻo e taua ko ʻení ko e founga hala ia ke aʻu ai ki he langí? Te ke lava leva ʻo fekumi ʻi he 2 Nīfai 31:20–21 mo e Hilamani 3:28 ke ʻiloʻi ʻa e founga totonu ke aʻu ai ki hēvaní. Ko e hā ha faleʻi te tau ʻoange ki he kakai ʻo Pēpelí?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

ʻAʻake ʻa Noá

ʻAʻake ʻa Noá, tā ʻa Adam Klint Day. adamdayart.com

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: ʻE tāpuekina au mo hoku fāmilí ʻi he muimui ki he palōfitá