“Ngondu wa Kumpala 12–18. ‘Kale ku Tshibangidilu Nzambi Wakafuka Diûlu ne Buloba”: Genese 1–2; Mose 2–3; Abalahama 4–5,” Luaku, Undonde—Bua mu Dîku ne mu Ekelezia: Dipungila Dikulukulu 2026 (2026)
“Ngondu wa Kumpala 12–18. ‘Kale ku Tshibangidilu Nzambi Wakafuka Diûlu ne Buloba’,” Luaku, Undonde: 2026
Ngondu wa Kumpala 12–18: “Kale ku Tshibangidilu Nzambi Wakafuka Diûlu ne Buloba”
Genese 1–2; Mose 2–3; Abalahama 4–5
Bualu bua buloba budi butunyunguluka budi buimpa ne bua butumbi, bidi bikola bua kufuanyikija buloba pavuabu “kabuyi busunguluka, ne butupu” ne “kabuyi ne tshintu ne buikala nkayabu” (Genese 1:2; Abalahama 4:2). Tshintu tshimua tshidi mulubu wa bufuki utulongesha tshidi ne Nzambi udi, mu bikondu bionsu, mua kuenza tshintu kampanda tshimpa kupitshila ku tshintu tshidi katshiyi tshilongolola. Atshi tshidi tshiambuluisha bua kuvuluka padi nsombelu umueneka mukola. Tatu wa mu Diûlu ne Yezu Kilisto badi bafuki, ne mudimu wabu wa difuka netu kawena mujika. Badi mua kukenkesha mu bikondu bia mîdima mu mioyo yetu. Badi mua kûja miaba yetu mitupu ne moyo. Badi mua kutukudimuna mu bantu ba bunzambi batuvua benzejibua bua kuikala. Ki tshidi tshiumvuija kuikala mufukibua mu tshimfuanyikiji tshia Nzambi, mu difuanangana Nenda (tangila Genese 1:26). Tudi ne mushindu wa kulua bu Yeya: banzanjikibua, batumbishibua, ba mu diûlu.
Bua lumonu luimpa lua mukanda wa Genese, tangila “Genese” mu the Bible Dictionary.
Ngenyi bua Dilonga mu Dîku ne mu Ekelezia
Genese 1:1–25; Mose 2:1–25; Abalahama 4:1–25
“Kupitshila ku Muananyi Mulela Umue Nga kafuka bintu ebi.”
Nansha mutudi katuyi bamanya bintu bionsu pa mushindu uvua buloba bufukibua, bidi ne mushinga bua kumanya tshivua Nzambi musungula bua kubuluila pa Bufuki. Tshinyi tshidi Nzambi ukulongesha pa tshiotshi mu Genese 1:1–25; Mose 2:1–25; ne Abalahama 4:1–25? Buatshinyi mmusua bua umanya bintu ebi? Pawudi unana meji pa milubu eyi, udi kabidi mua kuela meji pa bidiyi ikulongesha pa Tatu wa mu Diûlu, pa Yezu Kilisto, ne pa wewa nkayeba.
Bua kutantshisha dilonga dieba, ela meji bua dibala tunungu etu pawudi wendakana mu bifukibua bia Nzambi anyi pawudi umvua musambu bu “Vous, créations de notre Dieu” (Cantiques, no. 31). Udi mua kupeta bimfuanyi bia bifukibua Bienda bidi bikuambuluisha bua kumvua kanemu bua Mufuki. Ela meji bua kufila mifundu eyi, pamua ne bujadiki bueba, kudi bakuabu.
Tangila kabidi Dilongesha ne Bipungidi 101:32–34.
Budimi bua Edene, kudi Grant Romney Clawson
Genese 1:26–27; Mose 2:26–27; Abalahama 4:26–27
Ndi mufukibua mu tshifuanyikiji tshia Nzambi.
Pawudi ubala Genese 1:26–27; Mose 2:26–27; ne Abalahama 4:26–27, nana meji pa tshidibi biumvuija kuikala mufukibua mu “tshifuanyikiji” anyi “difuanangana,” bia Nzambi muluma ne mukaji. Buatshinyi bidi ne mushinga bueba bua kumanya malelela mu tunungu etu? Tshilejilu, mushindu kayi udi malelela â alenga mushindu uwudi udimona nkayeba, bakuabu, ne Nzambi? Mushindu kayi udiwu mua kukuambuluisha pawudi ne ngumvuilu mibi pa wewa?
Bua kukuambuluisha bua wela meji pa nkonku eyi, suaku bua kûja tshiambilu bu etshi: “Bualu ndi mumanya ne ndi mufukibua mu tshifuanyikiji tshia Nzambi, ndi nsungula bua …” Kumonanuna “Your body is sacred” mu For the Strength of Youth: A Guide for Making Choices (mabeji 22–29) kudi mua kuambuluisha. Ela meji bua kusungula tshintu kampanda tshiwenza bua kuleja Nzambi ne udi mumanya ne mubidi weba udi wa tshijila.
Mu video wa “God’s Greatest Creation” (Tshisangi tshia Mikanda ya Lumu Luimpa), Mulombodi Mukulu Russell M. Nelson udi ufila bujadiki bua tshishima tshia mubidi wa muntu. Pawudi utangila video ewu, diebeja nkayeba “Mushindu kayi udi Tatu wa mu Diûlu musua bua Ngumvua pa mubidi wanyi?” Mushindu kayi udi etshi mua kuikala tshishilangana pa mikenji iwudi mua kumvua kudi bakuabu?
God's Greatest Creation
Bantu bakuabu badi mua kuamba ne kuikala mufukibua mu tshifuanyikiji tshia Nzambi kudi kumvuija ne meji etu onsu, ngumvuilu yetu, ne majinga etu adi manyishibua kudiye ne katuena dijinga (anyi katuena mua) kudilengeja nansha. Tshinyi tshiwudi mua kuamba ku atshi? Meji kayi awudi upeta ku Mosiya 3:19 ne Etele 12:27?
Tangila kabidi Russell M. Nelson, “Your Body: A Magnificent Gift to Cherish,” Liahona, Ngondu wa Muanda Mukulu 2019, 50–55.
Genese 1:27–28; 2:18–25; Mose 3:18, 21–24; Abalahama 5:14–18
Dibaka pankatshi pa muluma ne mukaji didi dijidibua kudi Nzambi.
“Adama ne Eva bavua basangishibua pamua mu dibaka bua tshikondu ne bua tshiendelela kudi bukola bua buakuidi bua kashidi” (Russell M. Nelson, “Lessons from Eve,” Ensign, Ngondu wa Dikumi ne Umua 1987, 87). Nana meji pa etshi pawudi ubala Genese 1:27–28; 2:18–25; Mose 3:18, 21–25; ne Abalahama 5:14–19. Mushindu kayi uwudi mua kumona dibaka ne tshijila tshidi Nzambi mudipesha?
Tangila kabidi 1 Kolinto 11:11; “Diku: Dimanyisha kudi ba pa Buloba,” Tshisangi tshia Mikanda ya Lumu Luimpa.
Genese 1:28; Mose 2:28; Abalahama 4:28
Ndi ne bukokeshi bua kukuba bifukibua bia Nzambi.
Tshinyi tshidi Genese 1:28; Mose 2:28; ne Abalahama 4:28 balongesha pa bukokeshi ku bifukibua bia Nzambi? Tshinyi tshidi Dilongesha ne Bipungidi 59:16–21 ne 104:13–18 bikumbaja ku diumvua dieba?
Tangila kabidi Gérald Caussé, “Our Earthly Stewardship,” Liahona, Ngondu wa Dikumi ne Umua 2022, 57–59; Topics and Questions, “Environmental Stewardship and Conservation,” Tshisangi tshia Mikanda ya Lumu Luimpa.
Genese 2:2–3; Mose 3:2–3; Abalahama 5:2–3
Nzambi wakabenesha ne kukezula dituku dia Sabatu.
Nzambi wakenza dituku dia Sabatu dia tshijila, ne udi utulomba bua ku dilama dia tshijila. Pawudi ubala Genese 2:2–3; Mose 3:2–3; ne Abalahama 5:2–3, ela meji pa tshidi tshienza Sabatu “mubeneshibua” kuwudi.
Tangila kabidi Dilongesha ne Bipungidi 59:9–13; “The Sabbath Is a Delight” (video), Tshisangi tshia Mikanda ya Lumu Luimpa.
Highlight: The Sabbath Is a Delight
Bua bia bungi, tangila malu a ngondu ewu a Liahona ne magazina a Bua Dikankamika dia Bansonga .
Ngenyi bua Kulongesha Bana
Genese 1:1–25; Mose 2:1–25; Abalahama 4:1–25
Yezu wakafuka buloba.
-
Mushindu kayi uwudi mua kuenza dilonga pa bufuki dilenga bua bana beba? Udi mua kuenza bua bakeba pambelu mishindu ya bintu bivua bienjibua mu tshikondu tshionsu tshia bufuki. Bana beba badi mua kutangila kabidi bimfuanyi bia bintu bivua Yezu mufuka (tangila “The Creation of the Earth” mu Old Testament Stories, 8–12). Pashisha wewa ne bana beba nudi mua kuakula pa mushindu unudi bumvua pa Yezu Kilisto panyima pa dibala pa bufuki.
-
Ela meji bua kuimba musambu pamua pa buloba buetu bushema, bu mudi “My Heavenly Father Loves Me” (Children’s Songbook, 228–29). Pamuapa bana beba badi mua kukumbaja ku musambu bintu bidi Nzambi mufuka bidi bibambuluisha bua kumvua dinanga Dienda.
Ambuluisha bana bua kuleja bufuki buabu. “Pawudi ulomba bana bua kuzola, kuibaka, kupenta, anyi kufunda tshintu kampanda tshitangila nshindamenu wa lumu luimpa, udi ubambuluisha bua kumvua biakana nshindamenu ne ubapesha tshivulukilu tshia mubidi tshia bidibu balonga” (Teaching in the Savior’s Way, 32).
Genese 1:26–27; Mose 2:26–27; Abalahama 4:26–27
Mvua mufukibua mu tshifuanyikiji tshia Nzambi.
-
Bana beba badi mua kutantshisha ngikadilu wa ditshina ne kanemu bua mibidi yabu nkayabu ne ya bakuabu bu mudibu balonga ne bavua bafukibua mu tshifuanyikiji thia Nzambi. Bua kubambuluisha bua bumvua tshidibi biumvuija, udi mua kulekela bana beba batangila tshimfuanyi tshiabu mu lumuenu anyi tshimfuanyi pawudi ubala Mose 2:26–27 kudibu. Udi kabidi mua kuleja mushindu udi bana ba nyama bikala mu “difuanangana” ne baledi babu (tangila tshimfuanyi mu tshifundu, tshilejilu). Etshi tshidi mua kutuma ku muyuki pa buatshinyi bidi ne mushinga kuwudi bua kumanya ne udi mufukibua mu tshifuanyikiji tshia Tatu wa mu Diûlu.
-
Wewa ne bana beba nudi mua kusanka bua kuzola mubidi wa muntu ne kukosolola binudi bazola mu tutupa. Padi bana beba benda basangisha tutupa tua bimfuanyi biabu pamua, badi mua kuyikila pa mishindu idibu mua kuleja Tatu wa mu Diûlu ne badi ne disakidila bua mibidi yabu.
Genese 2:2–3; Mose 3:2–3; Abalahama 5:2–3
Dituku dia Sabatu didi dia tshijila.
-
Pawudi ubala Mose 3:2–3, ebeja bana beba bua kuteleja tshivua Nzambi muenza mu dituku dia muanda muteketa. Ambuluisha bana beba bua kuzola bimfuanyi bia bintu bidibu mua kuenza mu Dialumingu bua kudienza dituku dia tshijila ne dishilangana ne matuku makuabu. Lejangana ne bakuabu buatshinyi bidi ne mushinga kuwudi bua kulama Dituku dia Sabatu dia tshijila.
-
Ambuluisha bana beba bua banaya mu diumvuija kudi mulunda buatshinyi badi basungula bua kuenza bintu mu Dialumingu bidi binemeka Tatu wa mu Diûlu ne Yezu. Balomba bua benzela Genese 2:2–3 mu diumvuija diabu. Mushindu kayi udi dilama dituku dia Sabatu dia tshijila dileja dinanga dietu bua Tatu wa mu Diûlu ne Yezu Kilisto.
Bua bia bungi, tangila malu a ngondu ewu a Makazina a Mulunda.