Doctrine and Covenants 2025
8–14 Tīsema: “ʻOku Mau Tui”: Ngaahi Tefito ʻo e Tuí mo e Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 mo e 2


“8–14 Tīsema: ʻʻOku Mau Tuiʻ: Ngaahi Tefito ʻo e Tuí mo e Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 mo e 2,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Ngaahi Tefito ʻo e Tuí mo e Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 mo e 2,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

monomono ʻoku ʻasi ai ha ngaahi nima ʻoku lanu kehekehe honau kilí

Fakaikiiki mei he Ki he Kakai Tangata Kotoa Pē ʻOku Feʻunga mo Tāú, tā fakatātā ʻa Emma Allebes

8–14 Tīsema: “ʻOku Mau Tui”

Ko e Ngaahi Tefito ʻo e Tuí mo e Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 mo e 2

Talu mei he ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Mai ʻa Siosefa Sāmitá, kuo hokohoko atu ke tataki ʻe he ʻOtuá ʻa Hono Siasí ʻi he fakahā. ʻI he ngaahi tūkunga ʻe niʻihi, kuo fakakau ʻi he fakahā ko iá ha ngaahi liliu ki he ngaahi tuʻutuʻuni mo e founga ngāue ʻa e Siasí. Naʻe fakahā ʻe he Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 mo e 2 ʻa e faʻahinga fakahā ko ʻení—ko e taha naʻe iku ia ki he fakangata ʻo e mali tokolahí, pea ko e taha naʻá ne fakaʻatā ʻa e ngaahi tāpuaki ʻo e lakanga fakataulaʻeikí ki he kakai ʻo e matakali kotoa pē. ʻOku hoko e ngaahi liliu pehení ko ha konga ʻo e ʻuhinga ko ia ke ʻi ai ha “siasi moʻoni mo moʻui” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:30), mo ha palōfita moʻoni mo moʻui, ʻoku tataki ʻe ha ʻOtua moʻoni mo moʻui.

Ka ʻoku ʻikai liliu ʻa e moʻoni taʻengatá, neongo ʻoku feliliuaki ʻetau mahino ki aí. Pea ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku ʻomi ʻe he fakahaá ha maama lahi ange ki he moʻoní. ʻOku fakahoko ʻe he Ngaahi Tefito ʻo e Tuí ʻa e taumuʻa fakamahino ko ʻení. ʻOku fakavaʻe mālohi ʻa e Siasí ʻi he moʻoni taʻengatá ka ʻe lava ke tupulaki pea liliu ia “ʻo fakatatau ki he finangalo ʻo e ʻEikí, ʻo fakafeʻungaʻi ʻene ngaahi ʻaloʻofá ʻo fakatatau ki he ngaahi tuʻunga kehekehe ʻo e fānau ʻa e tangatá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 46:15). ʻI hono fakalea ʻe tahá, “ʻOku mau tui ki he ngaahi meʻa kotoa pē kuo fakahā mai ʻe he ʻOtuá, mo e ngaahi meʻa kotoa pē ʻokú Ne fakahā mai ʻi he taimi ní, pea ʻoku mau tui te Ne kei fakahā mai ʻamui ha ngaahi meʻa lalahi mo mahuʻinga ʻo kau ki he Puleʻanga ʻo e ʻOtuá” (Ngaahi Tefito ʻo e Tui 1:9).

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Ko e Ngaahi Tefito ʻo e Tuí

fakaʻilonga seminelí
ʻOku maʻu ʻi he Ngaahi Tefito ʻo e Tuí ha ngaahi moʻoni mahuʻinga ʻo e ongoongolelei kuo fakafoki maí.

Fakakaukau ki he founga ko ʻení ki hono ako ʻo e Ngaahi Tefito ʻo e Tuí: Faʻu ha “kiʻi lēsoni nounou” ki he tefito ʻo e tui takitaha, ke fakamatalaʻi ʻaki ʻa e meʻa ʻokú ke tui ki aí. ʻE lava ke kau ʻi hoʻo lēsoni nounoú ha potufolofola fekauʻaki, laʻitā, himi pe hiva ʻa e fānaú, pe aʻusia fakataautaha fekauʻaki mo hono moʻui ʻaki ha foʻi moʻoni ʻoku akoʻi mai ʻe he tefito ʻo e tuí.

Ko e hā ha liliu ʻoku fakahoko ʻe he ngaahi moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí? Kuo fakatupulaki fēfē ʻe he Ngaahi Tefito ʻo e Tuí hoʻo ako e ongoongoleleí pe tokoniʻi koe ke ke vahevahe ʻa e ongoongoleleí mo e niʻihi kehé?

Vakai foki, Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Ngaahi Tefito ʻo e Tuí,” Gospel Library; L. Tom Perry, “Ko e Ngaahi Tokāteline mo e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ʻoku Maʻu ʻi he Ngaahi Tefito ʻo e Tuí,” Liahona, Nōvema 2013, 46–48; “Vahe 38: Ko e Tohi Ueniuefí,” ʻi he Ngaahi Akonaki ʻa e Kau Palesiteni ʻo e Siasí: Siosefa Sāmita (2011), 505–517.

Ngaahi Tefito ʻo e Tui 1:9; Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 mo e 2

‘Oku tataki ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he fakahā.

“ʻOku mau tui [ʻe] kei fakahā mai [ʻe he ʻOtuá] ʻamui ha ngaahi meʻa lalahi mo mahuʻinga ʻo kau ki he Puleʻanga ʻo e ʻOtuá” (Ngaahi Tefito ʻo e Tui 1:9). ʻI he fakakaukau ki he tefitoʻi moʻoni ko ʻení, toe vakaiʻi e Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 mo e 2, pea kumi ha ngaahi lea mo e kupuʻi lea ʻokú ne fakamālohia hoʻo tuí ki he hokohoko atu e maʻu fakahaá. Kuo kaunga fēfē ʻa e ngaahi fakahā ko ʻení ki hoʻo moʻuí? Kuo nau tokoni fēfē ke fakatupulaki ʻa e ngāue ʻa e puleʻanga ʻo e Tamai Hēvaní?

Ko e hā ha fakamoʻoni ʻokú ke vakai ki ai ʻoku tataki ʻa e Siasí “ʻo fakatatau ki he fakahinohino ʻa e ʻOtua Māfimafí” he ʻahó ni? (Fanongonongo Fakamafaiʻi 1). Mahalo te ke lava ʻo toe vakaiʻi ha pōpoaki ʻe taha pe lahi ange ʻo e konifelenisi lahi fakamuimui tahá, ke kumi e founga ʻoku tataki ai ʻe he ʻEikí ʻa Hono Siasí—mo hoʻo moʻuí. Mahalo ko ha feituʻu lelei ke kamata aí ko e pōpoaki fakamuimui taha mei he Palesiteni ʻo e Siasí.

Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai kapau ʻokú ke fāinga, pe ko ha taha ʻokú ke ʻofa ai, ke mahino pe tali ʻa e meʻa ʻoku akoʻi ʻe he ʻEikí ʻo fakafou ʻi Heʻene kau palōfitá? Ko e hā e ʻuhinga ʻokú ke houngaʻia ai ʻi ha palōfitá?

Vakai foki, ʻĀmosi 3:7; 2 Nīfai 28:30; Allen D. Haynie, “Ko ha Palōfita Moʻui maʻá e Ngaahi ʻAho Kimui Ní,” Liahona, Mē 2023, 25–28; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Kau Palōfitá,” Gospel Library; “Fakamālō ki he ʻOtuá,” Ngaahi Himí, fika 10.

Fanongonongo Fakamafaiʻi 1

Kuo pau ke laka ki muʻa ʻa e ngāue ʻa e ʻOtuá.

ʻI he “Ngaahi Meʻa Naʻe Toʻo Mei he Malanga ʻe Tolu ʻa Palesiteni Uilifooti Utalafi fekauʻaki mo e Fanongonongó” (ʻi he fakaʻosinga ʻo e Fanongonongo Fakamafaiʻi 1), ko e hā ha ngaahi ʻuhinga naʻe ʻomi ʻe he palōfitá ki hono fakangata ʻe he ʻEikí ʻa e mali tokolahí? Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he meʻá ni fekauʻaki mo e ngāue ʻa e ʻOtuá?

Ki ha fakamatala lahi ange fekauʻaki mo e puipuituʻa fakahisitōlia ʻo e Fanongonongo Fakamafaiʻi 1, vakai ki he Kau Māʻoniʻoní, 2:704–19; “The Messenger and the Manifesto,” ʻi he Revelations in Context, 323–31; Topics and Questions, “Plural Marriage and Families in Early Utah,” Gospel Library.

Palesiteni Uilifooti Utalafi

Uilifooti Utalafi, tā fakatātā ʻa H. E. Peterson

Fanongonongo Fakamafaiʻi 2

Te u lava ʻo falala ki he ʻEikí, ʻo aʻu pē ki he taimi ʻoku ʻikai ke u maʻu ai ha mahino haohaoá.

ʻOku ʻikai ke tau ʻilo e ʻuhinga naʻe ʻikai ʻatā ai ʻi ha vahaʻataimi e fakanofo ki he lakanga fakataulaʻeikí mo e ngaahi ouau fakatemipalé ki he kāingalotu ‘o e Siasí ne hakoʻi ʻAfiliká. Naʻa mo e taimi naʻe fehangahangai ai ʻa e Kāingalotu ʻUliʻuli ʻo e Siasí mo e ngaahi fehuʻi faingataʻa fekauʻaki mo e tuʻutuʻuni ko iá, naʻa nau falala pē ki he ʻEikí (vakai, Lea Fakatātā 3:5) pea tauhi faivelenga kiate Ia ʻi he kotoa ʻo ʻenau moʻuí. ʻE lava ke fakalotoa fakalaumālie kiate koe ʻa e ako fekauʻaki mo ʻenau tuí mo e ngaahi aʻusiá. ʻOku maʻu ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi fakamatalá ʻi he history.ChurchofJesusChrist.org:

ʻI hoʻo lau ʻa e Fanongonongo Fakamafaiʻi 2, ko e hā ha meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e founga ʻa e ʻEikí ki hono tataki ʻa e ngaahi tuʻutuʻuni ʻo Hono Siasí? Fakalaulauloto ki he founga kuó ke ako ai ke falala ki he ʻEikí ʻo aʻu ki he taimi ʻoku ʻikai ke ke maʻu ai ha mahino haohaoá.

Vakai foki, 2 Nīfai 26:33; “Witnessing the Faithfulness,” ʻi he Revelations in Context, 332–41; Topics and Questions, “Race and the Priesthood,” Gospel Library; Ahmad Corbitt, “A Personal Essay on Race and the Priesthood,” parts 1–4, history.ChurchofJesusChrist.org; BeOne.ChurchofJesusChrist.org.

ʻOku sai pē ke te pehē “ʻOku ʻikai ke u ʻilo.” Neongo ʻoku totonu ke ke feinga ho lelei tahá ke tokoniʻi e kakai ʻokú ke akoʻí ke tali ʻenau ngaahi fehuʻi fekauʻaki mo e ongoongoleleí, ka ʻoku ʻikai ʻamanaki ʻa e ʻEikí ke ke ʻilo ʻa e meʻa kotoa pē. Ko e taimi ʻoku ʻikai te ke ʻilo ai ha tali ki ha meʻa, tala totonu ia. Hili iá pea ʻai ke ʻilo ʻe he kau akó ʻa e tokāteline kuo fakahaá, pea vahevahe moʻoni hoʻo fakamoʻoni ki he meʻa ʻokú ke ʻiloʻí.

Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he ongo makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ki he māhina ní.

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 01 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Ko e Ngaahi Tefito ʻo e Tui

ʻOku ou tui ki he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí.

  • Fakakaukau ke kumi mo hivaʻi ha ngaahi himi pe ngaahi hiva ʻa e fānaú ʻe ala tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ha Tefito ʻo e Tuí ʻe taha pe lahi ange. Mahalo te nau lava ʻo tokoni atu ke ke fili ʻa e himí mo e ngaahi hivá. Tokoni ke ʻilo ʻe he fānaú ʻa e founga ʻoku fekauʻaki ai ʻa e ngaahi hivá mo e Ngaahi Tefito ʻo e Tuí.

  • Te ke lava ʻo ngāue fakataha mo hoʻo fānaú ke hiki ha ngaahi fehuʻi ʻe ala maʻu ʻe he kakaí fekauʻaki mo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí pe ko Hono Siasí. Te mou lava leva ʻo ngāue fakataha ke tali e ngaahi fehuʻi ko iá ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e Ngaahi Tefito ʻo e Tuí. Ko e fē ha toe feituʻu te tau lava ʻo ʻalu ki ai ʻi he taimi ʻoku ʻi ai haʻatau ngaahi fehuʻi fekauʻaki mo e ongoongoleleí?

Ngaahi Tefito ʻo e Tui 1:9; Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 mo e 2

ʻOku tataki ʻe he ʻEikí Hono Siasí ʻo fakafou ʻi Heʻene palōfitá.

  • Ke tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e tefito ʻo e tui hono hivá, mahalo te ke lava ʻo ʻoange kiate kinautolu ha seti folofola mo ha tā ʻo e palōfita moʻuí (pe ko ha Liahona ʻo e konifelenisi fakamuimuitahá). Kole ange ke nau puke hake ʻa e folofolá ʻi hoʻo lau ʻa e ngaahi lea “ngaahi meʻa kotoa pē kuo fakahā mai ʻe he ʻOtuá” pea mo e taá pe makasiní ʻi hoʻo lau ʻa e “ngaahi meʻa kotoa pē ʻokú Ne fakahā mai ʻi he taimi ní” (Ngaahi Tefito ʻo e Tuí 1:9). Ko e hā e ʻuhinga ʻoku tau fakatou fiemaʻu ai ʻa e kau palōfita ʻo e kuonga muʻá mo onopōní?

  • ʻE lava ke ako ʻe hoʻo fānaú ʻa e founga ʻoku tataki ai kitautolu ʻe he ngaahi lea ʻa e kau palōfitá ʻaki ʻenau muimui ki he ngaahi fakahinohino ke ngaohi ha meʻa, hangē ko e meʻakai pe ko ha meʻa vaʻinga. Te ke lava ʻo fakafehoanaki ʻeni ki he ngaahi fakahinohino ʻoku ʻomi ʻe Sīsū Kalaisi ʻo fakafou ʻi he palōfitá. Ko e hā ha ngaahi meʻa kuo akoʻi mai ʻe he ʻEikí kiate kitautolu ʻo fakafou ʻi Heʻene palōfita moʻuí he ʻahó ni?

fānau ʻoku mamata ʻi he konifelenisi lahí

ʻOku uiuiʻi ʻe he ʻOtuá ha kau palōfita ke tataki Hono Siasí.

Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 mo e 2

ʻOku tokoni mai e kau palōfitá ke tau ʻiloʻi e finangalo ʻo e Tamai Hēvaní.

  • Mahalo ʻe ala tokoni ʻa e vakai ki he founga ʻoku felāveʻi ai ʻa e ngaahi folofola ʻo e kuonga muʻá mo e fakahā fakaonopōní ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e ongo Fanongonongo Fakamafaiʻí. Te ke lava ʻo kole ange ke nau lau ʻa e Ngāue 10:34–35 mo e Sēkope 2:27–30 pea fakaafeʻi ke nau fakapapauʻi pe ko e potufolofola fē ʻoku fekauʻaki mo e Fanongonongo Fakamafaiʻi 1 (ʻa ia naʻe iku ki he fakangata ʻo e mali tokolahí) pea ko e potufolofola fē ʻoku fekauʻaki mo e Fanongonongo Fakamafaiʻi 2 (ʻa ia naʻe fanongonongo ai ʻoku ʻatā ʻa e fakanofo ki he lakanga fakataulaʻeikí mo e ngaahi ouau fakatemipalé ki he kakai ʻo e matakali kotoa pē). Fakahoko hoʻo fakamoʻoní ʻoku fakahā ʻe he ʻEikí Hono finangaló ki he kau palōfita ʻi he kuongamuʻá mo onopōní.

Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.