“1–7 Tīsema: ʻʻA e Meʻa-Hā-Mai ki Hono Huhuʻi ʻo e Kau Pekiá’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 137–138,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 137–138,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
Fakaikiiki mei he Malanga ʻa Kalaisi ʻi he Maama Tataliʻanga ʻo e Ngaahi Laumālié, tā fakatātā ʻa Robert T. Barrett
1–7 Tīsema: “ʻA e Meʻa-Hā-Mai ki Hono Huhuʻi ʻo e Kau Pekiá”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 137–138
Ko e ngaahi fakahā ʻoku lekooti ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 137 mo e 138 ʻoku vā mamaʻo ʻaki ha taʻu ʻe 80 tupu mo e maile ʻe 1,500 (2,400 km). Naʻe maʻu ʻa e vahe 137 ʻe he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ʻi he 1836 ʻi he Temipale Ketilaní, pea ko e vahe 138 naʻe maʻu ia ʻe Siosefa F. Sāmita, ko e Palesiteni hono ono ʻo e Siasí ʻi he 1918 ʻi Sōleki Siti. Ka ko e fakatokāteliné, ʻoku fengāueʻaki fakataha e ongo meʻa-hā-mai ko ʻení. ʻOkú na fakatou tali ha ngaahi fehuʻi ʻoku maʻu ʻe ha kakai tokolahi—kau ai e kau palōfita ʻa e ʻOtuá—fekauʻaki mo e moʻui hili ʻa e maté. Naʻe fifili ʻa Siosefa Sāmita pe ko e hā e ikuʻanga ʻo hono tokoua ko ʻAlaviní, ʻa ia naʻe pekia teʻeki ke papitaisó. Naʻe faʻa fakakaukau ʻa Siosefa F. Sāmita, ʻa ia ne mālōlō fakatouʻosi ʻene ongomātuʻá mo e fānau ʻe toko 13 ʻi ha ngaahi mate fakafokifā, ki he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié mo fifili fekauʻaki mo hono malangaʻi ʻo e ongoongoleleí ʻi aí.
ʻOku fakamaama mai ʻe he vahe 137 ʻa e ikuʻanga ʻo e fānau ʻa e ʻOtuá ʻi he maama ka hoko maí, pea ʻoku ʻomi ʻe he vahe 138 ha fakamatala ʻoku fakaikiiki angé. ʻOku fakamoʻoni fakataha ʻa e ongo fakahaá ni ki he “ʻofa lahi mo fakaofo ʻa ia naʻe fakahā ʻe he Tamaí pea mo e ʻAló” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:3).
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 137; 138:30–37, 57–60
ʻE maʻu ʻe he fānau kotoa ʻa e Tamai Hēvaní ʻa e faingamālie ke fili ʻa e moʻui taʻengatá.
Naʻe pekia ʻa ʻAlavini Sāmita, ko e tokoua ʻofeina ʻo e Palōfita ko Siosefá, ʻi ha taʻu ʻe ono kimuʻa pea toki fakafoki mai ʻe he ʻOtuá ʻa e mafai ke papitaisó. Ko e mahino angamaheni ʻi he kau Kalisitiané ʻi he 1836, kapau naʻe pekia ha tokotaha teʻeki papitaiso, he ʻikai lava ʻa e tokotaha ko iá ʻo ʻalu ki hēvani. Naʻe fifili ʻa Siosefa ʻi ha ngaahi taʻu lahi ki he fakamoʻui taʻengata ʻo ʻAlaviní—kae tālunga mo ʻene maʻu ʻa e fakahā ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 137.
ʻOku tokolahi ha kakai he ʻahó ni ʻoku nau maʻu ʻa e ngaahi fehuʻi tatau. Ko e hā ka fiemaʻu ai ʻe he ʻOtuá ʻa e ngaahi ouaú mo e fuakavá kae hili ko iá ʻoku tokolahi fau ʻa e kakai kuo teʻeki ʻaupito ke naʻu teitei maʻu ʻa e faingamālie ke maʻu iá? Ko e hā ha meʻa te ke tala ki ha taha ʻoku fifili ki he meʻá ni? Te ke fakatupulaki fēfē ʻenau tui ki he ʻOtuá mo ʻEne ngaahi fiemaʻu ki he fakamoʻuí? Kumi e ngaahi moʻoni te ke lava ʻo vahevahe ʻi he vahe 137 pea mo e vahe 138:30–37, 57–60. Te ke lava foki ʻo kumi ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻeni naʻe fakahaaʻi ʻi he himi “The Glorious Gospel Light Has Shone” (Hymns, no. 283) pea ʻi he pōpoaki ʻa Palesiteni Henry B. Eyring “Ko Hono Tānaki e Fāmili ʻo e ʻOtuá” (Liahona, Mē 2017, 19–22).
ʻI hoʻo ako mo fakalaulaulotó, te ke lava ʻo lekooti hoʻo ngaahi ongó ʻaki haʻo fakakakato ʻa e ngaahi sētesi hangē ko ʻení:
-
Koeʻuhí ko e ngaahi fakahā ko ʻení, ʻoku ou ʻiloʻi ai ko e Tamai Hēvaní .
-
Koeʻuhí ko e ngaahi fakahā ko ʻení, ʻoku ou ʻilo ai ko e palani ʻa e Tamaí ki he fakamoʻuí .
-
Koeʻuhí ko e ngaahi fakahā ko ʻení, ʻoku ou loto ke .
Vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 1:254–57.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:1–11, 25–30
ʻI hono lau mo fakalaulauloto ki he ngaahi folofolá, ʻoku teuteuʻi ai au ke maʻu e fakahaá.
Ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku maʻu e fakahaá neongo ʻoku ʻikai ke tau fekumi ki ai. Ka ko e taimi lahi ʻoku tau maʻu ia koeʻuhí ʻoku tau fekumi faivelenga mo mateuteu ki ai. ʻI hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:1–11, 25–30, fakatokangaʻi ʻa e meʻa naʻe fakalaulauloto ki ai ʻa Palesiteni Siosefa F. Sāmitá ʻi hono “fakaava ʻa e mata ʻo [ʻene] ʻiló.” Te ke lava foki ʻo fakafehoanaki ʻene aʻusiá ki he 1 Nīfai 11:1–6; Siosefa Sāmita—Hisitōlia 1:12–19. Fakakaukau leva ki he founga te ke lava ai ʻo muimui ki he sīpinga ʻa Palesiteni Sāmitá. Hangē ko ʻení, ko e hā ha ngaahi liliu ʻokú ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke fai ki hoʻo ako folofolá ke maʻu ai ha fakahā fakataautaha lahi angé?
ʻI he pōpoaki ʻa Palesiteni M. Lāsolo Pālati “Ko e Meʻa-Hā-Mai ʻo e Huhuʻi ʻo e Kau Pekiá” (Liahona, Nōvema 2018, 71–74), naʻá ne fokotuʻu mai ai ha ngaahi founga kehe naʻe teuteu ʻa Palesiteni Sāmita ke maʻu ʻa e fakahā ko ʻení. Ko e hā ha meʻa ʻokú ke ako mei heʻene ngaahi aʻusiá? Fakakaukau ki he founga kuo teuteuʻi ai koe ʻe he ʻEikí ki ha ngaahi meʻa ʻokú ke lolotonga aʻusia—pea mo e founga ʻe lava ke Ne teuteuʻi ai koe ki ha ngaahi meʻa te ke aʻusia ʻi he kahaʻú.
Vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 3:247–50; “Ministry of Joseph F. Smith: A Vision of the Redemption of the Dead” (vitiō), Gospel Library.
PTH_PRJ15829224_Q4ComeFollowMeD&C-VALP_MinistryOfJosephFSmith_DUB_01Aug2025_HDF-2398_TON.mp4
Siosefa F. Sāmita, tā fakatātā ʻa Albert Salzbrenner
Fakaafeʻi ʻa e Laumālié. “Ko e hā ha meʻa kuó ke fakatokangaʻi ʻoku tokoni ki ha ʻātakai fakalaumālie ki hono ako ʻo e ongoongoleleí? Ko e hā e meʻa ʻokú ne tohoakiʻi mei aí?” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 18). ʻI hoʻo ako ʻa e aʻusia ʻa Palesiteni Siosefa F. Sāmita ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:1–11, fakakaukau ki he founga te ke lava ai ʻo poupouʻi ʻa e fakalaulaulotó mo fakaafeʻi ʻa e ngaahi ongo fakalaumālié maʻau pea, kapau ko ha faiako koe, maʻá e kakai ʻokú ke akoʻí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:25–60
ʻOku hoko atu ʻa e ngāue ʻa e Fakamoʻuí ʻi he tafaʻaki ʻe taha ʻo e veilí.
Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻo pehē, “ʻOku faingofua mo fakamātoato ʻetau pōpoaki ki he māmaní: ʻoku tau fakaafeʻi e fānau kotoa ʻa e ʻOtuá he ongo tafaʻaki ʻo e veilí ke nau haʻu ki honau Fakamoʻuí, maʻu e ngaahi tāpuaki ʻo e temipale māʻoniʻoní, maʻu ha fiefia ʻoku tuʻuloá pea moʻui taau ke maʻu e moʻui taʻengatá” (“Tuku ke Tau Vilitaki Atu,” Liahona, Mē 2018, 118–19). Fakalaulauloto ki he fakamatalá ni ʻi hoʻo lau e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:25–60. Te ke lava foki ʻo fakakaukau ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ha meʻa ʻokú ke ako mei he ngaahi vēsí ni fekauʻaki mo e founga ʻoku fakahoko ʻaki e ngāue ʻa e Fakamoʻuí ʻi he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié? Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke ke ʻiloʻi ʻoku fakahoko e ngāué ni?
-
Ko e hā ha meʻa ʻokú ke mahuʻingaʻia ai fekauʻaki mo e kau talafekau ʻa e ʻEikí ʻi he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié?
-
ʻOku fakamālohia fēfē ʻe he fakahā ko ʻení hoʻo tui ki he palani ʻa e ʻOtuá ki he huhuʻí?
Kapau ʻokú ke fie ʻilo lahi ange ki he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié, te ke lava ʻo ako ʻa e pōpoaki ʻa Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi ko e “Falala ki he ʻEikí” (Liahona, Nōvema 2019, 26–29).
Vakai foki, “Susa Young Gates and the Vision of the Redemption of the Dead,” ʻi he Revelations in Context, 315–22; “A Visit from Father” (vitiō), Gospel Library.
PTH_PRJ15829224_Q4ComeFollowMeD&C-VALP_AVisitFromFather_DUB_01Aug2025_HDF-2398_TON.mp4
Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he ongo makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ki he māhina ní.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 137:5–10; 138:18–35
ʻE maʻu ʻe he fānau kotoa ʻa e Tamai Hēvaní ʻa e faingamālie ke fanongo ki he ongoongoleleí.
-
Ke ako fekauʻaki mo e ʻuhinga kia Siosefa Sāmita ke mamata ki ha niʻihi ʻo hono fāmilí ʻi he puleʻanga fakasilesitialé, ʻe lava ke mamata hoʻo fānaú ʻi he foʻi vitiō “Ministry of Joseph Smith: Temples” (Gospel Library), pe ko haʻo vahevahe ʻa e Ngaahi Talanoa ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, 152–53 (pe ko e vitiō fekauʻakí ʻi he Gospel Library). Mahalo te mou lava foki ʻo talanoa ki ha taha ʻoku mou ʻilo naʻe pekia teʻeki ke ne maʻu e faingamālie ke papitaisó. Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 137:5–10 fekauʻaki mo e tokotaha ko iá?
2:25Ngāue ʻa Siosefa Sāmitá: Ngaahi Temipalé
2:17Chapter 39: The Kirtland Temple Is Dedicated: January–March 1836
-
Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ha fakatātā ʻo e fonualoto ʻo e Fakamoʻuí (vakai, Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí, fika 58, pe Ngaahi Tā ʻo e Tohi Tapú, fika 14) pea mo e fakatātā ʻi he fakaʻosinga ʻo e lēsoni ko ʻení ke akoʻi ki hoʻo fānaú ʻa e feituʻu naʻe ʻalu ki ai e laumālie ʻo Sīsuú ʻi he taimi naʻe ʻi he fonualotó ai Hono sinó. Hili iá te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:18–19, 23–24, 27–30 ke ako fekauʻaki mo e meʻa naʻe fai ʻe Sīsū lolotonga ʻEne ʻi aí. Ko hai naʻá Ne ʻaʻahi ki aí? Ko e hā e meʻa naʻá Ne kole ange ke nau faí? Ko e hā e ʻuhinga naʻá Ne fai ai ʻení?
-
Te ke lava foki ʻo fakaʻaongaʻi e peesi ʻekitivitī ki he uike ní ke tokoni ke fakafehoanaki ʻe hoʻo fānaú ʻa e meʻa ʻoku akoʻi ʻe he kau faifekaú ʻi he tafaʻaki ko ʻeni ʻo e veilí (hangē ko ʻení, vakai, Ngaahi Tefito ʻo e Tuí 1:4) mo e meʻa ʻoku akoʻi ʻe he kau faifekaú ʻi he maama tataliʻanga ʻo e ngaahi laumālié (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:33). Ko e hā ʻoku faitatau ʻi he ngaahi veesi ko ʻení, pea ko e hā ʻoku kehé? Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he meʻá ni fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo ʻEne palaní?
ʻOku fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ʻi he fakalaulauloto ki he folofolá.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:1–11
ʻI he taimi ʻoku ou fakalaulauloto ai ki he folofolá, ʻe lava ke tokoni e Laumālie Māʻoniʻoní ke mahino ia kiate au.
-
ʻI hoʻo lau fakataha mo hoʻo fānaú ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 138:1–11, te ke lava ʻo fakaafeʻi ke nau fakangalingali pē ko Palesiteni Siosefa F. Sāmita kinautolu pea fakatātaaʻi ʻa e ngaahi lea ʻi he veesi 6 mo e 11. Te ke lava foki ʻo fakaʻaliʻali ange ha fakatātā ʻo Palesiteni Sāmita (ʻoku ʻi ai ha tā ʻi he lēsoni ko ʻení) pea fakamatalaʻi ange ko e Palesiteni hono ono ia ʻo e Siasí. Te ke lava foki ʻo talanoa ki ha taimi naʻá ke fakalaulauloto ai ki ha meʻa ʻi he folofolá pea tokoni atu ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke mahino ia.
-
Fakakaukau ke hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo e ako folofolá, hangē ko e “Fekumi, Fifili pea mo Lotu” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 66). Ko e hā ʻoku talamai ʻe he hivá ni ʻoku totonu ke tau fai ke mahino ʻa e folofolá?
Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.