“8–14 septiembre: “Ch’anch’o chexwanq, ut chenaw naq laa’in li Dios”: Tzolʼlebʼ ut Sumwank 98–101,” Kim, Taaqehin—Choq’ re li ochoch ut li iglees: Li Tzol’leb’ ut Sumwank 2025 (2025)
“Tzol’leb’ ut Sumwank 98–101,” Kim, Taaqehin—Choq’ re li ochoch ut li iglees: 2025
C.C.A. Christensen (1831–1912), Eb’ laj santil paab’anel neke’isiik chaq sa’ li Condado Jackson, Missouri, c. 1878, tempera en muselina, 77 ¼ x 113 pulgadas. Museo de Arte, Universidad de Brigham Young, jun maatan k’eeb’il xb’aaneb’ li ri laj C.C.A. Christensen, 1970.
8–14 septiembre: “Ch’anch’o chexwanq, ut chenaw naq laa’in li Dios”
Tzolʼlebʼ ut Sumwank 98–101
Eb’ laj santil paab’anel sa’ 1830 ke’xk’oxla naq li tenamit Independence, Missouri a’an li yeechi’inb’il ch’och’. A’an “lix ch’oolil li na’ajej” re Sion (Tzol’leb’ ut Sumwank 57:3)—lix tenamit li Dios sa’ xb’een li ruchich’och’—ut lix ch’utub’ankileb’ laj santil paab’anel a’an jun xchaq’al ru k’anjel rub’elaj li xkab’ xk’ulunik. A’b’an jalan xna’leb’eb’ li rech kab’al ak wankeb’ aran. Ink’a’ ke’xpaab’ naq k’eeb’il li ch’och’ a’an reheb’ laj santil paab’anel xb’aan li Dios, ut yookeb’ xk’a’uxl chirix li taak’ulmanq rik’in naq k’a’jo’ xk’ihaleb’ li kristiaan jalaneb’ li yookeb’ chi wulak sa’ xna’ajeb’ sa’ junpaat. Li ch’a’ajkilal ki’ok chi wulak choq’ taaqenk ut tawasink. Sa’ 1833, li na’ajej na’isiman wi’ li hu re li Iglees kijuk’e’ ut eb’ laj santil paab’anel ke’isiik sa’eb’ li rochoch.
Laj Jose wan chaq aran Kirtland, 1300 kiloom xnajtil rik’ineb’, ut kirab’i resil a’in chirix xnumik wiib’ oxib’ xamaan. A’b’an li Qaawa’ kixnaw k’a’ru yoo chi k’ulmank, ut kixk’utb’esi chiru lix profeet junjunq li na’leb’ chirix li tuqtuukilal ut li kawilal re xk’ojob’ankil xch’ooleb’ laj santil paab’anel—li naru ajwi’ tooxtenq’a laa’o naq rahob’tesinb’ilo, naq ink’a’ na’ux li qatiikil ajom, malaj naq naqaj ru qanawom naq li rahob’tesink naqak’ul sa’ junaq kutan “taak’anjelaq sa’ junajil choq’ re li qachaab’ilal” (Tzol’leb’ ut Sumwank 98:3).
Chi’ilmanq Santos, 1:174–197; “En espera de la palabra del Señor,” sa’ Revelaciones en contexto, 209–215.
Li na’leb’ re tzolok sa’ li ochoch ut sa’ li iglees
Tzol’leb’ ut Sumwank 98:1–3, 11–14, 22; 101:1–16, 22–31, 36
Eb’ lix yalb’al wix naru te’k’anjelaq sa’ junajil choq’ re lin chaab’ilal.
Wan naq li ch’a’ajkilal naqak’ul sa’ li qayu’am nachal xb’aan li k’a’ru naqasik’ ru xb’aanunkil. Wan naq nachal xb’aan li xsik’ ru xb’aanunkil anihaq chik. Ut wan naq li k’a’ru nak’ulman a’an yal xcha’al li yu’am sa’ ruchich’och’. A’ yaal chan ru naq nachal, li ch’a’ajkilal naru nokoxtenq’a chixk’eeb’al chi uxmank li qachoxahil ajom naq yooko chi sutq’iik rik’in li Dios.
Yaal a’an choq’ reheb’ laj santil paab’anel aran Missouri sa’ 1833, ut yaal a’an choq’ qe sa’ li kutankil a’in. Naq taawil ru li kixye li Qaawa’ reheb’ laj santil paab’anel a’an sa’ Tzol’leb’ ut Sumwank 98 ut 101, tz’il rix chan ru naq li na’leb’ wan aran nak’anjelak choq’ re li k’iila paay chi yale’k malaj ch’a’ajkilal naru nakataw. Arin wankeb’ junjunq li patz’om ut k’anjeleb’aal naru nakate’xtenqa’.
Wi jun yale’k nachal xb’aan:
-
Li k’a’ru nakab’aanu: K’a’ru li na’leb’—ut yeechi’hom—nakataw sa’ Tzol’leb’ ut Sumwank 98:11–12; 101:1–9? K’a’ru nakatzol sa’eb’ li raqal a’an chirix li qaChoxahil Yuwa’ ut li Jesukristo? K’a’ru nakak’oxla naq naraj li Dios naq taab’aanu?
-
Li k’a’ru neke’xb’aanu jalan chik: K’a’ru xk’ojob’ankil aach’ool nakataw sa’ Tzol’leb’ ut Sumwank 98:1–3, 22; 101:10–16, 22? K’a’ru naraj li Qaawa’ naq taqab’aanu rik’in li rahob’tesiik, li xib’esiik, ut li tawasiik? (Chi’ilmanq Ayuda para la vida, “Abuso,” Biblioteca del Evangelio; Temas y Preguntas, “Abuso,” Biblioteca del Evangelio.) K’a’ru neke’xk’ut chiqu li raqal a’an chirix chan ru naq taqakanab’ qib’ sa’ ruq’ li Qaawa’?
-
Eb’ lix ch’a’ajkilal li yu’am sa’ ruchich’och’: K’a’ru li na’leb’ nakataw sa’ Tzol’leb’ ut Sumwank 98:1–3; 101:22–31, 36? K’a’ru yookat chixtzolb’al chirix laa yalb’al? K’a’ru yookat chixb’aanunkil re xb’oqb’al lix tenq’ li Dios? Chan ru nakatxtenq’a a’an?
Re xtawb’al xkomon li na’leb’ chirix chan ru naq li Dios naru naxb’aanu naq “chixjunil li k’a’aq re ru li kextawasiik wi’ taak’anjelaq sa’ junajil choq’ re lee chaab’ilal” (Tzol’leb’ ut Sumwank 98:3), naru taawil li raatin li Elder Anthony D. Perkins, “Che’jultiko’q aawe eb’ laa santil paab’anel li ra yookeb’ chixkulb’al, at qaDios” (Jolomil ch’utub’aj-ib’ re octubre 2021). Naru nakasik’ junaq raqal sa’ li raatin li tatxtenq’a chixtawb’al ru chan ru li Kolonel nakatxb’oq chirilb’aleb’ laa ch’a’ajkilal. Chan ru naq eb’ laa ch’a’ajkilal neke’k’anjelak sa’ komonil choq’ re laa chaab’ilal malaj neke’xk’e chi uxmank li rahom li Dios?
Chi’ilmanq ajwi’ Romanos 8:28; 2 Nefi 2:2; Tzol’leb’ ut Sumwank 90:24; D. Todd Christofferson, “Venid a Sion,” Liahona, noviembre 2008, 37–40; “Sentir el amor y la bondad del Señor en las pruebas,” “El fuego purificador” (eb’ li video), ChurchofJesusChrist.org.
Trial of Adversity
Feeling the Lord's Love and Goodness in Trials
The Refiner's Fire
Li Qaawa’ naraj naq tinsik’ li tuqtuukilal jo’ naraj a’an.
Li Awa’b’ej Russell M. Nelson kixk’ut: “A’b’an eb’ li neke’taaqenk re li Jesus tento te’wanq jo’ eetalil chiru li ruchich’och’. Nintz’aama cheru naq teeb’aanu chixjunil li nekexru re xraqb’al li pleetik li yoo sa’ lee raam ut sa’ lee yu’am” (“Li wankilal re tiikisiik chi uub’ej sa’ musiq’ej,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2022).
Us ta moko chixjunil ta li tz’iib’anb’il sa’ Tzol’leb’ ut Sumwank 98:23–48 taak’anjelaq sa’ laa yu’am, k’a’ru nakataw li naru tixk’am aab’e chixraqb’al li rahob’tesiik xb’aan anihaq chik? Naru taataw xkomon li yaal sa’ jun li b’ich chirix li tuqtuukilal malaj li kuyuk maak, maare “Eek’anb’il li yaal qab’aan” (Eb’ li B’ich, 177).
Jalam-uuch re Li Kristo ut li saaj aj b’ihom, xb’aan laj Heinrich Hofmann
Li Qaawa’ taarileb’ li neke’k’anjelak chiru.
Li k’utb’esinb’il na’leb’ sa’ li tasal 99 ut 100 kik’eeman choq’ reheb’ li kristiaan li wankeb’ xk’anjel sa’ li Iglees, a’b’an yookeb’ ajwi’ xk’a’uxl chirixeb’ lix junkab’al. K’a’ru nakataw sa’eb’ li raqal a’in li maare kixtenq’aheb’ a’an? K’a’ru li na’leb’ naxk’e li Qaawa’ choq’ qe sa’ li k’utb’esinb’il na’leb’ a’in?
Chi’ilmanq ajwi’ “Las misiones de John Murdock en Misuri” sa’ “‘Abandono cualquier otro asunto’: Los primeros misioneros” ut “Una Mision a Canada,” sa’ Revelaciones en contexto, 92–94, 216–221.
Tzol’leb’ ut Sumwank 101:43–65
Xtaaqenkil lix na’leb’ li Dios naxkol wix.
Li jaljookil ru aatin sa’ Tzol’leb’ ut Sumwank 101:43–62 naxch’olob’ k’a’ut naq li Qaawa’ kixkanab’eb’ laj santil paab’anel chi isiik chaq aran Sion. Naq nakawileb’ li raqal a’in, ma nakawil junaq aajuntaq’eetil rik’ineb’ li moos sa’ li jalajookil ru aatin? Chan ru nakak’ut chiru li Dios naq “wan aach’ool chi b’eresiik sa’ li b’e tiik ut xk’ulub’ choq’ re laa kolb’al”? (che’ilmanq li raqal 63–65).
Xk’utb’esinkileb’ li seraq’ malaj jaljookil ru aatin. Wan naq us wi’chik xtzolb’aleb’ ut xnawb’aleb’ ru li seraq’ ut li jaljookil ru aatin li wankeb’ sa’ li loq’laj hu naq naqak’e qib’ sa’ xna’ajeb’ li kristiaan wankeb’ resil chi sa’. Wi yookat chi aatinak chirix Tzol’leb’ ut Sumwank 101:43–62, naru nakapatz’ reheb’ li komon naq te’xk’utb’esi li jaljookil ru aatin naq jun chik li komon tixyaab’asi. K’a’ru nakatzol naq nakak’eheb’ chi k’anjelak li aatin?
Re xtawb’al xkomon chik li na’leb’, chi’ilmanq li hu Liahona ut li hu Para la Fortaleza de la Juventud re li po a’in.
Li na’leb’ re xtzolb’aleb’ li kok’al
Li Jesukristo naru chixsutq’isinkileb’ lix yalb’al wix choq’ osob’tesink.
-
Re xtikib’ankil aatinak, naru nakapatz’ reheb’ laa kok’al resil junjunq li ch’a’ajkilal neke’xnumsi li kok’al sa’ lix chihab’eb’ a’an. Chirix a’an naru nekeril Tzol’leb’ ut Sumwank 98:1–3 ut teeye chan ru naq li Jesukristo naru naxsutq’isiheb’ li ch’a’ajkilal jo’ osob’tesiik. Naru nakawotz rik’ineb’ laa kok’al chan ru naq a’an naxsutq’isiheb’ lix yalb’al aawix jo’ osob’tesiik.
Li Kolonel nikinixtenq’a chi kuyuk maak.
K’e reetal: Naq yooqat chi aatinak rik’ineb’ laa kok’al chirix lix aajelil ru li kuyuk maak, k’e reetal naq te’xtaw ajwi’ ru naq wi wan ani narahob’tesink reheb’, tento te’xye re junaq kristiaan nim li neke’xnaw ru.
-
Eb’ li ch’ol 34 ut 35 sa’ Eb’ li Esilal sa’ li Tzol’leb’ ut Sumwank (128–134) naru nakatxtenq’a chi aatinak chirix k’a’ru ke’xk’ul laj santil paab’anel aran Missouri sa’ 1833. Laa’at ut laa kok’al naru nekewotz k’a’ ta wi’ ke’reek’a laj santil paab’anel a’an. Chirix a’an naru nekeril Tzol’leb’ ut Sumwank 98:23, 39–40 re teesik’ k’a’ru kiraj li Qaawa’ naq te’xb’aanu. Laa’at ut laa kok’al naru nekex’aatinak chirixeb’ li hoonal naq keraj ru xkuyb’al xmaak anihaq ut chan ru naq kexxtenq’a li Kolonel.
-
Naru ajwi’ nakak’ut chiruheb’ laa kok’al xjalam-uuch jun xnaq’ uhej sa xch’ool ut jun xnaq’ huhej ra xch’ool. Aatinan chirixeb’ li hoonal b’ar wi’ jun kristiaan naxk’ut xq’etq’etil ut ye chan ru naru neke’sumen rik’in a’an. Tenq’aheb’ laa kok’al chixsik’b’al ru ma te’saho’q xch’ool malaj te’raho’q xch’ool rik’in li junjunq chi sumenk ut te’xk’ut chiruq’. K’a’ut naq li Jesus naraj naq te’qakuy xmaak li kristiaan, us ta ink’a’ chaab’ileb’ xch’ool qik’in?
Chapter 34: God Warns the People of Zion: July–August 1833
Chapter 35: The Saints Leave Jackson County, Missouri: September–December 1833
Tzolʼlebʼ ut Sumwank 101:16, 23–32
Li Jesukristo naru naxk’e intuqtuukilal.
-
Chirix rilb’al Tzol’leb’ ut Sumwank 101:16, tenq’aheb’ laa kok’al chixk’eeb’al reetal li eek’ahom re tuqtuukilal li nawan qik’in naq ch’anch’o nokowan ut naqak’oxla li Jesus—qayehaq, rajlal sut naq nokotijok malaj naq nokotz’aqon sa’ li loq’laj wa’ak. Naru ajwi’ nekeb’icha sa’ komonil jun li b’ich chirix li oxloq’ink, maare “Tuqtuuko, chʼanchʼooko” (B’ichleb’aal choq’ reheb’ li Kok’al, 11). Chan ru naru naqeek’a lix tuqtuukilal a’an sa’ li qochoch?
-
Eb’ laa kok’al maare te’raj xnawb’al chan ruhaq li yu’am naq taak’ulunq wi’chik li Jesukristo. Ilomaq Tzol’leb’ ut Sumwank 101:23–32, ut aatinanqex chirix li k’a’aq re ru neketaw sa’eb’ li raqal a’an li tixk’e qatuqtuukilal naq taak’ulunq a’an. K’a’ut naq xnawb’aleb’ li k’a’aq re ru a’an natenq’an naq wankeb’ qach’a’ajkilal?
Li Jesukristo tixk’am chaq tuqtuukilal ut sahil ch’oolejil naq taak’ulunq wi’chik.
Re xtawb’al xkomon chik li na’leb’, chi’ilmanq li hu Amigos re li po a’in.