Doctrine and Covenants 2025
5–11 Mē: “ʻE Fakahoko ʻa e Ngaahi Talaʻofá”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45


“5–11 Mē: ‘ʻE Fakahoko ʻa e Ngaahi Talaʻofá’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45,’ Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

fāmili ʻi he temipalé

5–11 Mē: “ʻE Fakahoko ʻa e Ngaahi Talaʻofá”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45

Naʻe maʻu ʻa e fakahā ʻi he vahe 45 fakatatau ki he ʻuluʻi vahé, “ke fiefia ʻa e Kāingalotú.” Pea ʻoku lahi ha ngaahi meʻa ke fiefia ai ʻi he fakahā ko ʻení. ʻOku ʻomi ai ʻe he Fakamoʻuí ʻEne talaʻofa ongongofua ke tautapa maʻatautolu ʻi he ʻao ʻo e Tamaí (vakai, veesi 3–5). ʻOkú Ne folofola kau ki Heʻene fuakava taʻengata ʻoku mafola ʻi he funga ʻo e māmaní, ʻo hangē “ha talafekau … ke teuteu ʻa e halá ʻi muʻa ʻiate [Ia]” (veesi 9). Pea ʻokú Ne kikiteʻi ʻa ʻEne Hāʻele ʻAnga Ua nāunauʻia Maí. ʻOku fai ʻe he Fakamoʻuí ʻa e meʻa kotoa ko ʻení lolotonga ʻEne fakahā foki ko e ngaahi taimi faingataʻa ʻeni (vakai, veesi 34), koeʻuhí ko e ngaahi fakatuʻutāmaki ʻe hoko kimuʻa ʻi Heʻene hāʻele maí. Ka ʻoku ʻikai mālohi feʻunga ʻa e fakapoʻuli ko iá ke ne toʻo atu ʻa e maama ʻo e ʻamanaki leleí. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí, “He ko e moʻoni ʻoku ou pehē kiate kimoutolu, ko … au … ko ha maama ʻoku ulo ʻi he fakapoʻulí” (veesi 7). Ko e ʻuhinga pē ia ʻe taha ke maʻu ai ʻa e fakahā ko ʻení—fakataha mo ha faleʻi pē mo e ngaahi fakatokanga mo e moʻoni ʻokú Ne finangalo ke ʻomaí—ʻi he fiefia.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:1–5

fakaʻilonga seminelí
Ko Sīsū Kalaisi ʻa hoku Taukapo ki he Tamaí.

ʻI he taimi ʻoku tau ongoʻi taʻefeʻunga pe taʻetaau ai ʻi he ʻao ʻo e ʻOtuá, te tau lava ʻo maʻu ha fakafiemālie mei he ngaahi folofola ʻa e Fakamoʻuí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:1–5. ʻI hoʻo fekumi ʻi he ngaahi veesi ko ʻení, fakakaukau ki ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • Ko e hā ha ngaahi lea pe kupuʻi lea ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻoku ʻuhingamālie taha kiate koé?

  • Ko e taukapó ko ha tokotaha ʻokú ne poupouʻi pe fakaongoongoleleiʻi ha taha pe taumuʻa ngāue ki he kakaí. Fakatatau ki he ngaahi veesi ko ʻení, ʻoku fakahoko fēfē ʻeni ʻe Sīsū Kalaisi maʻaú? Ko e hā ʻokú ne fakafeʻungaʻi Ia ke ne fakahoko iá?

  • Ko e hā ʻoku mahuʻinga kiate koe ʻi he folofola ʻa e Fakamoʻuí ki he Tamaí? (veesi 4–5).

Te ke lava foki ʻo ako e meʻa naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Teili G. Lenilani fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi, ko hotau Taukapó ʻi he “Mou Fili he ʻAhó Ni” (Liahona, Nōvema 2018, 104–5). Fakatatau kia ʻEletā Lenilani, ʻoku fakafehoanaki fēfē ʻa e taumuʻa ʻa e Fakamoʻuí mo e taumuʻa ʻa Lusifaá?

ʻE lava ke fakalahi ʻe he ngaahi potufolofola ko ʻení hoʻo mahino ki he fatongia ʻo e Fakamoʻuí ko e Taukapó. ʻI hoʻo ako iá, fakakaukau ke tohi ha ngaahi kupuʻi lea pe ngaahi moʻoni te ke lava ʻo vahevahe mo e niʻihi kehé: 2 Nīfai 2:8–9; Mōsaia 15:7–9; Molonai 7:27–28; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 29:5; 62:1. Ko e hā ʻoku mahuʻingamālie ai e ngaahi kupuʻi lea ko ʻení kiate koé?

Vakai foki, “ʻOku Fakaofo,” Ngaahi Himí, fika 102; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí,” Gospel Library; “The Mediator” (vitiō), Gospel Library.

10:47

The Mediator

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:9–10

Ko e ongoongoleleí ko ha fuka ia ki he ngaahi puleʻangá.

ʻI he kuonga muʻá, naʻe toʻo ha fuka ki he taú ke tānaki mo fakatahatahaʻi ʻaki e kau sōtiá. Ko e fuká ko ha sīpinga foki ia pe lao ʻe lava ke fuatautau ki ai e meʻa kotoa pē. ʻI hoʻo lau e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:9–10, fakalaulauloto ki he founga kuo hoko ai hoʻo ngaahi fuakava mo e ʻEikí ko ha fuka kiate koe.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:11–75

ʻE toe hāʻele mai ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he nāunau.

Kuo fakamatalaʻi e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e ʻEikí ʻoku fakatou “lahi” mo “fakamanavahē” (Malakai 4:5). ʻI he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45, ʻoku ngali feʻunga pē ʻa e ongo fakamatalá. ʻOku fakatou kau ʻi he fakahā ko ʻení ha ngaahi fakatokanga mamafa mo ha ngaahi talaʻofa fakatupu ʻamanaki lelei fekauʻaki mo e hāʻele mai ʻa e ʻEikí. ʻI hoʻo ako ʻa e veesi 11–75, fakalaulauloto ki he founga te ke lava ai ʻo teuteu ki he Hāʻele ʻAnga Ua Maí ʻi he tui kia Kalaisi kae ʻikai manavaheé. Lekooti ʻa e meʻa ʻokú ke maʻú ʻi ha tēpile hangē ko ʻení:

Kikité pe talaʻofá

Ko e meʻa te u lava ‘o faí

Kikité pe talaʻofá

ʻE hoko mai ha maama (ʻa e ongoongoleleí) kiate kinautolu ʻoku nofo ʻi he fakapoʻulí (veesi 28)

Ko e meʻa te u lava ‘o faí

Maʻu ʻa e māmá—pea vahevahe ia (veesi 29)

Kikité pe talaʻofá

Ko e meʻa te u lava ‘o faí

Kikité pe talaʻofá

Ko e meʻa te u lava ‘o faí

Kikité pe talaʻofá

Ko e meʻa te u lava ‘o faí

ʻI he vitiō “Men’s Hearts Shall Fail Them” (Gospel Library), ko e hā e faleʻi naʻe fakahoko ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ke tokoniʻi kitautolu ke tau fehangahangai mo e ngaahi tūkunga fakamanavaheé ʻi he nonga?

3:27

Men's Hearts Shall Fail Them

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:31–32, 56–57

Te u lava ʻo “tuʻu … ʻi he ngaahi potu toputapú” pea ʻoua ʻe ngaue mei ai.

Ko e hā ʻokú ke ako ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:31–32, 56–57 fekauʻaki mo e teuteu ki he hāʻele mai ʻa e ʻEikí? Ko e hā hoʻo “ngaahi potu toputapú”? ʻOku ʻuhinga ki he hā ke “ʻikai ueʻi”? Te ke lava fēfē ʻo ʻai ʻa e feituʻu ʻokú ke ʻi aí ke māʻoniʻoni angé?

Fakatokangaʻi ange naʻe ʻuhinga ʻa e ʻEikí ki he talanoa fakatātā ʻo e kau taaupoʻou ʻe toko hongofulú, ʻo fakafehoanaki ʻa e lolo ʻi he talanoa fakatātaá ki he moʻoní mo e Laumālie Māʻoniʻoní. Fakakaukau ke lau ʻa e talanoa fakatātā ʻi he Mātiu 25:1–13 mo e fakakaukau ko iá. Ko e hā ha ngaahi fakakaukau ʻokú ke maʻu?

David A. Bednar, “Ka Ne Mou ʻIlo Au,” Liahona, Nōvema 2016, 102–5.

kau taaupoʻou poto ʻe toko nima

Talanoa Fakatātā ʻo e Kau Taaupoʻou ʻe Toko Hongofulú, tā fakatātaaʻi ʻe Dan Burr

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:11–15; 66–71

Ko Saione ko ha feituʻu malu ia maʻá e Kāingalotu ʻo e ʻOtuá.

Naʻe vēkeveke ʻa e Kāingalotu ʻi he kuonga ʻo Siosefa Sāmitá ke langa ʻa Saione, ko e Selusalema Foʻoú (vakai, ʻEta 13:2–9; Mōsese 7:18, 62–64). Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo Saione—ʻa e kolo fakakuongamuʻa he kuonga ʻo ʻĪnoké mo e kolo ʻi he ʻaho kimui ní fakatouʻosi—mei he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:11–15, 66–71? ʻOku ʻuhinga ʻa e fekau he ʻahó ni ke fokotuʻu ʻa Saioné ki hono fokotuʻu ʻo e puleʻanga ʻo e ʻOtuá ʻi ha feituʻu pē ʻoku tau nofo ai. Ko e hā te ke lava ʻo fai ke tokoni ke langa ʻa Saione ʻi he feituʻu ʻokú ke nofo aí?

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 01 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:3–5

Ko Sīsū Kalaisi ʻa hoku Taukapo ki he Tamaí.

  • Mahalo te ke fie tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ko e taukapó ko ha taha ʻokú ne poupouʻi ha taha kehe. Hili ia te ke lava ʻo talanoa kau ki he ngaahi sīpinga ʻo e hoko ko ha taukapó ʻe lava ke nau maheni mo iá (hangē ko hono taukaveʻi ha kaungāmeʻá). ʻI hoʻomou lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:3–5, tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau ʻiloʻi ko hai hotau Taukapó pea mo e founga ʻokú Ne tokoniʻi ai kitautolú.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:32

Te u lava ʻo “tuʻu … ʻi he ngaahi potu toputapú.”

  • Mahalo ʻe fakafiefia ke fakapipiki takai ʻi he lokí ha ʻū tā ʻo ha ʻapi, ko ha fale ʻo e Siasí, pea mo ha temipale. Te ke lava leva ʻo ʻoange ki hoʻo fānaú ha fanga kiʻi tokoni ke nau fakamatalaʻi ʻa e ngaahi feituʻu ko ʻení pea fakaafeʻi kinautolu ke nau tuʻu ʻo ofi ki he fakatātā ʻokú ke fakamatalaʻí. Kole ange ke nau tuʻu maʻu lolotonga hoʻo lau ʻa e laine ʻuluaki mei he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:32. Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi potu toputapu ʻoku foaki mai ʻe he ʻOtuá? Tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻoku ʻuhinga ʻa e “tuʻu … ʻi he ngaahi potu toputapú, pea … ʻikai ueʻí” ke fili ki he totonú ʻi he taimi kotoa pē, neongo pe ko e hā ʻoku hokó. Te tau ngaohi fēfē hotau ʻapí ko ha feituʻu māʻoniʻoni angé?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:9

Ko e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ko ha fuka ia ki he māmaní.

  • Te ke lava ʻo fakamatala ange ki hoʻo fānaú, ko e kuonga muʻá, naʻe toʻo ha fuka ki he taú. Naʻe tokoni ia ke ʻilo ʻe he kau sōtiá ʻa e feituʻu ke tānaki ki aí mo e meʻa ke faí. Lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:9, pea aleaʻi e ngaahi founga ʻoku hangē ai ʻa e ongoongoleleí ko ha fuká. Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke ngaohi haʻanau fuka pē ʻanautolu, kau ai ha ngaahi ʻīmisi pe ngaahi lea ʻokú ne fakahaaʻi ʻenau ongo fekauʻaki mo e Fakamoʻuí.

ko hono fokotuʻu ha fuká

ʻOku hangē ʻa e ongoongoleleí ha fuká.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45:44–45

ʻE toe hāʻele mai ʻa Sīsū Kalaisi.

  • ʻE lava ke manavahē ʻa e fānaú ʻi he fakaʻauha ʻe hoko kimuʻa ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Maí. ʻE lava ke tokoni hono fakahinohinoʻi kinautolu kia Sīsū Kalaisí ke nau hanganaki atu ʻi he tui! Fakakaukau ke fakaafeʻi kinautolu ke fakakaukau ki he ongo ʻoku nau maʻu ʻi he taimi ʻoku ʻaʻahi mai ai ha taha makehe, hangē ko ha kui pe kaungāmeʻá. Te nau teuteu fēfē ki he ʻaʻahí? Te ke lava leva ʻo fakaʻaliʻali ha tā ʻo e Fakamoʻuí pea lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 45: 44–45. Fevahevaheʻaki ʻa e ongo ʻoku mou maʻu fekauʻaki mo e hāʻele mai ʻa e Fakamoʻuí.

  • Ke tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau ongoʻi fiefia fekauʻaki mo e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí, te ke lava ʻo hiki ʻi ha ngaahi laʻipepa ha niʻihi ʻo e ngaahi talaʻofa fakatupu ʻamanaki lelei mei he vahe 45 (hangē ko ʻení, vakai, veesi 44–45, 51–52, 55, 58–59, 66–71). ʻOange ki hoʻo fānaú ʻa e ʻū laʻipepá pea kole ange ke hiki honau nimá ʻi he taimi ʻoku ʻasi ai ʻa e talaʻofa ʻoku nau puké ʻi hoʻo lau ʻa e ngaahi vēsí. Aleaʻi ʻa e ʻuhinga ʻo e ngaahi talaʻofa ko ʻení. Te ke lava foki ʻo hivaʻi mo hoʻo fānaú ha foʻi hiva kau ki he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí, hangē ko e “ʻO Ka Ne Ka Toe Haʻú” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 46–47).

Tokoniʻi e fānaú ke nau ʻiloʻi ʻa e Laumālié. ʻI hoʻo akoʻi hoʻo fānaú, talaange kiate kinautolu ʻa e taimi ʻokú ke ongoʻi ai e Laumālie Māʻoniʻoní. Talanoa fekauʻaki mo e founga ʻokú ke fakatokangaʻi ai Hono ivi tākiekiná. Hangē ko ʻení, mahalo te ke ongoʻi nonga pe fiefia lolotonga hono hivaʻi ha foʻi hiva fekauʻaki mo e Fakamoʻuí.

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.

ko e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa Sīsū Kalaisí

Ko e Hāʻele ʻAngaua Maí, tā fakatātaaʻi ʻe Harry Anderson

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú