Doctrine and Covenants 2025
28 ʻEpeleli–4 Mē: “Ko ʻEku Fono ke Puleʻi ʻAki ʻa Hoku Siasí”: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 41–44


“28 ʻEpeleli–4 Mē: ʻKo ʻEku Fono ke Puleʻi ʻAki ʻa Hoku Siasí’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 41–44,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)

“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 41–44,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025

Sīsū Kalaisi

28 ʻEpeleli–4 Mē: “Ko ʻEku Fono ke Puleʻi ʻAki ʻa Hoku Siasí”

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 41–44

Naʻe vave ʻa e tupu ʻa e Siasí ʻi he 1830 mo e 1831, tautautefito ki ha kau fakaʻangataha ha kau mēmipa foʻou ʻi Ketilani, ʻOhaiō. Naʻe fakafiefia mo fakalotolahi ʻa e tupulaki ko ʻení ki he Kāingalotú, ka naʻá ne ʻomi foki mo ha ngaahi pole. Te ke fakatahatahaʻi fēfē ha falukunga kakai tui ʻoku tupulaki vave honau tokolahí? Tautautefito, ki he meʻa te ke fai ʻi he taimi ʻoku nau ʻomi ai ha tokāteline mo ha ngaahi founga ngāue mei heʻenau ngaahi tui fakalotu kimuʻá? Hangē ko ʻení, ʻi he taimi naʻe tūʻuta ai ʻa Siosefa Sāmita ʻi Ketilani ʻi he konga kimuʻa ʻo Fēpueli 1831, naʻá ne ʻilo ai ha kāingalotu foʻou ʻoku nau vahevahe tatau ʻa e koloa naʻa nau maʻú ko haʻanau feinga moʻoni ke faʻifaʻitaki ki he kau Kalisitiane ʻo e Fuakava Foʻoú (vakai, Ngāue 4:32–37). Naʻe fai ʻe he ʻEikí ha ngaahi fakatonutonu mo ha fakamahino mahuʻinga ʻi he meʻá ni mo ha ngaahi kaveinga kehe. Naʻá Ne fakahoko ʻeni ʻo fakafou ʻi ha fakahā ʻoku lekooti ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42 ʻa ia naʻá Ne ui “ko ʻeku fono ke puleʻi ʻaki ʻa hoku siasí” (veesi 59). ʻI he fakahā ko ʻení, ʻoku tau ako ai ha ngaahi moʻoni ʻoku mahuʻinga ki hono fokotuʻu ʻa e Siasi ʻo e ʻEikí ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní. Pea ʻoku tau ako ai ʻoku lahi ange ʻa e meʻa ke tau akó: Naʻe talaʻofa mai ʻe he ʻEikí, “Kapau te ke kole, te ke maʻu ha fakahā hoko mo e fakahā, pea mo ha ʻilo hoko mo e ʻilo” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:61).

Vakai foki, Kau Māʻoniʻoní, 1:124–29.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 41

“Ko ia ia ʻokú ne tali ʻeku fonó ʻo fai ki aí, ko ʻeku ākongá ia.”

ʻI he konga kimuʻa ʻo e 1831, naʻe kamata ke fakataha ʻa e Kāingalotú ki ʻOhaiō. Naʻa nau vēkeveke ke maʻu ʻa e fono naʻe talaʻofa ʻe he ʻOtuá ke fakahā aí (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 38:32). Ka naʻá Ne tomuʻa akoʻi ʻa e founga ʻoku totonu ke teuteu ai ʻEne kau ākongá ke maʻu ʻEne fonó. Ko e hā ha ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻokú ke ʻiloʻi ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 41:1–6 naʻe mei tokoni ki he Kāingalotú ke nau maʻu ʻa e fono ʻa e ʻOtuá? ʻE tokoni fēfē atu nai ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení ke ke maʻu ha fakahinohino meiate Ia?

Vakai foki, “A Bishop unto the Church (Ko Ha Pīsope ki he Siasí),” ʻi he Revelations in Context, 77–83.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42

ʻOku ʻomi ʻe he ʻEikí ʻa e ngaahi fekaú koeʻuhí he ʻokú Ne ʻofa ʻiate au.

Naʻe lau ʻe he Kāingalotú ʻa e fakahā ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:1–72 ko e taha ia ʻo e ngaahi fakahā mahuʻinga taha kuo maʻu ʻe he Palōfitá. Naʻe kau ia ʻi he ngaahi fuofua fakahā ke pulusí. Naʻe ui ia ʻe he Kāingalotú ʻi ha ngaahi taʻu lahi “ko e fonó.” Neongo ʻoku ʻikai kau ʻi he vahé ʻa e ngaahi fekau pe ngaahi fono kotoa ʻa e ʻEikí, ka ʻoku mahuʻinga ke fakalaulauloto ki he ʻuhinga naʻe mahuʻinga ai ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení ki he Siasi naʻe toki fakafoki maí. Ko e hā ‘oku nau mahuʻinga ai kiate kitautolu ʻi he ʻaho ní?

Koeʻuhí ʻoku fuʻu lōloa ʻa e vahe 42, mahalo te ke fakakaukau ke ako ia ʻi ha fanga kiʻi konga iiki ange, hangē ko ʻení. Fakamahinoʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻoku akoʻi ʻi he konga takitaha, pea fakakaukau ki he founga ʻoku hoko ai ʻa e ngaahi fono ko ʻení ko ha fakaʻilonga ʻo e ʻofa ʻa e ʻEikí ki Hono kakaí.

Ko e hā ʻoku ʻomi ai ʻe he ʻOtuá kiate kitautolu ha ngaahi fono mo ha ngaahi fekaú? Ko e hā ha ngaahi founga kuo faitāpuekina ai koe ʻi hoʻo ʻilo mo muimui ki he ngaahi fekaú?

4:20

Ko e Lotu ʻi he Tuí

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:30–42

“Manatuʻi ʻa e masivá.”

Ko ha konga ʻo e fono naʻe fakahā ʻi he vahe 42, naʻe akoʻi ai ʻe he ʻEikí ki Hono Kāingalotú ʻa e founga te nau lava ʻo “taha ʻaki ʻenau ngaahi meʻa kotoa pē” (Ngāue 2:44; 4 Nīfai 1:3) pea “ʻikai ha kakai masiva ʻiate kinautolu” (Mōsese 7:18), ʻo hangē ko e kau muimui ʻo Kalaisi ʻi he kuonga muʻá, Ko e hā ʻokú ke ako mei he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:30–42 fekauʻaki mo e founga naʻe moʻui ʻaki ai ʻe he Kāingalotú ʻa e fono ʻo e fakatapuí? (ʻOku ʻuhinga ʻa e fakatapuí ke tuku mavahe ha meʻa ki ha taumuʻa toputapu.)

Neongo ʻoku ʻikai ke tau “taha ʻaki [ʻetau] ngaahi meʻa kotoa pē” ʻi he ʻahó ni, ka ʻi he ngaahi temipalé, ʻoku fuakava ai ʻa e Kāingalotu ʻo e Siasí ke nau moʻui ʻaki ʻa e fono ʻo e fakatapuí. Te ke fakatapui fēfē ʻa e meʻa kuo foaki atu ʻe he ʻOtuá ke faitāpuekina ʻaki ʻa e kakai faingataʻaʻiá? Mahalo ʻe lava hono hivaʻi ha foʻi hiva hangē ko e “Kuo Lahi Hoku Tāpuakí” (Ngaahi Himí, fika 126) ʻo ʻoatu ha ngaahi fakakaukau.

Vakai foki, Sharon Eubank, “ʻOku ou Lotua Te Ne Ngāue ʻaki Kitautolu,” Liahona, Nōvema 2021, 53–56; “The Law (Ko e Fonó),” ʻi he Revelations in Context, 93–95.

Ko Kalaisi mo e pule kei talavou koloaʻiá

Ko Kalaisi mo e Pule Kei Talavou Koloaʻiá, tā fakatātaaʻi ʻe Heinrich Hofmann

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:61, 65–68; 43:1–16

fakaʻilonga seminelí
ʻOku foaki mai ʻe he ʻOtuá ʻa e fakahaá ke tataki Hono Siasí—pea ke tataki au.

Fakakaukau ʻoku fai haʻo pōtalanoa mo ha mēmipa foʻou ʻo e Siasí ʻa ia ʻoku fiefia ke ne ʻilo ʻoku tataki ʻa e Siasí ʻaki ʻa e fakahā. Te ke fakaʻaongaʻi fēfē ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 43:1–16 ke tokoniʻi ia ke ako fekauʻaki mo e sīpinga ʻa e ʻEikí ʻi hono tataki Hono Siasí ʻo fakafou ʻi Heʻene palōfitá? Te ke lava fēfē ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:61, 65–68 ke akoʻi fekauʻaki mo hono maʻu ʻo e fakahā fakatāutahá?

Ko e hā ha niʻihi ʻo e “ngaahi meʻa fakamelino” mo e ngaahi meʻa fakafiefia kuó ke maʻu mei he ʻEikí ʻo fakafou ʻi Hono Laumālié?

Ke ako fekauʻaki mo e founga kuo fanongo ai ʻa e kau taki ʻo e Siasí ki he leʻo ʻo e ʻEikí, te ke lava ʻo mamata ʻi ha taha ʻo e ngaahi vitiō “Fanongo kiate Iá” ʻi he Gospel Library. Fakakaukau ke faʻu haʻo foʻi vitiō pē ʻaʻau, ʻo fakamatalaʻi ʻa e founga ʻokú ke fetuʻutaki ai mo e ʻEikí.

Vakai foki, Russell M. Nelson, “Fakahā maʻá e Siasí, Fakahā ki Heʻetau ʻEtau Moʻuí,” Liahona, Mē 2018, 93–96; “All Things Must Be Done in Order (Kuo Pau ke Fakahoko ʻa e Meʻa Kotoa pē ʻo Maau),” ʻi he Revelations in Context, 50–53.

Fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi lēsoni fakataumuʻá. ʻE lava ke tokoni ʻa e ngaahi lēsoni fakataumuʻá pe ngaahi naunau tokoni ki he sió ke mahino lelei ange ki he kakai ʻokú ke akoʻí ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí pea manatuʻi fuoloa ange ia. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ha pāsolo, ʻoku fokotuʻutuʻu fakakongokonga, ke akoʻi fekauʻaki mo hono maʻu ʻo e “fakahā hoko mo e fakahā, pea mo ha ʻilo hoko mo e ʻilo” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:61).

Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko

Lomiʻi heni ke vakai ki ha meʻa lahi ange

fakaʻilonga 03 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 41:5

Ko e ākongá ko ha taha ʻokú ne maʻu ʻa e fono ʻa e ʻOtuá peá ne talangofua ki ai.

  • Ke tokoni ke ʻiloʻi ʻe hoʻo fānaú ʻa e ʻuhinga ʻo e hoko ko ha ākonga ʻa Sīsū Kalaisí, te ke lava ʻo tohiʻi ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 41:5 ʻi ha laʻipepa, pea fakaʻatā ʻa e ngaahi feituʻu ʻoku totonu ke ʻi ai ʻa e foʻi lea ākongá. Te nau lava leva ʻo kumi ʻi he veesi 5 ʻa e foʻi lea ʻoku puliá. Fakatatau ki he veesi ko ʻení, ʻoku ʻuhinga nai ki he hā ke hoko ko ha ākonga ʻo Sīsū Kalaisí? ʻOku tau feinga fēfē ke hoko ko ha kau ākonga lelei ange ʻo Kalaisí?

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:2

ʻOku ou fiefia ʻi heʻeku talangofua ki he ʻEikí.

  • Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke vaʻinga ʻi ha foʻi vaʻinga ʻe fiemaʻu ai ke nau fakafanongo lelei mo muimui ki he ngaahi fakahinohinó. Te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e vaʻinga ko ʻení ke talanoa fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻo e “tokanga pea fanongo mo talangofua” ki he ʻEikí (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:2). Ko e hā ha ngaahi fakahinohino kuó Ne tuku mai kiate kitautolu? ʻOku tāpuekina fēfē kitautolu ʻi heʻetau talangofua ki Heʻene ngaahi fonó mo e ngaahi fekaú?

  • ʻE lava ke ke fakakakato ʻa e peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní mo hoʻo fānaú. ʻE lava foki ke mou hivaʻi ha foʻi hiva fekauʻaki mo e talangofua ki he ngaahi fono ʻa e ʻOtuá, hangē ko e “Te u Moʻui ʻaki e Kosipelí” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 72). Fakakaukau ke fevahevaheʻaki ʻa e founga kuo ʻomi ai ʻe he talangofua ki he ngaahi fono ʻa e ʻOtuá ʻa e fiefiá kiate koé.

    Kalasi Palaimelí

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:38

ʻOku ou tokoni kia Sīsū Kalaisi ʻi he taimi ʻoku ou tokoni ai ki he niʻihi kehé.

  • Hili hoʻomou lau fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 42:38, tokoni ki hoʻo fānaú ke fakakaukau ki ha ngaahi founga te nau lava ai ʻo tokoni kia Sīsū ʻaki hono tokoniʻi ʻa e niʻihi kehé. Te nau lava ʻo maʻu ha ngaahi fakakaukau mei he vitiō “Pass It On [Fai ia ki ha Niʻihi Kehe]” (ChurchofJesusChrist.org). Te nau lava foki ʻo sio ki ha ngaahi fakatātā ʻo hono tokoniʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻa e niʻihi kehé, fakamoʻui ʻo e mahakí, pe angaʻofa ki he fānaú (vakai, Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí, fika 42, 47).

    2:18

    Pass It On

    Jesus Christ (at the pools of Bethesda) lifting a blanket under which a crippled man lies. Christ is looking compassionately at the man and extending His hand toward him. Other people are gathered around the pools and around Christ.
  • Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ki hoʻo fānaú ha laʻipepa Vahehongofulu mo e Ngaahi Foaki Kehé pea talanoa ki he founga ke fakaʻaongaʻi ai ia ke foaki ʻa e meʻa ʻoku tau maʻú ke faitāpuekina ai ʻa e niʻihi kehé.

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 43:1–7

Ko e palōfitá pē ʻokú ne lava ʻo maʻu ʻa e fakahā ki he Siasí fakalūkufua.

  • Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau fakakaukauloto ʻoku tuʻu ha taha ʻi he houa fakamoʻoní ʻo tala ki he uōtí kuó ne maʻu ha fakahā ki he Siasí fakakātoa (hangē ko ʻení, ko ha fakahā ʻoku ʻikai totonu ke tau toe kai ʻa e kālotí pe ʻoku totonu ke tau fufulu ʻaki hotau nimá ʻa e huʻakaú kae ʻikai ko e vaí.) ʻOkú ne pehē mai ʻoku totonu ke tau fanongo ki he meʻa ʻokú ne lea ʻakí kae ʻikai ko e palōfitá. Ko e hā nai ha meʻa ʻoku fehalaaki heni? Hili iá, ʻe lava ke mou ako fakataha ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 43:1–7 ke ʻiloʻi ʻa e founga ʻoku ʻomi ai ʻe he ʻEikí ʻa e ngaahi fekaú ki Hono Siasí.

  • ʻE lava ke ke fakaʻaliʻali ha tā ʻo e palōfita moʻuí pea fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau vahevahe ha meʻa naʻá ne toki akonaki ʻaki kimuí ni. Kapau te nau fiemaʻu tokoni, vahevahe ha foʻi vitiō pe lea mei he konifelenisi lahi fakamuimui tahá. Ko e hā ʻoku hoko ai ko ha tāpuaki ʻa hono maʻu ha palōfita moʻui ʻi he ʻaho ní?

Ki ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

Ko Siosefa Sāmita ʻoku akonaki

Ko e Malanga ʻa Siosefa Sāmitá, tā fakatātaaʻi ʻe Sam Lawlor

peesi ʻekitivitī maʻá e fānaú