2013
Setsie Dze Nhyira Ba
Esusow Aketseaba 2013


President a Odzi Kan na n’Apamfo Amandzɛɛbɔ, Esusow Aketseaba 2013

Setsie Dze Nhyira Ba

Nokwar ho nyimdzee na hɛn nsɛmbisa etsitsir ho mbuae ba hɛn hɔ ber a yɛyɛ setsie ma Nyame Ne mbrasɛm no.

Mo nuanom adɔfo na me nkyerɛmbaa, ɔyɛ me enyigye dɛ menye hom wɔ ha anapa yi. Meserɛ hom gyedzi na mpaabɔ ber yi a ɔayɛ me adom ma menye hom rebɛkasa yi.

Mfe a abɛsen kɔ mu nyina no, mbanyin na mbaa ahwehwɛ nyimdzee na ntseasee a ɔfa hɔn ɔnnkyebo asetsena yi ho, nye hɔn gyinabew na botae a wɔwɔ mu, nye kwan so a wodua do nya asomdwee na enyigye. Hɛn mu kor biara yɛ nhwehwɛ mu yi bi.

Nyimdzee na ntseasee yi wɔ hɔ ma adasamba nyina. Ɔhyɛ nokwar a ɔyɛ daapem mu. Nkyerɛkyerɛ na Ahyɛmudzi ɔfã 1, nyiyimu 39 mu no , yɛkenkan dɛ, “Na hwɛ, hwɛ, Ewuradze yɛ Nyame, na Sunsum no gye ho dase, na dasegye no yɛ nokwar, na nokwar no tsim hɔ fi afebɔɔ kesi afebɔɔ.”

Ndwomkyerɛwfo no kyerɛɛw dɛ:

Sɛ sorsor twa mu ma asaase nsunyiwa pae mpo a,

Nokwar, asetsena farbaa no, bɔsɔw ne nyina,

Ɔyɛ daapem, ɔnnsesã, otsim hɔ daa.

Binom bebisa dɛ, “Henfa na wobohu nokwar ɔtse dɛm yi, na yebesidɛn ehu?” Nyikyerɛ a ɔnam Nkɔnhyɛnyi Joseph Smith do dze mae wɔ Kirtland, Ohio, wɔ 1833, Esusow Aketseaba no, Ewuradze see dɛ:

“Na nokwar nye ndzɛmba a nkyɛ ɔwɔ hɔ, nye dza ɔwɔ hɔ sieseiara, nye dza ɔbɛba ho nyimdzee. …

“Nokwar Sunsum no fi Nyame. …

“Na nyimpa biara ne nsa rennkã ne mãhyɛ gyedɛ odzi ne mbrasɛm do.

“Nyia odzi [Nyankopɔn] ne mbrasɛm do no nya nokwar na kan kɛpem dɛ wɔbɛhyɛ no enyimnyam wɔ nokwar no mu, na onyim ndzɛmba nyinara.”

Enyimnyam anohoba bɛn nyi! “Nyia odzi [Nyankopɔn] ne mbrasɛm do no nya nokwar na kan kɛpem dɛ wɔbɛhyɛ no enyimnyam wɔ nokwar no mu, na onyim ndzɛmba nyinara.”

Onnhia mma emi anaa ɔwo, wɔ enyibuei mber mu yi, ber a wɔdze asɛmpa ne mãhyɛ asan ananmu aba yi, dɛ yebekyinkyin akwan aforfor do dze hwehwɛ nokwar. Ɔsor Egya dɔfo ada hɛn kwan no edzi, na Ɔama ɔkwankyerɛfo a ɔnnfom—setsie mpo. Nokwar ho nyimdzee na hɛn nsɛmbisa etsitsir ho mbuae ba hɛn hɔ, ber a yɛyɛ setsie ma Nyame Ne mbrasɛm no.

Yesũa setsie wɔ hɛn abrabɔ ber mu nyina. Yɛhyɛ ase ber a yesusuar, hɔn a wɔhwɛ hɛn do no hyehyɛ akwankyerɛ na ahyɛdze dze ma hɛn bambɔ. Nkyɛ abrabɔ bɛyɛ mberɛw ama hɛn nyina sɛ yebedzi ahyɛdze yinom do emudzi mu a. Hɛn mu dodowara, dua sũahu do dze sũa nyansa a ɔwɔ setsie mu.

Ber a mirinyin no, ɔhyewber biara fi Ayɛwoho ahyɛse kesi Fankwa ahyɛse no, m’ebusua bɔɔ hɔn asese wɔ Vivian Park a ɔwɔ Provo Canyon a, ɔwɔ Utah no.

Me nyɛnkoberɛbo kor dɛm nda no a yɛfa hɛn tsir soa wɔ bɔnsa no mu no, nye Danny Larsen a, n’ebusua so bɔɔ asese wɔ Vivian Park hɔ. Dabiara emi na ɔno kyinkyin banyimba n’agodzi bea no, yerunu nam wɔ ɔwora nye esutsen mu, yɛtase mbobaa na akoradze binom, yetu mpasar, yɛfow akoko, na yɛgye hɛn enyi da mu no nyinara.

Da kor anapa bi emi na Danny yɛɛ adwen dɛ yɛbɛpɛ dɛ yenye hɛn bɔnsa mu anyɛnkofo nyina bɔbɔ asese gya. Nna dza ohia ara nye yɛbɔdɔw haban a ɔbɛn beebi kakra a hɛn nyina botum ehyia mu wɔ. Nna Obiradzi efuw no a wɔakata haban no do no awow ma ayɛ nsoɛnsoɛ a, nna haban no ne tsebea no rommboa hɛn botae no. Yɛhyɛɛ ase twetwee efuw atsentsen no, a yɛyɛɛ adwen dɛ yebotutu bea kɛse bi, hankra bea bi. Yɛdze hɛn ahom nyina twetwee-twetwee, na mbom efuw asoɔdzenfo no mu kumaa bi na yetumii tutui. Yehun dɛ dwuma no botum agye da no nyina, na siesiara mpo na hɛn ahom nye hɛn enyigye repa yi.

Ɔno ekyir na dza modween ho dɛ ɔyɛ nyiano a odzi mu, baa me mfe-awɔtwe adwen mu. Mekãa kyerɛɛ Danny dɛ, “Dza yehia dɛ yɛyɛ ara nye yɛbɔsɔ ogya ato efuw no do. Yɛbɛhyew etwa hankra wɔ efuw no mu ara!” Ɔgyee too mu ntsɛmara, na mutuu mbirika kor hɛn asese mu, dɛ mierekɛfa makyese kakraabi.

Ama hom mu binom anndween dɛ mfe awɔtwe ntõntõnsuwa no wɔbɛma hɛn kwan ma yɛtwerɛw makyese no, mepɛ dɛ mekã no pefee dɛ emi na Danny nna wɔabra hɛn dɛ yɛbɔsɔ a, ɔpanyin hwɛdofo biara nnyi hɔ. Hɛn nyina nna wɔawɔw do abɔ hɛn kɔkɔ wɔ ogya n’esian ho. Naaso, nna minyim bea a m’ebusua dze makyese sie, na yehia dze adɔw dɛm haban no. Manndwen ho ebien mpo, mutuu mbirika kɔr hɛn asese na metaam makyese nduaba no kakra a, mohwɛɛ dɛ obiara ronnhwɛ me. Medze sumaa mo kotoku kor mu ntsɛmara.

Medze mbirika sanee kɔr Danny hɔ enyigye muara dɛ hɛn asɛnhia ho nyiano no hyɛ mo kotoku mu. Mekaa dɛ nna morodwen dɛ ogya no bɛhyew ekodu bea a yɛpɛ, na nkyii ɔnoara afa kwan nwanwa bi do edum noho.

Mepaa makyese duaba kor wɔ boba do dze sɔɔ ogya too Obiradzi efuw a wɔawow mu. Ɔdzɛwee tse dɛ woehue petrol afow no. Ahyɛse no nna ɔyɛ emi na Danny enyigye dodow ber a yehun dɛ efuw no rehyew kɔ no, mbom annkyɛr na ɔbɛdaa edzi dɛ ogya noara nnkodum. Hɛn akoma tui ber a yehun dɛ biribiara nnyi hɔ a yebotum ayɛ dze edum no. Gyaframee huuhu no hyew efuw no dze foow koko n’afã a, pine ndua na biribiara a ɔwɔ n’akwan mu no ho baa esian.

Ewiei no, nna dza yɛwɔ yɛ ara nye yetu mbirika kɔhwehwɛ mboa. Annkyɛr na mbanyin na mbaa a wɔwɔ Vivian Park hɔ no a wobotum nyina no, faa twitwi dzedze nkotoku a wɔafow no, rohwehwe ogya framee dɛ wɔbɔbɔ mbɔdzen edum no. Dɔnhwer pii ekyir no, woduum gyansema ɔkaa ekyir no nyina. Wɔagye Pine ndua a woenyin-yie no, nye efiefi nyina a nkyɛ ogya no bɛhyew edu no.

Emi na Danny yesũaa adzesũa pii a ɔyɛ dzen yie dɛm da no a—setsie no ho hia ohia no, yɛ mu tsitsir.

Ahyɛdze na mbrasɛm wɔ hɔ ama hɛn honandua enya ahobambɔ. Dɛmara so na Ewuradze ama akwankyerɛ na mbrasɛm a ɔbɔboa ma yeenya sunsum mu bambɔ, ama yeetum yeetwa ɔnnkyebo asetsena akwantu yi a ɔtaa-yɛ yerɛyerɛw no, na ewiei no, yɛasan akɔ hɛn Ɔsor Egya nkyɛn.

Mfeha mfeha abɛsen kɔ no, Samuel kãa no akokodur mu kyerɛɛ ebusuasantsen a mbowa okum-fɔr ara na wɔdze akyerɛ hɔn dɛ: “[R]itsie oye sen afɔr, na rekyɛn aso ɔsen ndwanyin seradze.”

Ber ano yi mu no, Ewuradze edua Nkɔnhyɛnyi Joseph Smith do eyi akyerɛ dɛ Ɔrohwehwɛ “akoma nye adwen pa; na nyia ɔwɔ su pa na ɔyɛ setsie no, obedzi Zion asaase no do ndzepa wɔ da a odzi ekyir yinom mu.”

Nna nkɔnhyɛfo nyina, tsetse nye ndɛ dze nyina nyim dɛ setsie hia tsitsir ma hɛn nkwagye. Nephi kãa dɛ, “mobɔkɔ akɛyɛ ndzɛmba a Ewuradze ahyɛ no.” Binom hihimii wɔ hɔn gyedzi nye hɔn setsie ho dze, mbom Nephi ennsianka da, dɛ ɔbɛyɛ dza Ewuradze ase no no. Mbasantsen pii na woenya mu nhyira.

Setsie ho asɛm a okenyan-ɔkra nye Abraham na Isaac dze no. Mbrɛ obesi ayɛ dzen ama Abraham dɛ ɔbɛyɛ setsie ama Nyankopɔn Ne mbrasɛm dɛ, ɔmfa no dɔba Isaac nkɔ Moriah asaase do, mfa no nkɔbɔ afɔr. Ana yebotum esusu Abraham n’akoma mu yaw ber a nna orutu kwan akɔ bea a wɔakyerɛ no no. Nokwar, awerɛhow bekitsa no honandua na n’adwen mu so bɛhaw no, ber a ɔkyekyeer Isaac, dze no too afɔrbumkyia no do, na ɔmaa ne sekan do dɛ orubokum no. Ɔdze gyedzi a onnhihim nye no werɛ nyina ɔdze tweer Ewuradze no, odzii Ewuradze Ne mbrasɛm no do. Mbrɛ mpaamu kã no sii yɛɛ enyimnyam, na enyigye nwanwa muara ɔgyee too mu: “Mma mmfa wo nsa nnkã abofra no, nkyii so mma nnyɛ no biribiara: na afei na mehu dɛ isuro Nyankopɔn, susuampa dɛ ɔwo annkam me wo ba, wo ba kortonoo ntsi.”

Wɔasɔ Abraham ahwɛ, na ɔnam no nokwardzi na setsie ntsi Ewuradze ama no enyimnyamhyɛ anohoba yi: “Na w’asefo mu na wobehyira asaase amanaman nyinara; osiandɛ etsie me ndze.”

Wommbisa hɛn ma yɛnkyerɛ hɛn setsie wɔ kwan a ɔtsew-akoma dɛm dze, naaso Wɔrohwehwɛ hɛn so hɛn setsie.

President Joseph F. Smith kãa wɔ Ɔbɛsɛ 1873 mu dɛ, “Setsie nye ɔsor mbra a odzi kan.”

President Gordon B. Hinckley kãa dɛ, “Nda a Odzi Ekyir Ahotseweefo hɔn enyigye, Nda a Odzi Ekyir Ahotseweefo hɔn asomdwee, hɔn kankɔ, hɔn prɔmprɔmyɛ, na Nda a Odzi Ekyir Ahotseweefo hɔn onnyiewiei nkwagye na nkorɔfo yi hɔn nkwagye ntowdo no gyina dɛ wɔdze setsie bɛnantsew Nyankopɔn … N’afotu do.”

Setsie yɛ nkɔnhyɛfo hɔn ahyɛnsewdze kor, ɔama hɔn ahoɔdzen na nyimdzee fir tsetse. Ohia tsitsir dɛ yebohu dɛ, hɛn so, yɛwɔ kyɛfa wɔ ahoɔdzen na nyimdzee fibea yi mu. Ɔnnyɛ dzen dɛ hɛn mu kor biara nsa botum akã ndɛ, sɛ yɛbɛyɛ setsie ama Nyankopɔn Ne mbrasɛm a.

Mfe pii etwa mu a, mehu nkorɔfo pii a wɔayɛ nokwafo na setsie ara yie. Woehyira me na wɔama me nkenyan. Menye hom nkyɛ dɛm nkorɔfo yi mu beenu ho nsɛm.

Walter Krause yɛ Asɔrba nokwafo a, ɔnye n’ebusua tsenaa bea a Wiadze Ɔkõ Kɛse a Otsĩa Ebien ekyir no, wɔbɛfrɛɛ hɔ Germany Boka no. Ahokyer nyina ohyiae no, osiandɛ fahodzi nnyi dɛm wiadze apaamu dɛm ber no mu no dze, naaso Onuabanyin Krause yɛɛ ɔbarimba a ɔdɔ Ewuradze na ɔsom no. Nokwar na enyidahɔ mu no, ɔyɛɛ no dwuma a wɔdze maa no nyina.

Ɔbarimba kor no, Johann Denndorfer a, ofi Hungary no, sakyeree baa Asɔr no mu wɔ Germany na wonumaa no hɔ wɔ afe 1911 mu a, nna oedzi mfe 17. Annkyɛr na ɔsanee kɔɔr Hungary. Wiadze Ɔkõ Kɛse Otsĩa Ebien ekyir no, ɔbɛyɛɛ daduamunyi wɔ nankasa ne man mu, wɔ Debrecen kuropɔn mu. Nna wɔagye fahodzi so efi Hungaryfo nsamu.

Na Onuabanyin Krause a, onnyim Onuabanyin Denndorfer no, gyee ɔfrɛɛ no dɛ ɔbɛyɛ ne fie kyerɛkyerɛnyi, na ɔataa akɛsera no. Onuabanyin Krause frɛɛ ne fie akyerɛkyerɛ adamfo no na ɔkãa kyerɛɛ no dɛ, “Yɛagye ɔfrɛ na dwuma dɛ yɛnkɛsera Onuabanyin Johann Denndorfer. Ana ibenya kwan dapɛn yi mu ma yɛakɔhwɛ no na yɛama no asɛmpa mu amandzɛɛbɔ a?” Na nkyii, ɔdze sɔɔ do dɛ, “Onuabanyin Denndorfer tse Hungary.”

N’adamfo a noho aboow no no, bisaa dɛ, “Ber bɛn na yebefir edzi?”

Onuabanyin Krause buaa dɛ, “Ɔkyena.”

“Ber bɛn na yɛbɛsan fie?” adamfo no bisae.

Onuabanyin Krause yii no dɛ, “O, bɛyɛ dapɛn kor sɛ—yɛsan dze a.”

Fie akyerɛkyerɛfo adamfo ebien yi fiir edzi dɛ wɔrekɛsera Onuabanyin Denndorfer, wɔdze keteke na bɔɔs tuu kwan fi Germany etsifi boka afamu kɔr Debrecen, a ɔwɔ Hungary—akwantu tsentsen ara yie. Nna Onuabanyin Denndorfer nnyaa fie akyerɛkyerɛfo fitsi ɔkõ ahyɛse no. Afei, ber a ohuun Ewuradze nkowaa yinom no, enyisɔ ahodwuruw hyɛɛ no do, dɛ wɔaba rebɛsera no. Enyim-enyim no ɔpoow dɛ obekyia hɔn nsa mu. Mbom ɔkɔr ne pia mu na okeyii fii drɔwa kakraba bi mu, adaka a ɔdze n’ebupɛn du esie mfe pii mu. Ɔdze n’ebupɛn du no maa ne fie akyerɛkyerɛfo no na ɔkãa dɛ, “Siesie dze mayɛ m’afãmudze ama Ewuradze. Afei metse nkã dɛ midzi mu dɛ mibekyia Ewuradze no nkowaa hɔn nsamu!” Ekyir no Onuabanyin Krause kãa kyerɛɛ me dɛ ɔtɔɔ no do kyɛn mbrɛ kasafua botum akyerɛ, dɛ ɔbɔdwen dɛ, dɛm onuabanyin nokwafo yi a, oennya Asɔr nkitahodzi biara mfe pii mu, na setsie muara aber biara n’akatua ketseaba no, ɔtsew no mu ɔha nkyɛmu 10 dze tua n’ebupɛn du. Ɔdze esie a onnyim ber no, anaa sɛ obenya kwan mpo etua a.

Onuabanyin Walter Krause wui no, mfe akron na abɛsen kɔ nyi, a nna oedzi mfe 94. Ɔsoom nokwar mu na setsie mu n’abrabɔ mber nyina, na ɔyɛɛ nkenyan maa emi na hɔn a wonyim no nyina. Sɛ wɔma no dwuma bi a, ombisabisa mu nsɛm, oennhwinhwin da, nna ɔannyɛ anoyiyi biara dabiarada.

Mo nuanom na nkyerɛmbaa, abrabɔ yi mu nsɔhwɛ kɛse nye setsie. “Na yɛbɔsɔ hɔn ahwɛ,” Ewuradze na ɔse, “sɛ wɔbɛyɛ ndzɛmba nyinara a Ewuradze hɔn Nyankopɔn bɛhyɛ hɔn ho mbra no.”

Agyenkwa no kãa dɛ: “Na hɔn a wobenya me nsamu nhyira no nyina bedzi mbra a dɛm nhyira no fam ho, nye dza ɔkekã ho nyina a wɔhyehyɛe ansaana wɔrotow wiadze fapem no do.”

Setsie ho fasusu biara nkyɛn hɛn Agyenkwa dze no. Paul kãa faa No ho dɛ:

“Ɔyɛ Ɔba dze, naaso osũaa yɛɛ setsie wɔ amandze a, ohunii no mu;

“Na onyae dzii mu no, ɔbɛyɛɛ onnyiewiei nkwagye farbaa ma hɔn a wotsie no nyina.”

Agyenkwa no bɔɔ bra a odzi mu dze kyerɛɛ dɛ Ɔdɔ Egya no ampara, ber a Ɔdze enyimnyam hyɛɛ No wɔ Ne ɔfrɛ krɔnkrɔn no. Ɔannyɛ nkontompɔ dabiarada. Ɔannyɛ ahantan dabiarada. Ɔanntsew etua so da. Ɔyɛɛ ahobrɛadze daa. Odzii nokwar daa. Ɔyɛɛ setsie daa.

Ɔwɔ mu dɛ ɔdaadaafo egya no, abɔnsam no mpo no, sɔɔ no hwɛɛ, ber a nna ɔwɔ mu dɛ oedzi mbuada nda 40 adzekyee na nda 40 adzesaa ma No honandua no ayɛ mberɛw, ma ɔkɔm dze no no, naaso ber a abɔnsam no maa Jesus akɔndɔdze mu nsusui nsɔhwɛ dɔkɔdɔkɔ no, Ɔmaa hɛn ɔsor setsie fasusu ber a, ɔpoow dɛ ɔbɔtwe no ho efi dza Onyim dɛ oye ho no.

Ber a Oruhu amandze wɔ Gethsamane no, bea Ɔsɔɔw yaw ma “ne fifir yɛ dɛ bɔgya atɔwatɔw a ogugu famu,” Ɔyɛɛ Ɔba setsiefo ber a Ɔkãa dɛ, “Egya, sɛ ɔyɛ wo pɛ a, ma kuraba yi mpa mo ho; naaso nnyɛ me pɛ a, na wodze na ɔnyɛ.”

Kwan no a Agyenkwa no kyerɛkyerɛɛ Ne tsetseber do Asomafo no, dɛmara so na Ɔkyerɛkyerɛ emi na ɔwo dɛ: “Ɔwo dze ka mo do.” Ana yɛbɛpɛ dɛ yebetsie a?

Nyimdzee no a yɛrehwehwɛ no, nyiano no a yɛreper enya no, nye ahoɔdzen a yɛpɛ no ndɛ dze egyina taferbanyimbɔmu a ɔwɔ hɛn wiadze a ɔresesã na no mu ayɛ dzen mu no, bɛyɛ hɛn dze ber a, ɔpɛ muara yɛyɛ setsie ma Ewuradze Ne mbrasɛm no. Meserɛ kã Ewuradze Ne nsɛm bio: “Nyia odzi [Nyankopɔn] mbrasɛm do no nya nokwar na kan kɛpem dɛ wɔbɛhyɛ no enyimnyam wɔ nokwar no mu, na onyim ndzɛmba nyinara.”

Ɔyɛ m’ahobrɛadze mpaabɔ dɛ wɔdze akatua mbordo no a wɔdze abɔ setsiefo no behyira hɛn. Wɔ Jesus Christ, hɛn Ewuradze na Agyenkwa dzin mu, amen.