Kia Siosefa Sāmita mo ha kau tangata kehe ʻe toko nima, naʻe hoko ʻa e fale fakapōpula fakavāhenga ʻi Lipetī, Mīsulí ko ha
feituʻu ʻo e faingataʻa lahi mo e fakahā lāngilangiʻia fakatouʻosi.
ʻI he ʻaho 1 ʻo Nōvema, 1838, naʻe puke pōpula ai ʻe he kau mēmipa ʻo e kau sōtia ʻa e vahefonua Mīsulí, ʻa Siosefa Sāmita mo ha kau taki kehe ʻo e Siasí ʻi Hihifo Mamaʻo, Mīsuli, ʻo ʻomi kinautolu ki Lisimoni, makatuʻunga ʻi he fakaʻilo ki he talisone. Hili ha māhina ʻo e ngaahi hopo fakalao, naʻe tauhi ʻa Siosefa Sāmita, Sitenei Likitoni, Hailame Sāmita, Laimani Uaiti, Kēlepi Polouini, mo ʻAlekisānita Makalei, ki he Fale Fakapōpula Vāhenga Keleí ʻi Lipetī ʻo fakatatali ki heʻenau hopó ʻi he faʻahitaʻa failau hokó. Naʻe tukuange ʻe ha fakamaau ʻa Sitenei Likitoni ʻi he konga kimuʻa ʻo e 1839 makatuʻunga ʻi ha fokoutua. Naʻe kei tauhi pē ʻa e toengá ʻi he pilīsoné ʻo ʻikai ngofua ke totongi tukuange, mei he ʻaho 1 ʻo Tīsema, 1838, ki he ʻaho 6 ʻo ʻEpeleli, 1839.
Naʻe langa ʻe he kakai ʻo Lipetī, Mīsulí ʻa e Fale Fakapōpula Vāhenga Keleí mei he 1830 ki he 1833. Naʻe ʻi ai ha ongo loki tapafā ʻe ua, naʻá na fehiliaki. Ko e founga pē ke hū ai ki loto mo tuʻa mei he fale fakapōpulá ko ha ava ʻi he loki ʻi ʻolungá naʻe tāpuni ʻaki ha ongo matapā ʻe ua—ko e taha naʻe fakaava mai ki loto pea ko e taha naʻe fakaava ki tuʻa—mo ha holisi fute ʻe fā hono matolú, ʻi hona vahaʻá. Naʻe ʻi ai ha ongo matapā luva iiki ʻi lalo fale ʻa ia ne tāpuni ʻaki ha ʻū vaʻa ukamea, ʻa ia ne hū mai ai e māmá ki loto ʻo lava ke ʻave ʻe he kau ʻaʻahí ha ngaahi tohi ki he kau pōpulá.
Naʻe kātakiʻi ʻe Siosefa Sāmita mo hono ngaahi hoá ʻa e mahamahakí, momokó, mo ha ngaahi faingataʻa fakatuʻasino ʻi he fale fakapōpulá. Mahalo ko e faingataʻa lahi tahá ʻa hono ʻiloʻi naʻe aʻusia ʻa e fakatangá ʻe he kau mēmipa honau fāmilí mo e ngaahi kaungāmeʻá pea ʻoku ʻikai hanau mālohi ke taʻofi ia. ʻI he fakaofi ke ʻosi hono tuku pōpula kinautolú, naʻe lotu ʻa Siosefa ki he ʻOtuá ke ne maʻu ha mahino mo fakahaofi kinautolu. ʻI hono tali ʻene lotú, naʻe fakafiemālieʻi ʻe he ʻEikí ʻa Siosefa pea fakahā kiate ia ha
fakahinohino fakalangi mo ha moʻoni taʻengata. Naʻe hiki ʻe Siosefa e ngaahi lea ʻa e Fakamoʻuí ʻi ha ongo tohi ʻe ua ki he Siasí fakakātoa. ʻOku lekooti ha ngaahi konga ʻo e ngaahi tohi ko iá ʻi he
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 121,
122, mo e
123.
Laukonga lahi ange fekauʻaki mo e Fale Fakapōpula Lipetií ʻi he
Kau Māʻoniʻoní, voliume 1, vahe 31–33.Ko e Meʻa ke ʻAmanaki Ki Aí
Kuo ʻikai toe maʻu ʻa e ʻuluaki Fale Fakapōpula Lipetií. Naʻe fetongi ʻe ha fale hopo foʻou naʻe langa ʻi he 1856 ʻa e Fale Fakapōpula Lipetií, ʻo iku holoki ai e fale motuʻá koeʻuhi ko e ʻikai toe fakaʻaongaʻí. Naʻe fakatau ʻe he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ʻa e konga kelekelé ʻi he 1939, pea naʻe fakatapui ʻe Palesiteni Siosefa F. Sāmita ʻa e senitā foʻou maʻá e kau ʻaʻahí ʻi he ʻaho 15 ʻo Sepitema, 1963. ʻOku kau ʻi he aʻusia ko ia ʻa e tokotaha ʻaʻahi lolotongá ha sīpinga kakato ʻo e fale fakapōpulá, ʻo fakaʻaliʻali ai ʻa hono lahí mo hono langá. Ko e ngaahi feituʻu kehe ʻi he senitā maʻá e kau ʻaʻahí, ʻoku vahevahe ʻe he ngaahi fakaʻaliʻalí ʻa e talanoa ʻo Siosefa Sāmita mo e kau pōpula kehé, ko honau ngaahi fāmilí, mo e ngaahi fakahā maʻongoʻonga naʻe maʻu mei he feituʻu ko ʻení.
ʻOku maʻu atu ʻa e tauʻanga meʻalele mo e ngaahi loki falemālōloó.