Ko e Feituʻu Fakahisitōlia ko Nāvuú mo e Fale Fakapōpula Kātesí ko ha ongo feituʻu fakahisitōlia mahuʻinga ia ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní.
“‘E nofo ‘a e ngaahi to‘u tangata kuo te‘eki ai fanau‘í ‘i ha fiefia makehe koe‘uhí ko e ngaahi me‘a naʻa tau foua maí, ‘i he ngaahi fakamasiva kuo tau kātekiná, ‘i he vilitaki ta‘e-tūkua naʻa tau fakahaá, kae ‘uma‘ā ‘a e ngaahi faingata‘a kāfakafa naʻa tau ikuna‘i ‘i hono fakatoka ‘a e fakava‘e ‘o e ngāue kuó ne ‘omi ‘a e lāngilangi mo e tāpuaki te nau toki ‘iló.”
Siosefa Sāmita, ʻi he Times and Seasons (pulusi ʻi Nāvū), 2 ʻo Mē 1842, 776
Ko e Feituʻu Fakahisitōlia ko Nāvuú, ʻa ia ʻoku tuʻu ʻi he feituʻu lotoloto fakahihifo ʻo ʻIlinoisí ʻi he ʻIunaiteti Siteiti ʻo ʻAmeliká, ko ha feituʻu fakahisitōlia mahuʻinga ia ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. Lolotonga e faʻahitaʻu momoko ʻo e 1838–1839, naʻe tuli ai ʻa e Kāingalotú mei honau ngaahi ʻapi ʻi Mīsulí, pea naʻe ʻi ai ha tokolahi naʻa nau aʻu ki loto mo e tafatafaʻaki ʻo e ʻēlia ʻe toe fakahingoa ko e kolo ko Nāvuú. Naʻe ui ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e kakai ʻo Nāvuú ʻi he fakahā, ke nau hoko ko ha “makatuliki ʻo Saione,” ʻo ʻomi ha fakavaʻe mālohi ʻe lava ke tupulaki mei ai ʻa e Siasí. Ko e konga mahuʻinga ʻi he funga fonua ʻo e koló pea mo e moʻui ʻa e Kāingalotú ko e Temipale Nāvuú. ʻI he malumalu ʻo e takimuʻa fakaepalōfita ʻa Siosefa Sāmita mo Pilikihami ʻIongí, naʻe ʻikai ngata pē ʻi he fakataha mai ʻa e kakai Siasí ni ke langa ʻa e kolo temipalé ni ka ne nau fakahoko foki ha ngaahi fuakava toputapu mo e ʻOtuá pea mo e niʻihi kehé ʻo fakafou ʻi he ngaahi ouau ʻo e temipalé.
Fale Fakapōpula Kātesí
Ko e Fale Fakapōpula Kātesí, ʻa ia ʻoku tuʻu ʻi ha kilomita nai ʻe 32 ki he fakatonga-hahake ʻo Nāvuú, ko e feituʻu fakahisitōlia ia naʻe tāmateʻi ai ʻa e Palōfita ko Siosefa Sāmitá mo hono tokoua ko Hailamé ʻe ha kau fakatanga ʻi he ʻaho 27 ʻo Sune 1844. Naʻe fakamamahi ki he Kāingalotu ʻo e Siasí ʻa hono fakapoongi ʻo e Palōfitá mo e Pēteliaké. Neongo ia, ʻi he tengihia ʻe he Kāingalotú ʻa e ngaahi mole lahi ko ʻení, naʻa nau muimui foki ʻi he tataki ʻa e kau ʻaposetolo naʻe kei moʻuí ke hokohoko atu ʻenau ngāue ki hono fakafoki mai ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní.
ʻI he taʻu ʻe ua hili ʻa e fakapoó, naʻe fakakakato ʻe he Kāingalotú hono langa ʻo e Temipale Nāvuú mo fakahoko e ngaahi ouau toputapu naʻá ne haʻi kinautolu ki he ʻOtuá pea mo e niʻihi kehé. Ka naʻa nau ʻiloʻi naʻe ofi ke ʻosi honau taimi ʻi honau kolo temipale ʻofeiná. ʻI he fakaʻosinga ʻo e 1846, kuo mavahe ha Kāingalotu ʻe lauiafe mei Nāvū mo e ʻamanaki te nau lava ʻo langa ha ʻapi melino ange ʻo Saione ʻi he hihifó.
Ko e Temipale Nāvuú
ʻOku vahevahe ʻe he Feituʻu Fakahisitōlia ko Nāvuú mo e Fale Fakapōpula Kātesí ha ngaahi momeniti mahuʻinga ʻi he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki maí ʻa ia ʻoku kei hokohoko atu ʻene tākiekina ʻa e Siasí ʻi he ʻaho ní. Naʻe maʻu ʻe Siosefa Sāmita ʻi Nāvū ha ngaahi fakahā mahuʻinga mei he ʻEikí—kau ai ʻa e ngaahi ouau fakatemipale ʻo e papitaiso maʻá e pekiá, ko e ʻenitaumení, mo e sila ke taʻengata e fāmilí; naʻe mavahe ʻa e kau ʻaposetoló ki ha ngaahi misiona ʻi tuʻapuleʻanga; naʻe fakatupulaki ʻe he kakai fefakatauʻakí ha tuʻunga fakaʻekonōmika naʻá ne poupouʻi hono langa ʻo e temipalé; pea naʻe fokotuʻu ʻa e Kautaha Fineʻofa ʻo e Kakai Fefine ʻo Nāvuú ke tokangaʻi ʻa kinautolu naʻe faingataʻaʻiá. Naʻe fakaʻosi ʻe Siosefa Sāmita ʻene ngāue ʻi he māmaní ʻi he Fale Fakapōpula Kātesí, kae tuku mai ha fakamoʻoni taʻeveiveiua ki he moʻui ʻa e Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí.
ʻI he ʻahó ni, ʻe lava ke ʻilo ʻe he kau ʻaʻahi ki he Feituʻu Fakahisitōlia ko Nāvuú mo e Fale Fakapōpula Katesí, ʻo tatau ai pē pe ʻoku nau ʻi ai tonu pe mamata ʻi he ʻinitanetí, ha ngaahi talanoa ʻo e tui, tokoni, ngāue, mateaki, meʻa fakamamahi, ʻamanaki lelei, mo e melino. ʻE lava ke ueʻi ʻe he ngaahi feituʻu mo e ngaahi talanoa ko ʻení ʻa e kakaí ke nau fakamālohia ʻenau tui kia Sīsū Kalaisí, fakahoko mo tauhi ʻa e ngaahi fuakava mo e ʻOtuá, vahevahe ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí mo e niʻihi kehé, pea langa hake ʻa e tukui kolo ʻoku nau nofo aí.