“Ang Sentro nga Dapit,” Kinatibuk-ang Saysay sa mga Pagpadayag (2016)
“Ang Sentro nga Dapit,” Kinatibuk-ang Saysay sa mga Pagpadayag
Ang Sentro nga Dapit
Sa tibuok kasaysayan sa Kasadpan, ang mga Kristiyano sa tanang matang nagtinguha alang sa bag-ong langit ug bag-ong yuta. Ang makapaukyab nga panan-awon ni Juan nga Tigpadayag bahin sa “balaang siyudad, sa bag-ong Jerusalem, sa pagkanaog gikan sa Dios sa langit,” sa pag-andam sa paagi alang sa pagbalik ni Jesukristo isip Ginoo ug Hari, nakapadasig og mga paglaom ug mga tinguha sa daghan. Unsa man ang Bag-ong Jerusalem? Sama ba kadto sa gipangangkon ni San Agustin, usa ka sambingay alang sa bulahan nga “pagka-imortal ug kahangtoran sa mga santos”? O kini ba butang nga mas literal, sama sa gituohan sa American Puritans sa ika-17 nga siglo sa dihang ilang nahunahunaan ang ilang kolonya isip tinubdan sa pagpabalik sa relihiyosong pagkadasig [religious regeneration], nga usa ka “Bag-ong” England?
Ang gipahiuli nga Simbahan ni Jesukristo bag-o pang natukod—wala pa gani unom ka bulan—sa dihang ang mga Santos sa Ulahing mga Adlaw nagsugod sa paglantaw sa Bag-ong Jerusalem sa ilang kaugalingong paagi. Ang unang mga pagpadayag ngadto ni Joseph Smith mihulagway niini nga dapit nga dili usa ka sambingay o usa ka kolonya. Kini, hinuon, usa ka siyudad nga kinahanglang tukoron sa mga Santos. Ang Bag-ong Jerusalem, nga gitawag usab og Zion, mahimong usa ka dangpanan, usa ka dapit sa kalinaw, usa ka “sentro nga dapit.”
Duha ka pangutana ang misantop dihadiha sa hunahuna sa mga santos. Ang una mao nga kon asa ipatukod sa Ginoo ang Bag-ong Jerusalem. Ang ikaduha mao nga si kinsa ang makasulod sa siyudad. Usa ka pagpadayag nga gihatag kang Joseph Smith niadtong Agosto 1830 nagtanyag og pasiunang mga tubag, mimando nila ni Oliver Cowdery, Parley P. Pratt, ug pipila pa sa pagpaingon sa kasadpan samtang magsangyaw diha sa ilang maagian. “Ikaw moadto ngadto sa mga Lamanita,” ang Ginoo misugo, nagpasabot sa ngalan nga gigamit sa unang mga Santos alang sa mga American Indian, “ug mosangyaw sa akong ebanghelyo ngadto kanila … [ug] makahimo sa akong simbahan nga pagatukoron diha kanila.” Ang luna alang sa siyudad, ang mga pagpadayag nag-ingon, maanaa “[taliwala] sa mga Lamanite.”
Ang grupo ni Cowdery misangyaw didto ug palibot sa Kirtland, Ohio, nga nagkabig og daghan didto. Mibiyahe dayon sila og gatosan ka milya sa habagatan ug kasadpan, hangtod sa layo nga kasadpang utlanan sa Estados Unidos, dapit sa utlanan tungatunga sa estado sa Missouri ug sa Teritoryo sa mga Indian. Misangyaw sila ngadto sa pipila ka tribo apan sa wala madugay gimandoan sa pagbiya sa teritoryo pinaagi sa mga federal agent nga may katungdanan sa pagdumala sa mga relasyon tali sa mga puti ug sa mga Indian. Mapakasagmuyo kini nga balita, pero wala mahadlok si Joseph Smith, kay gisuportahan siya sa tingog sa Dios. Sa usa ka pagpadayag nga nailhan karon isip Doktrina ug mga Pakigsaad 52, nga gihatag niadtong Hunyo 1831, ang Ginoo misugo kang Joseph Smith sa pagbiyahe ngadto sa Missouri, “sa yuta diin Ako mopahinungod ngadto sa akong mga katawhan.” Didto ang luna alang sa siyudad sa Zion ipahibalo.
Sama sa iyang gibuhat sa yuta sa Canaan kaniadto sa karaan, ang Dios miila sa yuta isip sagrado sa wala pa ang Iyang mga tawo sa pakigsaad mopuyo didto, ug sama sa Canaan sa wala pa kini, duna nay namuyo sa Missouri sa dihang nangabot didto ang mga tawo sa pakigsaad. Ang luna diin gitawag ang mga Santos nga adto magpundok dunay taas ug komplikado nga kasaysayan sa mga nagpuyo.
Gilalisan nga mga Utlanan
Dihang miabot siya sa Missouri, nahibaloan ni Joseph Smith pinaagi sa pagpadayag nga ang luna alang sa siyudad sa Zion anaa sa yuta nga nahimutang sa ubos sa likoanan sa Missouri River, mga 16 ka kilometro sa Missouri-Indian territory line (kasamtangan nga Missouri-Kansas nga utlanan). Sulod sa mga henerasyon kini nga dapit sa kasadpang Missouri maoy pinuy-anan sa mga tribong Central Siouan. Sa dayong tapos sa mga 1600, ang mga Indian gikan niining pundok sa pinulongan mibalhin pahabagatan gikan sa Ohio River Valley, ubos sa Mississippi River, ug pakasadpan tabok sa ubos nga bahin sa Missouri, nanimuyo sa abunda ug tambok nga kilid sa kabungtoran tungatunga sa kakahoyan dapit sa silangan ug sa Great Plains dapit sa kasadpan.
Human sa usa ka siglo nga kagubot diin ang mga sakit sa mga taga-Uropa mipatay og daghang lumad nga katawhan, ang mga tawo sa Central Siouan naorganisar og usab ngadto sa lain-laing mga tribo. Ang Wah-haz-he (“ang mga tawo sa ibabaw nga sapa”)—nga giminubo sa mga French og Osage—mitumaw isip nag-unang mga residente sa ubos nga bahin sa Missouri River. Gihulagway nga “tag-as, himsog, lagpad og abaga nga mga tawo nga morag mga higante,” ang Osage mitukod og permanente nga pamuy-anan sa tunga-tunga sa Osage River sa amihanang central Missouri ug sa Missouri River duol sa kasamtangang Independence. Ang ilang mga gipuy-an, nga nahimutang sa tag-as nga kilid sa kabungtoran nga nagdung-aw sa kabaryohan, gitukod pinaagi sa pagbawog sa linghod nga mga kahoy nga gibutang ibabaw sa haligi sa mga taytay [ridgepost] aron moarko ang porma sa atop ug usahay magsukod og 100 ka piye ang gitas-on. Kini nga katilingban sa mga tigpangayam ug tigpanguha nga dunay komplikadong sosyal ug politikanhong istruktura ug detalyado nga organisasyon sa kaliwatan midominar sa rehiyon sa ubos nga bahin sa Missouri River sulod sa mga siglo.
Ang dapit duol sa Independence, Missouri, dili mao ang “sentro nga dapit” sa katilingban sa Osage, ingon nga nahimo kini alang sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. Sa ulahing bahin sa 1800, ang Osage mikontrolar tingali sa katunga sa kasamtangang Missouri, Oklahoma, Arkansas, ug Kansas. Ang sentro sa ilang imperyo anaa sa habagatang tunga-tunga nga Missouri, dili ang kasadpang utlanan sa estado.
Giatbangan sa ubang grupo ang Osage alang sa yuta nga sa wala madugay gitawag sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw og Bag-ong Jerusalem. Ang labihan ka lapad nga kamingawan sa North America nakapadasig sa grandiyuso nga damgo mahitungod sa imperyo sa usa ka bahin sa pipila ka mga nasod sa Uropa. Ang taga-Espanya miangkon sa tibuok sulod sa North America niadtong 1539, ug wala magpaulahi, ang taga-France miangkon pagka-1682 sa tibuok North America sa tunga-tunga sa Appalachian Mountains sa silangan ug sa Rocky Mountains sa kasadpan. Kini nga pagpangangkon wala kaayo maghunahuna sa mga tribong Indian sama sa Osage, naghatag og gamayng pagtagad sa sudlonon nga mga yuta dapit sa kilid sa Missouri River duol sa Independence. Ang dakong interes sa Europe mao ang mga utlanan sa ilang mga imperyo, sa mga dapit nga dunay nindot nga industriya ug sayon nga kaagian sa mga barko—daplin sa Saint Lawrence River, sa unsay nahimo nga Canada, ug sa mga isla sa Caribbean.
Ang taga-France mitawag sa dakong bahin sa yuta nga ilang giangkon nga mao ang Louisiana, nga gingalan sunod sa hari sa France. Ang yuta sa kataposan napanag-iya sa taga-Espanya ug dayon nabalik sa France, nga mibaligya niini ngadto sa Estados Unidos sa Louisiana Purchase sa 1803. Pinaagi niana nga pagpalit miabot ang umaabot nga luna alang sa siyudad sa Zion.
Ang Louisiana Purchase nagdala og bag-ong mga namuyo samtang ang mga lumulupyo sa U.S. namalhin ngadto sa Missouri, nga nahimong estado niadtong 1821. Ang sama nga mga matang sa panggobyerno nga makita sa ubang mga estado gidala ngadto sa Missouri. Ang mga lumulupyo sa daplin sa kasadpang utlanan mihangyo sa lehislatura sa Missouri alang sa pagtukod sa lalawigan, ug pagka-1827, ang lehislatura mimugna sa Lalawigan sa Jackson. Ang bag-ong gipuy-an nga lungsod sa Independence, nga nahimutang sa habagatan ra sa Missouri River daplin sa ruta sa patigayon [trade road] nga gitawag og Santa Fe Trail, nahimong sentro sa panggobyerno sa lalawigan.
Ang Doktrina ug mga Pakigsaad 57, nga gihatag human sa pag-abot dayon ni Joseph Smith sa kasadpang Missouri, mipasabot sa mga Santos sulod niining sosyal ug politikanhong dapit. Ang “sentro nga dapit” alang sa Zion, ang pagpadayag nag-ingon, mahimutang sa “dapit nga karon gitawag og Independence,” nga nianang panahona wala mosobra og pipila ka gatos ka mga residente. Ang puti nga mga namuyo niining panahona kasagaran namuyo ra sa yuta, nagtuo nga walay tag-iya kini sa wala pa marehistro sa kaulahian ang ilang pagpangangkon ngadto sa balay hukmanan sa lalawigan. Ang pagpadayag naghisgot niini nga balay hukmanan—usa ka templo, ang pagpadayag nag-ingon, kinahanglang tukoron sa kasadpang bahin niini. Nianang higayona nga ang pagpadayag gihatag, kasagaran sa yuta naangkon na sa mga nanagpuyo, nagkinahanglan nga ang mga Santos makigsabot sa legal nga mga tag-iya sa yuta. Ang pagpadayag nagpasabot nga ang mga Santos sa Ulahing mga Adlaw dili makiglalis alang sa balaang yuta pinaagi sa pwersa sama sa gibuhat sa mga Israelita didto sa Canaan kaniadto. “Kini ang kaalam nga ang yuta kinahanglan paliton sa mga santos,” ang Ginoo miingon.
Sagradong mga Katawhan
Sulod sa mga henerasyon, usa ka gamayng pundok sa taga-Europe—kasagaran mga negosyante nga taga-Espanya ug taga-France—namuyo kauban sa mga Indian daplin sa Missouri River, nakigminyo, ug nakignegosyo uban nila. Pero samtang ang puti nga mga pamilya mipadayon sa pagbalhin padulong sa kasadpan, namuyo sa mga yuta nga giokupar na nianang higayona sa mga Indian, gisalikway gayod nila kining mga kultural nga mga pakiglambigit. Namugos ang mga puti nga tanang mga tribo nga Indian tangtangon gikan sa estado. Tali sa 1824 ug 1830, ang mga tribo nga nagpuyo sulod sa mga utlanan sa Missouri sulod sa mga siglo mitugyan gayod sa tanan nilang teritoryo. Ang bantogang Osage mibaligya sa ilang mga yuta niadtong 1825 ug namalhin palayo sa kasadpan ngadto sa Kansas ug Oklahoma. Dihang ang mga Santos sa Ulahing mga Adlaw nangabot sa Lalawigan sa Jackson pagka-1831, ang mga Indian mibiya sa ilang mga pinuy-anan ug namalhin lapas pa sa bag-ong naestablisar nga linya nga nagtunga sa mga teritoryo sa mga Indian ug sa mga puti.
Ang Doktrina ug mga Pakigsaad 57 mituman niining linya sa pinuy-anan [settlement line] nga walay pag-endorso niini. Ang pagpadayag nagpahinumdom nga ang Zion kinahanglang tukoron subay “sa utlanan nga nagdagan taliwala sa Judeo ug sa Hentil,” o sa linya nga nagbulag sa estado sa Missouri gikan sa Teritoryo sa mga Indian ngadto sa kasadpan. Ang pagpadayag mipugong sa naandang mga kategoriya, hinuon, una tungod sa makapainteres nga paggamit niini sa mga termino nga Judeo ug Hentil. Ang sukaranan nga mga termino nga gigamit sa mga Amerikano—puti ug Indian o puti ug pula—nagsugyot og usa ka pagkabahinbahin tungod sa kaliwat [racial] ug sa kultura. Ang duha ka grupo lagyo ra gayod kaayo, ug ang puti nga katawhan sagad nga mogamit sa terminolohiya aron mahatagan og gibug-aton kining pagkadili haom.
Ang mga kategoriya sa Judeo ug Hentil, hinuon, nagpakita og kalainan tali sa mga grupo pero dili mahitungod sa pagkadili haom tali kanila. Sumala sa Basahon ni Mormon, ang Judeo ug Hentil dunay importante nga tahas sa naglambo nga plano sa Dios. Ang Dios midapit kanila nga magtinabangay. Ang ebanghelyo sa karaang panahon magagikan sa mga Judeo, ang mga tawo sa pakigsaad sa Dios kaniadto, ngadto sa mga Hentil, kinsa isumbak [grafted] ngadto sa pakigsaad. Sa ulahing mga adlaw ang relasyon mabali—ang ebanghelyo magagikan sa mga Hentil ngadto sa mga Judeo, kinsa moila ni Jesus isip ang Mesiyas. Ang Doktrina ug mga Pakigsaad 57 nagsubli niini nga istruktura sa pakigsaad pinaagi sa pag-ila sa mga Indian isip mga Judeo, niini nga paagi nag-ila sa grupo isip kabahin sa katawhan sa pakigsaad sa Dios. Ang mga Indian mga sakop sa balay ni Israel, pinili, hinigugma, ug gihinumdoman sa Dios.
Sa panahon nga ang pagtangtang sa mga Indian—ang pagbulag sa usa ka kaliwatan gikan sa lain—nahimong usa ka nasodnong palisiya sa gobyerno sa U.S., ang mga pagpadayag ni Joseph Smith nakahimo og lahi nga butang. Imbis nga tagdon ang mga Indian nga lahi, nga itulod sila ngadto sa mga utlanan sa sibilisasyon, ang mga pagpadayag midala sa Zion ngadto kanila, nagbutang sa balaang siyudad sa Dios diha sa ilang taliwala. Ang Zion kinahanglang makita taliwala sa Judeo ug Hentil, taliwala sa mga kaliwatan. Niini nga pagkahan-ay, ang mga tawo nga dunay daghang kaliwatan makahimo og importanteng tahas sa buhat sa Dios. Ang mga tawo, bisan asa pa sila gikan sa sentro, kon sila andam, mahimo silang “mga maputli og kasingkasing” ug magpuyo sa Zion diha sa kasiguroan [safety] ug kalinaw.
Ang Doktrina ug mga Pakigsaad 58, nga gihatag samtang si Joseph Smith didto pa sa Missouri, nagpakita sa kadako niini nga panglantaw. Ang pinadayag walay gisulti bahin sa mga Indian ug sa mga puti. Wala gani mahisgoti ang mga Judeo ug ang mga Hentil niining higayona. Hinuon, ang pagpadayag namulong bahin sa “mga lumulupyo sa yuta,” naghiusa sa tanang mga anak sa Dios. Ang Zion, sigon sa gipasabot sa pagpadayag, mao ang dapit diin “ang tanan nga mga nasod pagadapiton.”
Ang pulong nga mga nasod dunay epekto sa mga magbabasa sa mga tuig 1830, kay kini ang pulong nga gigamit sa mga Indian ug sa mga puti sa paghulagway sa kinadak-ang yunit sa ilang politikanhong organisasyon. Ang pagpadayag nagpadayon sa paghisgot bahin sa Zion lakip na “ang adunahan ug ang makinaadmanon, ang maalamon ug ang hamili”—mga tawo nga dunay politikanhon ug sosyal nga gahom. Pero naglakip usab kini sa mga tawo kinsa sa naandan nagkulang sa maong gahom, kadtong naandan na nga makalimtan ug giisip nga dili importante: “ang kabos, ang bakol, ug ang buta, ug ang bungol.” Sa kataposan, ang tanang mga anak sa Dios makabaton og susamang mga oportunidad ug mga panalangin. Nabugkos diha sa relasyon sa pakigsaad, ang tanan makigbahin sa sagradong dapit sa Dios.
Panapos
Sulod sa duha ka tuig niining mga pagpadayag sa Lalawigan sa Jackson, ang Zion nabungkag, ang mga lulumupyo niini nanglayas gikan sa mga manglulutos. Ang mga Santos miatras gikan sa Lalawigan sa Jackson, pero dili gikan sa buluhaton sa pagmugna og Zion subay sa utlanan tali sa Judeo ug Hentil, una sa Nauvoo ug dayon, sa kaulahian, didto sa mga disyerto sa Great Basin. Bisan asa nagpuyo ang mga Santos, nakadapit sila og mga tawo bisan asa sa pag-apil kanila. Bisan karon ang panglantaw bahin sa usa ka katilingban sa Zion diin ang “tanan nga mga nasod pagadapiton” sa pagpuyo nga luwas ug malinawon nagdasig sa mga Santos sa Ulahing mga Adlaw. Ang tinguha, saad, ug paglaom sa nag-unang mga pinadayag sa Missouri nagpadayon.