Lesona 10
Ou te Faafetai mo Laau Tetele, Laau Totō, ma Fugalaau
Faamoemoega
Ia fesoasoani ia maua e tamaiti taitoatasi le agaga faafetai a’e i le Tama Faalelagi ma Iesu Keriso mo laau tetele, laau toto, ma fugalaau.
Sauniuniga
-
Ia suesue ma le agaga tatalo le Kenese 1:11–13.
-
Tuu se fualaau aina mata (fruit), se fualaau fai sua (vegetable), po o se tamai lālā laau i totonu o se taga pepa iila (plastic).
-
Sauni ni nai fualaau aina mata, fualaau fai supo, po o se falaoa. Siaki muamua matua o tamaiti ina ia mautinoa e saogalemu nei mea uma mo tamaiti.
-
O Mea e faaaogaina:
-
O se Tusi Paia.
-
Afai e mafai, aumai ni ata o laau e ola i lo outou nuu, laau toto, ma fugalaau, ma aumai ni nai mea faitino e gaosia i le laau, e pei o se penitala, sipuni, ma se tanoa, mai lo outou aiga.
-
Ata tipi 1-4, fugalaau (o ata e tai tutusa e mafai ona maua i le Seti Nu. 3 o Ata Tipi O Fesoasoani Vaaia A Le Peraimeri).
-
Ata 1-22, Laau O Lo o Fuga Matagofie; ata 1-23, O Se Faamoega Manu o lo o i ai Ni Manu Pepe faatoa fofoa mai.
-
-
Ia faia sauniuniga e talafeagai ai mo so o se Gaoioiga E Faamauoa Ai e te manao e faaaoga.
Gaoioiga e Aoao Ai
Tofi se tamaitiiti e faia le tatalo amata.
Gaoioiga e Faatosina Mai Ai:
Pasi faatamilo i le vasega le taga o lo o i ai le fualaau aina mata, fualaau fai sua, po o le lala laau. Ia faamau le taga ina ia aua nei iloa e tamaiti mea o lo o i totonu. Ia tagotago i ai lima o tamaiti i le taga ma mate le mea o lo o i totonu. Faatonu e aua nei mate leotetele seia tofu pa’i uma lava tamaiti i le taga. A soo loa, ona tau atu loa lea e tamaiti o a latou mate. Ave ae i fafo le mea o lo o i totonu o le taga ma talanoa loa e uiga i ona foliga ma lona aoga.
Ua avea le fogaeleele ma nofoaga matagofie i le nofo ona o laau tetele, laau totō, ma fugalaau
Faamanatu i tamaiti o mea uma i le fogaeleele na faia e tusa ma le fuafuaga a le Tama Faalelagi. O le aso lona tolu o le foafoaga, na faia ai e Iesu laau tetele, laau totō, ma fugalaau (vaai le Kenese 1:11–13). Faamatala atu na finagalo le Tama Faalelagi ma Iesu e faamatagofie le fogaeleele i laau tetele, laau totō, ma fugalaau.
Faaali atu ata tipi o fugalaau ma nisi lava ata o laau tetele, laau totō, ma fugalaau.
Tala:
Faamatala atu se tala e mafai ona aoao atu ai tamaiti o laau tetele, laau totō, ma fugalaau ua faamatagofie ai le fogaeleele e nonofo ai. Talanoa i le matagofie o laau e ola i le mea e te nofo ai. Afai e fetaui ma lou eria, atonu e te manao e faaaoga le ata 1-22, Le Laau O Lo o Fuga Matagofie, ma le faamatalaga lea:
O Keli e i ai se laau e fiafia lava e taalo ai i lona paolo. I se tasi taeao, na fafagu ai o ia e lona tina ma fai atu o lo o i ai se mea e sau e vaai o le a matua ofo ai. O le laau lea e fiafia lava i ai Keli ua matua ufitia atoa i fuga papa’e e pei oni popikoni (popcorn). Sa fesili atu o ia pe faapefea ona oo nei popikoni i lona laau, ma sa faamatala atu i ai e lona tina le taua o le fuga mai.
Pese:
Faatutu i luga tamaiti ma usu le pese: “Popikoni “ (Tusi Pese a Tamaiti) ia faaaoga lima e fai ai taga e pei ona ta’ua i upu o le pese. Faamatala i tamaiti o le vaitaimi o le tautotogo, e i ai se laau (apricot) e fuga mai ai fugalaau papa’e e pei ni popikoni.
O le a na ou iloa, i lo’u vaai i fafo?
O sana o lo o pāpā mai i luga o le mago.
O le tautotogo, ou te ofo ai,
O fua o lo o fotu mai i luma o la’u vaai.
Ou te foai atu, ona fua i se uo moni,
Le fua o le popi koni, e manaia lona manogi.
E le se popi koni, ae foliga lava i ai
O sana o pāpā mai i le itu i gatai.
Faamatala o nisi fugalaau e ola i luga o laau, o nisi i luga o faapuloulou ma vao sosolo, a o nisi e oso a’e lava i le eleele. Tuu e talatalanoa tamaiti i fugalaau ua latou vaai i ai.
Pese:
-
E faapefea ona tatou faaaogaina fugalaau e faamatagofie ai lo tatou lalolagi? (Tatou te totoina ni togalaau, faia ni teufugalaau, fai ai o tatou sei po o le teuteuina ai foi o o tatou ofu.)
-
Aisea tatou te aveatu ai ni fugalaau i se tagata? (Mo ni sauniga faapitoa ma faafiafia ai tagata.)
E aoga laau totō ma laau tetele mo o tatou ola
Tala:
Faamatala atu e aoga laau tetele ma laau toto tatou te ola ai. Faaali atu le ata 1-22, O Le Laau O Lo o Fuga Matagofie, ma faamatala atu le tala e uiga i le tele o aoga eseese o se laau. Faaaoga manatu ia po o le talanoa foi e uiga i isi auala e faaaoga ai e tagata i lo outou eria laau.
Muamua, e faaaoga e manulele laau mo o latou moega. Latou te faia ma le faaeteete se faamoega, ona tautuufua ai lea o le manulele tina. (Faaali atu le ata 1-23, Se Faamoega ma Ni Manu Pepe.) Ina ua fofoa mai manulele pepe mai fua, e tuuina atu e le laau se aiga lelei mo latou. Na te puipuia mai i latou mai le vevela o le la, mai le timu, mai manu vaefa i le fogaeleele e faaono faatamaia i latou. E maua mai foi i le laau o fualaau mo le aiga o lo o i tafatafa ane. E taaalo ai tamaiti i le paolo o le laau ma nonoa ai se taupega i sona lala lapoa. A mamago ni vaega o le laau, ona tatuu lea i lalo e le aiga ma faaaoga mo fafie ma faamafanafana ai le fale.
Tala:
-
Aisea e taua ai laau ia te i tatou? (E maua mai ai meaai, fafie, paolo, ma se nofoaga e taaalo ai.)
Faaali atu ni mea mai lou aiga po o le potu aoga e gaosia mai i le laau, ma talanoa atu e uiga i le tele o aoga o le laau.
Tala:
-
O a nisi mea e te iloa e fai mai i le laau?
Faamatala atu tatou te faaaogaina foi laau totō i le tele o mea. O se tasi o mea aupito taua lava e maua mai i laau totō, o meaai.
Tala:
-
O a ituaiga laau totō e aina?
Afai o i ai ni ata o laau aina i au ata na aumai, ia faaali atu i le taimi nei.
Gaoioiga:
Talanoa ma tamaiti i fatu laau, fualaau aina mata, ma fualaau fai sua e ola i lo outou nuu. Faamatala atu o fatu laau, o le tele o taimi e fai mai ai le falaoa ma sirio (cereals). Fai i tamaiti taitoatasi e tau mai lana meaai e aupito fiafia lava i ai e fai mai i se laau. Fai i tamaiti e tofo i le fualaau aina mata, fualaau fai sua, po o le falaoa sa e aumaia. Faamatala e uiga i le laau po o le laau totō e sau ai.
Faamatala atu na faatonuina e le Tama Faalelagi Iesu e faia le mau laau totō eseese ma laau ina ia tatou maua meaai lelei.
Gaoioiga:
-
E faapefea ona tatou faafetai atu i le Tama Faalelagi mo a tatou meaai? (Ia tatou manatua e faafetai atu ia te Ia pe a faamanuia meaai ae tatou te le i aai.)
Molimau:
Tuuina atu lau molimau i le alofa o le Tama Faalelagi ma Iesu mo i tatou uma taitoatasi. Faamanatu i tamaiti ina ia latou manatua lena alofa i aso uma pe a latou vaai i laau mananaia, laau totō, ma fugalaau matagofie.
O Isi Gaoioiga e Faamauoa Ai
Filifili nisi o nei gaoioiga e faaaoga i le taimi o le lesona.
-
Aumai ni fatu (e pei o fatu o fugalaau, pi, po o saito) ma se ipu ua faatumu i palapala mo tamaiti taitoatasi e ave i le fale. Faasino i tamaiti le totoina o a latou fatu laau, ma faamanatu i ai e moomia lo latou faasusuina ma ia maua foi le malamalama o le la e ola ai a latou fatu laau.
-
Ia faataitai ia te oe tamaiti i le faiga o upu o le pese “O Tamai Fatu Laiti O Lo o Momoe Gapēpē” (Tusi Pese a Tamaiti). Ona faatonu loa lea o tamaiti e faapea o latou o tama’i fatu ia ua ala mai ma falōlō a o e usuina pe toe tauloto foi upu.
-
Oti ni petale (petals), lau, ma au mai ni pepa lanu ma faapipii e nisi tamaiti i luga o se isi pepa ini foliga o fugalaau. Tusi ai le igoa: “Ou te matua faafetai mo fugalaau matagofie.”
-
Aumai se fualaau aina mata po o se fualaau fai sua e i ai ni fatu i totonu. Fai i tamaiti o lo o i ai se mea e ofo ai i totonu. Tipi lua le fualaau ina ia vaai tamaiti i fatu. Faamatala atu a faapea e toto fatu laau ma maua le vai ma le malamalama o le la, o le a ola ma toe maua mai ai isi mau fualaau aina.
-
Ave tamaiti e savavali i fafo ma vaavaai i ituaiga laau eseese. Afai e leaga le tau, atonu e mafai ona autilo tamaiti i fafo i faamalama ma auauai e faamatala mai po o a laau sa latou vaaia. Afai e talafeagai, faamatala le aafiaga o laau pe a sui le vaitau.
Gaoioiga Faaopoopo mo Tamaiti Laiti
-
Faaali atu le ata 1-22, Laau O Lo o Fuga Matagofie. Faamatala i tamaiti sa poloaiina e le Tama Faalelagi Iesu Keriso ia faia laau totō ma laau tetele (vaai Kenese 1:11–13). Faamatala o laau e aumai ai fafie ma fualaau aina. O laau totō e aumai ai fualaau aina ma fualaau fai sua.
-
Aumai se laau totō po o se vaega e pei o se fugalaau po o ni lau mo tamaiti e vaai i ai, tagotago i ai, pe sogisogi foi i ai. Ia maua e tamaiti taitoatasi se avanoa e pa’i pe uu ai le laau. Faailoa i tamaiti lona lanu, manogi, po o lona matagofie. Faaali atu foi lou agaga faafetai mo laau totō, fugalaau, ma laau.
-
Faitau faatauloto le fuaiupu lea ma fai faataitai taga. Ona fai faatasi ai lea ma tamaiti taga a o e toe taulotoina upu.
Ou te sua
Ou te sua ma sua ma sua (fai taga eli),
Ona ou totō ai lea o ni fatu se lua (punou i lalo foliga o toto ni fatu),
Ou te lako ma lako ma lako (fai taga lafo i luma ma salu mai agai i tua)
Ona ou vele lea o vao ma tuu i lalo(faatu i lalo ma fai taga o le veleina o le vao)
Manaia le mafanafana ma le susulu mai o le la (faia se lio i lima)
Ua toulu mai foi le timu, ma (aumai i lalo lima ma faatetetete tamatamai lima)
I o’u lava mata ua ou vaai atu,
Ua amata ona tuputupu ae la’u fatu laau (faaoso mai tamatamai lima o le lima agavale i le va o tamatamai lima o le lima taumatau).