“Lēsoni 168—Ko e Tafoki ki he Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kuo Fokotuʻu Fakalangí ke Tokoni ke Maʻu ʻa e Ngaahi Talí,” Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí, (2025)
“Ko e Tafoki ki he Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kuo Fokotuʻu Fakalangí ke Tokoni ke Maʻu ʻa e Ngaahi Talí,” Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Lēsoni 168: Fakataukei Fakatokāteliné: Kumi e Tali ki Heʻeku Ngaahi Fehuʻí
Ko e Tafoki ki he Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kuo Fokotuʻu Fakalangí ke Tokoni ke Maʻu ʻa e Ngaahi Talí
Ko Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié, Konga 4
Ko e taha ʻo e ngaahi taumuʻa ʻo e fakataukei fakatokāteliné ke tokoniʻi e kau akó ke ako mo fakaʻaongaʻi e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié. ʻE lava ke tokoni e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e mahuʻinga ʻo e fekumi ki he moʻoní mei he ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo foaki ʻofa mai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ngaahi fakamatala lahi
Fakakaukau ke ʻomi ha ipu vai ke fakaʻaliʻali. Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukauloto ʻoku ʻoange haʻanau ipu inu. Fehuʻi ange pe ko e hā te nau fie ʻilo fekauʻaki mo e vaí kimuʻa pea nau fili pe te nau inu iá.
Hangē pē ko ʻetau fie ʻilo ki he maʻuʻanga ʻo e ngaahi meʻa ʻoku tau maʻu ki hotau sinó, ʻi he taimi ʻoku tau maʻu ai ha ngaahi fehuʻi pe kaveinga ʻo e ongoongoleleí ʻoku tau fie ʻilo ki aí, kuo pau ke tau vakaiʻi ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku tau fekumi ke maʻu mei ai ha fakamatalá.
Naʻe fakamatala ʻa Palesiteni Tieta F. ʻUkitofa, ko ha mēmipa mālōlō ʻo e Kau Palesitenisī ʻUluakí ʻo pehē:
Kuo teʻeki ai ke tau maʻu faingofua ange ha fakamatala lahi ange ʻi he hisitōlia ʻo e māmaní—ko ha niʻihi ʻoku moʻoni, niʻihi ʻoku loi, pea ko ha konga lahi ʻoku moʻoni fakakonga pē.
ʻI heʻene peheé, kuo teʻeki ai ha taimi ʻe toe mahuʻinga ange ai ʻi he hisitōlia ʻo e māmaní ke tau ako e founga ke ʻilo totonu ai ʻa e moʻoní mo e halá. (Dieter F. Uchtdorf, “What Is Truth?” [Lea ʻi ha fakataha lotu ʻa e Potungāue Ako ʻa e Siasí, 13 Sānuali 2013], broadcasts.ChurchofJesusChrist.org)
-
Ko e hā ha ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻokú ke faʻa vakai ki ai kapau ʻoku ʻi ai haʻo fehuʻi fekauʻaki mo e ongoongoleleí?
-
Te ke lava fēfē ʻo ʻiloʻi pe ʻoku falalaʻanga ha maʻuʻanga fakamatalá?
Ko e ʻOtuá ʻa e tupuʻanga ʻo e moʻoni kotoa pē
Ke tokoni ke fakatokangaʻi ʻe he kau akó ʻa e fiemaʻu ke sio ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi heʻenau fekumi ki he moʻoní, fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi potufolofola ko ʻení ʻi he palakipoé.
Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ha niʻihi pe kotoa ʻo e ngaahi vēsí ʻiate kinautolu pē pe mo ha kulupu. Fakakaukau ke fakaafeʻi kinautolu ke nau tohi ʻi he palakipoé ʻa e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea ʻoku nau maʻu ʻokú ne fakamatalaʻi e ngaahi ʻulungaanga ʻo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
Lau e ngaahi potufolofola ko ʻení, ʻo kumi ʻa e ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea ʻoku tokoni ke mahino kiate koe ʻa e ʻuhinga ʻoku totonu ke tau hanga ai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ki he moʻoní:
-
Ko e hā ʻoku tokoni atu ʻa e ngaahi veesi ko ʻení ke mahino kiate koe fekauʻaki mo e ʻuhinga ʻoku totonu ke tau falala ai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi lolotonga ʻetau fekumi ki he moʻoní?
Fakamahinoʻi ange ke kau ʻi homou fealeaʻakí, ko e ʻOtuá ʻa e tupuʻanga ʻo e moʻoni kotoa pē. Fakakaukau ke hiki e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi he palakipoé.
-
Te tau maʻu ʻi fē ʻa e moʻoni ʻoku haʻu mei he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí?
Ko e fekumi ki he ngaahi maʻuʻanga tokoni falalaʻangá
ʻE lava ke tokoni ʻa e ʻekitivitī ako ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e ʻuhinga te nau fie fakaʻaongaʻi ai ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni fokotuʻu fakalangi, kuo tāpuekina ʻaki kinautolu ʻe he ʻOtuá.
Lau ʻa e palakalafi 11–12 ʻi he konga “Ko Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié” ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné (2023). Fekumi ki ha ngaahi akonaki te ne lava ʻo tataki kitautolu ʻi heʻetau feinga ke maʻu e tali ki heʻetau ngaahi fehuʻí.
-
Ko e hā ha ngaahi foʻi lea pe kupuʻi lea naʻá ke maʻu ʻokú ne fakamatalaʻi e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke fakaʻaongaʻi e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí?
-
Ko e hā ha ngaahi maʻuʻanga tokoni mei he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi te tau lava ʻo tafoki ki ai ʻi heʻetau fekumi ki he moʻoní? ʻOku fakahaaʻi fēfē ʻe he ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení ʻa e ʻofa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi kiate kitautolú?
ʻE lava ke tokoni ʻa e ngaahi ʻekitivitī ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e founga ke maʻu ai ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí pea mo vakaiʻi ʻa e tuʻunga falalaʻanga ʻo e ngaahi maʻuʻanga tokoni kehe te nau ala maʻú. Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ha ʻekitivitī ʻe taha pe fakatouʻosi, ʻo fakatatau mo e taimi ʻokú ke maʻú pea mo e ngaahi fiemaʻu hoʻo kau akó.
ʻEkitivitī A: Kumi e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí
Kimuʻa pea fakaafeʻi e kau akó ke fakakakato ʻa e ʻekitivitī ko ʻení, fakakaukau ke fakatātaaʻi e founga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi tokoni fakaako kuo faʻu ʻe he Siasí ke maʻu e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí. Te ke lava ʻo fili ha tefito ʻo e ongoongoleleí pea fakaʻaliʻali ki he kau akó ʻa e feituʻu ke maʻu mei ai ha fakamatala lahi angé ʻo fakaʻaongaʻi e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku hiki atu ʻi he sitepu 2.
Hili hono fakaʻaliʻali ki he kau akó ʻa e founga ke maʻu ai e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí, tuku ke nau akoako fakahoko ʻiate kinautolu pē pe mo hanau hoa. Te ke lava ʻo vahevahe mo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení ke tokoni ki he kau akó ke nau kamata.
Akoako fakaʻaongaʻi e ngaahi tokoni ʻoku faʻu ʻe he Siasí ke maʻu e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí ʻaki haʻo muimui ki he ongo sitepu ko ʻení:
-
Fili ha tefito ʻo e ongoongoleleí ke kumi ha fakamatala fekauʻaki mo ia. ʻOku kau ʻi he sīpinga ʻo e ngaahi tefitó ʻa hono liliu ʻo e Tohi ʻa Molomoná, ngaahi fakamatala ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí, mo e Lea ʻo e Potó. Te ke lava ʻo fili ha tefito pē ʻo e ongoongoleleí ʻokú ke mahuʻingaʻia ai.
-
Kumi e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí ʻaki hono fakaʻaongaʻi e ngaahi tokoni kuo faʻu ʻe he Siasí. ʻOku kau ʻi he sīpinga ʻo e ngaahi tokoni ki he akó ʻa e Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, ko e meʻa fekumi ʻi he Gospel Library, Ngaahi Tefito ʻi he Hisitōlia ʻo e Siasí, mo e ngaahi lea ʻo e konifelenisi lahí.
ʻI he ngāue ʻa e kau akó ke kumi e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí, fakakaukau ke ke lue takai ke lava ʻo tokoniʻi e kau ako ʻoku ʻi ai haʻanau ngaahi fehuʻi pe fiemaʻú. Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha taimi ke nau ako aí, ʻe ala tokoni ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení ke nau aleaʻi e ngaahi meʻa ne nau aʻusiá.
-
Ko e hā ha ngaahi fakakaukau naʻá ke maʻu ʻi he founga ʻo hono kumi e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí?
-
Ko e hā ha fakamatala ʻaonga naʻá ke maʻu?
ʻEkitivitī E: Vakaiʻi e ngaahi maʻuʻanga fakamatalá
ʻOku ʻi ai ha ngaahi taimi ʻi heʻetau fekumi ki he moʻoní ʻoku tau maʻu ai ha ngaahi maʻuʻanga fakamatala ne ʻikai pulusi ʻe he Siasí. ʻI he ngaahi taimi pehení, ʻoku mahuʻinga ke tau vakaiʻi ʻa e tuʻunga falalaʻanga ʻo e fakamatala ʻoku tau maʻú.
-
Ko e hā te tau lava ʻo fai ke fakafaikehekeheʻi ai e ngaahi maʻuʻanga fakamatala falalaʻanga mo taʻefalalaʻangá?
Fakaʻaliʻali e ngaahi fehuʻi ko ʻení pe ʻoange ia ki he kau akó ko ha laʻipepa tufa. Makehe mei hono fakaafeʻi e kau akó ke nau lau e ngaahi fehuʻí ʻiate kinautolu pē pe fakakalasí, te ke lava ʻo kole ange ke nau lau e folofola ʻoku fekauʻaki mo e ngaahi fehuʻí.
Fakapapauʻi ʻo e Moʻoní mei he Halá
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí—Ko Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié, Konga 4
Lau e ngaahi fehuʻi ko ʻení. Fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he ngaahi fehuʻi pehení ke ke fakapapauʻi ʻa e tuʻunga falalaʻanga mo ʻaonga ʻo e ngaahi maʻuʻanga fakamatala kehekehé.
-
Ko e hā naʻá ku ongoʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní ʻi he taimi naʻá ku lau pe fanongo ai ki he fakamatala ko ʻení? (Vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:23–24.)
-
ʻOku ʻomi nai au ʻe he fakamatala ko ʻení ke u ofi ange ai kia Sīsū Kalaisi mo Hono Siasí? (Vakai, Molonai 7:15–17.)
-
ʻOkú ne poupouʻi nai au ke u tauhi e ngaahi fekau ʻa e ʻOtuá?
-
ʻOku poupou nai ia ki he meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he folofolá mo e kau palōfita ʻo e onopōní? (Vakai, 2 Tīmote 3:15–17; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 1:38.)
-
ʻOkú ne fakapapauʻi mai nai ʻa e meʻa kuó u ʻosi ongoʻi hono talamai ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní ʻoku moʻoní, pe ʻokú ne poupouʻi nai au ke u fehuʻia ʻa e ngaahi moʻoni ko iá? (Vakai, Molonai 10:5.)
-
ʻOku haʻu nai ia mei ha maʻuʻanga fakamatala ʻe lau ʻe he Fakamoʻuí pe kau taki Hono Siasí ʻoku falalaʻanga?
-
Ko e hā nai e fakakaukau ʻeku mātuʻá pe kau taki ʻo e Siasí fekauʻaki mo e fakamatala ko ʻení? (Kapau ʻoku ou ongoʻi ʻoku fakaʻaiʻai au ke fūfū ia meiate kinautolu, ko e hā ‘a e meʻa ʻokú ne talamai fekauʻaki mo e maʻuʻanga fakamatalá?)
Hili hono lau ʻe he kau akó e ngaahi fehuʻí, kole ange ke nau vahevahe ʻa e ʻuhinga ʻoku nau pehē ai ʻe tokoni ʻa e ngaahi fehuʻi pehení ke nau fakalaulauloto ki aí. Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ha ngaahi sīpinga ʻo e founga kuo nau fakaʻaongaʻi ai ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení pe ngaahi fehuʻi tatau ke fakafuofuaʻi ʻaki ʻa e falalaʻanga ʻo e fakamatalá.
Ko hono fakaʻaongaʻi ʻo e meʻa kuó ke akó
Ke tokoniʻi e kau akó ke fakakaukauloto ki heʻenau akó, fakakaukau ke fakaafeʻi kinautolu ke hiki ʻenau tali ki ha taha ʻo e ongo fehuʻí pe fakatouʻosi ʻi heʻenau tohinoa akó. Te ke lava leva ʻo fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú mo hanau hoa pe ko e kalasí.
-
Ko e hā kuó ke ako he ʻahó ni ʻe lava ʻo tokoni atu ke ke maʻu lelei ange ai ha tali ki hoʻo ngaahi fehuʻi ʻi he ongoongoleleí?
-
ʻOkú ke pehē ʻe tākiekina fēfē ʻe he meʻa naʻá ke ako he ʻaho ní hoʻo ngaahi ngāue ʻi he kahaʻú?
Fakamoʻoni ki he ngaahi moʻoni kuó ke ako he ʻaho ní, pea poupouʻi e kau akó ke nau fekumi ki he moʻoni kuo fakahā mai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻo fakafou ʻi he ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí.