“19–25 Mē: ‘Ko e Meʻa Ko Ia ʻoku Mei he ʻOtuá Ko e Māmá Ia’: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49–50,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 2025 (2025)
“Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49–50,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: 2025
19–25 Mē: “Ko e Meʻa Ko Ia ʻoku Mei he ʻOtuá Ko e Māmá Ia”
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49–50
Ko e Fakamoʻuí ʻa hotau “tauhi-sipi leleí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:44). ‘Okú Ne ʻafioʻi ʻoku faʻa hē ʻa e fanga sipí pea ʻoku lahi e ngaahi faingataʻa ʻi he feituʻu maomaonganoá. Ko ia ʻokú Ne tataki kitautolu ʻi he ʻofa ki he malu ʻo ʻEne tokāteliné. ʻOkú Ne tataki kitautolu mamaʻo mei he ngaahi fakatuʻutāmaki hangē ko e “ngaahi laumālie kākā, ʻa ia kuo nau ʻalu atu ʻi he māmaní ʻo kākaaʻi ʻa e māmaní” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:2). ‘Oku ʻuhinga e muimui kiate Iá ke tukuange e ngaahi fakakaukau pe talatukufakaholo halá. Naʻe hoko ʻeni kia Līmani Kopelī mo ha niʻihi kehe ʻi ʻOhaiō. Kuo nau tali ʻa e ongoongolelei kuo fakafoki maí ka naʻa nau kei tui pē ki ha ngaahi meʻa naʻe ʻikai tonu. Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49, ʻa e ngaahi moʻoni naʻá ne fakatonutonu e ngaahi tui kimuʻa ʻa Līmani fekauʻaki mo e ngaahi kaveinga hangē ko e nofo-malí mo e Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí. Pea ʻi he hanga ʻe he kau ului ʻOhaioó ʻo “maʻu … [e] ngaahi laumālie ʻa ia naʻe ʻikai mahino kiate [kinautolú],” naʻe akoʻi kinautolu ʻe he ʻEikí ʻi he founga ke ʻiloʻi ai e ngaahi fakahā moʻoni ʻo e Laumālié (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:15). Naʻe faʻa kātaki e Tauhisipi Leleí kiate kitautolu, ko ʻEne “fānau iiki” ʻa ia “kuo pau ke … tupulaki ʻi he angaʻofa pea ʻi he ʻiloʻi ʻo e moʻoní” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:40).
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49; 50:24
ʻOku finangalo ʻa Sīsū Kalaisi ke u tali ʻa e ngaahi moʻoni ʻo ʻEne ongoongoleleí.
Kimuʻa pea kau ʻa Līmani Kopelī ki he Siasí, naʻá ne kau ki ha kulupu fakalotu ne ʻiloa ko e Sōsaieti Fakatahataha ʻo e Kakai Tui ki he Hā mai ʻa Kalaisi ʻi Heʻene Hāʻele ʻAnga Ua Maí, ʻoku ʻiloa foki ko e kau Sieká. Hili haʻana fepōtalanoaʻaki mo Līmani, naʻe fekumi ʻa Siosefa Sāmita ki ha fakamahino mei he ʻEikí fekauʻaki mo ha niʻihi ʻo e ngaahi akonaki ʻa e kau Sieká. Naʻe tali ʻe he ʻEikí ʻaki ʻa e fakahā ʻi he vahe 49. ʻOku ʻasi ha niʻihi ʻo e ngaahi tui ʻa e kau Sieká ʻi he ʻuluʻi vahé.
Ko e hā naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí ʻi he vahe 49 ke fakatonutonu e tui ʻa e kau Sieká? Ko e hā ha fakamoʻoni ʻokú ke vakai ki ai ʻi he fakahā ko ʻení ʻo ʻEne ʻofa mo e tokanga ki he kakai ʻoku ʻikai ke nau maʻu e kakato ʻo ʻEne moʻoní? Te ke lava fēfē ʻo tokoniʻi kinautolu ʻi he ʻofa mo e tokanga?
Ko e hā ʻokú ke mahuʻingaʻia ai fekauʻaki mo e tali ʻa e ʻEikí ʻi he veesi 2? Te ke lava ʻo fakafehoanaki ʻeni ki he meʻa ʻe hoko ʻo kapau te ke sio pē ʻi ha konga ʻo ha foʻi faiva, sio ki ha konga ʻe taha ʻo ha pāsolo, pe fanongo ki ha tafaʻaki ʻe taha ʻo ha fakakikihi. ʻOku fekauʻaki fēfē ʻa e fakatokanga ʻa e ʻEikí mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:24? Fakakaukau ki he meʻa ʻokú ke fai ke maʻu ai ha maama lahi ange mei he ʻEikí.
Vakai foki, “Leman Copley and the Shakers,” ʻi he Revelations in Context, 117–21.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:15–17
ʻOku mahuʻinga ʻa e mali ʻa e tangatá mo e fefiné ki he palani ʻa e ʻOtuá.
ʻI he feinga ʻa Sētane ke tukuhifo e palani ʻa e Tamai Hēvaní, ʻokú ne feinga ai ke fakatupu ha puputuʻu fekauʻaki mo e malí. ʻI he tafaʻaki ʻe tahá, ʻoku hokohoko atu hono fakahā ʻe he ʻEikí ʻa e moʻoni fekauʻaki mo e malí ʻo fakafou ʻi Heʻene kau palōfitá. Te ke lava ʻo maʻu ha niʻihi ʻo e moʻoni ko ʻení ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:15–17; Sēnesi 2:20–24; 1 Kolinitō 11:11; mo e “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani.” Faʻu ha lisi ʻo e ngaahi moʻoni ʻokú ke maʻú. Ko e hā ʻoku matuʻaki mahuʻinga ai ʻa e nofo-malí ki he palani ʻa e ʻOtuá?
Naʻe akonaki ʻa ʻEletā ʻŪlise Soālesi “ʻoku talaki ʻe he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki maí ʻa e tefitoʻi moʻoni ʻo e fengāueʻaki kakato ʻi he vā ʻo ha fefine mo ha tangatá, ʻi he moʻui fakamatelié pea ʻi he taʻengatá fakatouʻosi” (“ʻI he Hoa Ngāue mo e ʻEikí,” Liahona, Nōvema 2022, 42). Te ke lava ʻo ako ʻene pōpoakí, ʻo kumi e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻokú ne “fakamālohia ʻa e fengāueʻaki fakataha ʻa ha tangata mo ha fefiné.” Te ke fakaʻaongaʻi fēfē nai ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo moʻuí? Kapau ʻe fehuʻi atu ʻe ha taha ʻi ha tui fakalotu kehe pe ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ʻa e malí, te ke tali fēfē ia? Ko e hā ʻokú ke houngaʻia ai ʻi he mahino ko ʻení?
Vakai foki, Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Nofo-malí,” “Fāmilí,” Gospel Library; David A. Bednar, “Marriage Is Essential to His Eternal Plan,” Ensign, June 2006, 83–84; “Renaissance of Marriage” (vitiō), Gospel Library.
Renaissance of Marriage
Tokaʻi e ngaahi tūkunga fakafoʻituituí. Neongo ko e nofo-mali fiefiá mo e moʻui fakafāmilí ʻa e tuʻunga lelei taha ʻi he ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí, ka ʻoku ʻikai ke tau fiefia kotoa ʻi he ngaahi tāpuaki ko ʻení lolotonga ʻetau ʻi he moʻui fakamatelié. ʻI hono aleaʻi ʻo e tefitó ni, tokaʻi ʻa e ngaahi tūkunga fakafoʻituitui mo fakafāmili kehekehé, tautautefito ki he kakai ʻoku nau “tatali ʻi he faʻa kātaki ki he ʻEikí” ke fakahoko e ngaahi talaʻofa taʻengatá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 98:1–3).
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50
‘E lava ʻe he ngaahi akonaki ʻa e ʻEikí ʻo maluʻi au mei he ngaahi kākā ʻa Sētané.
Naʻe vēkeveke ʻa e kāingalotu foʻou ʻo e Siasí ʻi ʻOhaioó ke maʻu ʻa e ngaahi fakahā fakalaumālie naʻe talaʻofa mai ʻi he folofolá. Ka neongo ia, naʻe vēkeveke ʻa Sētane ke kākaaʻi kinautolu. Kapau naʻe kole atu ke ke tokoni ke mahino ki he kāingalotu ko ʻení e founga ke ʻiloʻi ai e ngaahi fakahā moʻoni ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní, ko e hā e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50 te ke vahevahé? (vakai, tautautefito ki he veesi 22–25, 29–34, 40–46). Kuo tokoniʻi fēfē koe ʻe he Fakamoʻuí ke ke ʻiloʻi ʻa e faikehekehe ʻi he moʻoní mo e halá?
Vakai foki, 1 Kolinitō 14:1–28; 2 Tīmote 3:13–17.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:13–24
‘Oku fakamāmaʻi fakataha ʻa e kau faiakó mo e kau akó ʻe he Laumālié.
ʻOku ʻomi ʻe hono moʻui ʻaki e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ha ngaahi faingamālie lahi ke tau hoko ai ko ha kau faiako mo ha kau ako, ʻi ʻapi pea ʻi he Lotú fakatouʻosi. Ko e founga ʻe taha ʻe lava ke ke ako ai ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:13–24 ko hano tā ha fakatātā ʻo ha faiako mo ha tokotaha ako. ʻI he tafaʻaki ʻo e veesi takitaha, hiki ha lisi ʻo e ngaahi foʻi lea mo e ngaahi kupuʻi lea mei he ngaahi veesi ko ʻení ʻokú ne akoʻi atu ha meʻa fekauʻaki mo hono ako mo akoʻi ʻo e ongoongoleleí. Ko e fē ha taimi kuó ke aʻusia ai ha ngaahi meʻa naʻá ne akoʻi atu e mahuʻinga ʻo e Laumālié ʻi he akoʻí mo e akó? Fakakaukau ki he meʻa te ke lava ʻo fai ke fakalakalaka ai hoʻo ngaahi feinga ko ha tokotaha ako mo e faiako ʻo e ongoongoleleí.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:23–25
“Ko e meʻa ko ia ʻoku mei he ʻOtuá, ko e māmá ia.”
ʻI hoʻo fakalaulauloto ki he folofola ʻa e Fakamoʻuí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:23–25, fakakaukau ki he founga ʻokú ke maʻu ai e maama ʻa e ʻOtuá ʻi hoʻo moʻuí pea mo e founga hoʻo “kapusi ʻa e fakapoʻulí.” Hangē ko ʻení, ʻoku tataki fēfē ʻe he ngaahi veesi ko ʻení hoʻo ngaahi fili fekauʻaki mo e founga hoʻo fakaʻaongaʻi ho taimí? ko e hā ʻa e fakafiefia pe mītia ke fekumi ki aí? ko e fē ʻa e fepōtalanoaʻaki ke kau ki aí? Ko e hā mo ha ngaahi fili kehe ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he ngaahi veesi ko ʻení? ʻE lava ha himi hangē ko e “Ko e ʻEikí ko ʻEku Maama” (Ngaahi Himí, fika 45) ʻo ueʻi ha ngaahi fakakaukau lahi ange.
Vakai foki, “ʻAʻeva ʻi he maama ʻa e ʻOtuá,” Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí, 16–21.
Kakai, Ngaahi Feituʻu, Ngaahi Meʻa ʻOku Hoko
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:12–14
Te u lava ʻo muimui ʻia Sīsū Kalaisi.
-
Ke akoʻi ki hoʻo fānaú ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻi he ngaahi veesi ko ʻení, te ke lava ʻo teuteuʻi ha laʻivaʻe pepa ʻe fā mo ha fakatātā ʻe fā ʻokú ne fakafofongaʻi ʻa e tui kia Sīsū Kalaisí, fakatomalá, papitaisó, mo hono maʻu ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní (vakai ki he ʻū fakatātā ʻi he peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní). ʻE lava ke fokotuʻu ʻe hoʻo fānaú ʻa e ngaahi laʻivaʻé ʻi he falikí pea tuku ʻa e fakatātaá he tafaʻakí. ʻE lava leva ke nau taufetongi ʻi he lue ʻi he ngaahi laʻivaʻé lolotonga hoʻo lau ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:12–14. Tokoni ke mahino kiate kinautolu ʻi heʻetau fakahoko e meʻa ʻi he ngaahi fakatātā ko ʻení, ʻoku tau muimui ʻia Sīsū Kalaisi.
-
Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi hoʻo fānaú ke fakahoa ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:12–14 mo e Ngāue 2:38 pea mo e tefito ʻo e tui hono faá. Ko e hā ha ngaahi meʻa faitatau ʻoku nau maʻu? Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai e ngaahi moʻoni ko ʻení?
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:15–17
ʻOku mahuʻinga ʻa e mali ʻa e tangatá mo e fefiné ki he palani taʻengata ʻa e ʻOtuá.
-
Ke fakafeʻiloaki e ngaahi veesi ko ʻení, te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange ko e kau Sieká ko ha kulupu fakalotu ia naʻa nau tui ʻoku ʻikai totonu ke mali ʻa e kakaí (vakai ki he ʻuluʻi vahe ki he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49). Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke kumi ha ngaahi meʻa ne akoʻi ʻe he ʻEikí fekauʻaki mo e nofo-malí ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 49:15–17. ʻOkú ke pehē ko e ʻuhinga ki he hā ʻa e “kuo tuʻutuʻuni ʻe he ʻOtuá ʻa e nofo malí”? Mahalo te mou lava ʻo lau fakataha ʻa e ʻuluaki palakalafi ʻe tolu ʻo e “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani.” Talanoa leva ki he ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e nofo-malí mo e fāmilí ki he Tamai Hēvaní.
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:23–25
“Ko e meʻa ko ia ʻoku mei he ʻOtuá, ko e māmá ia.”
-
Ke fakafeʻiloaki ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:23–25, talanoa mo hoʻo fānaú fekauʻaki mo e faikehekehe ʻi he māmá mo e fakapoʻulí. Ko e hā ʻoku tau fiemaʻu ai ʻa e māmá? Te mou lava ʻo lau fakataha ʻa e ʻuluaki palakalafi ʻo e “ʻAʻeva ʻi he maama ʻa e ʻOtuá” ʻi he Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí (peesi 17) pehē foki ki he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:23–25. Talanoa ki he ngaahi founga ʻoku tau maʻu ai e maama ʻa e ʻOtuá mo e ngaahi founga te tau lava ai ʻo kapusi ʻa e fakapoʻulí. Te mou lava leva ʻo hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo ʻenau maama fakalaumālié, hangē ko e “Ulo Atu” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 96).
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:40-46
Ko Sīsū Kalaisi ʻeku Tauhisipi Leleí.
-
Hili hono lau fakataha e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 50:40–46, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e tā ʻo e Fakamoʻuí ʻoku ʻoatu ʻi he fakaʻosinga ʻo e fokotuʻutuʻu ko ʻení pea fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení: ʻOku fēfē e ongo ʻa ha tauhisipi ki Heʻene fanga sipí? Ko e hā e founga ʻoku hangē ai e Fakamoʻuí ha tauhisipi kiate kitautolú?
Ke maʻu ha ngaahi fakakaukau lahi ange, vakai ki he makasini Kaumeʻa ʻo e māhina ní.