Doctrine and Covenants 2025
3–9 marzo: “Chattzoloq chiwix”: Tzolʼlebʼ ut Sumwank 19


“3–9 marzo: “Chattzoloq chiwix”: Tzol’leb’ ut Sumwank 19,” Kim, Taaqehin—Choq’ re li ochoch ut li iglees: Li Tzol’leb’ ut Sumwank 2025 (2025)

“Tzol’leb’ ut Sumwank 19,” Kim, Taaqehin—Choq’ re li ochoch ut li iglees: 2025

li Jesus nab’eek chiru jun ch’ina b’e chixk’atq jun che’

Jalam-uuch re Xb’ehil Getsemani, xb’aan laj Steve McGinty

3–9 marzo: “Chattzoloq chiwix”

Tzolʼlebʼ ut Sumwank 19

Naab’al chihab’ kixk’am laj Martin ut li xLucy Harris re xloq’b’al li xchaq’al ru ch’och’ aran Palmyra, Nueva York. A’b’an sa’ 1829 ke’xk’e reetal naq ka’ajwi’ taaruuq raj taapuktesimanq lix Hu laj Mormon wi laj Martin tixk’e chi to’ lix ch’och’ re xtojb’al laj k’uub’anel hu. Laj Martin wan xnawom xch’ool chirix lix Hu laj Mormon, a’b’an xLucy ink’a’. Wi laj Martin tixk’e raj lix ch’och’ chi to’ ut moko naab’aleb’ ta lix Hu laj Mormon te’k’ayiiq, tixtz’eq raj lix ch’och’ ut maare lix sumlajik ajwi’, ut maare ink’a’ raj chik us ilb’ilaq sa’ li na’ajej wan wi’. Us ta jalan li qawanjik chiru li re laj Martin, maare sa’ junaq hoonal te’qataw patz’om li ch’a’aj xsumenkileb’ jo’ li kixtaw a’an: Jo’k’ihal xteram xloq’al lix evangelio li Jesukristo choq’ we? K’a’ raj tu tinmayeja re tenq’ank chixkab’lankil li rawa’b’ejihom li Dios? Laj Martin Harris koxxk’e ajwi’ lix ch’och’ chi to’ re risinkil 5.000 lix Hu laj Mormon chiru hu. A’b’an li mayej a’in—ut yalaq k’a chik chi mayej naru naqak’e—toj ka’ch’in ajwi’ chiru lix mayej li Jesukristo, “li q’axal nim wi’chik chiru chixjunil” (Tzol’leb’ ut Sumwank 19:18), li ki’el xkik’el jo’ tiqob’ re xkolb’al li ani naxjal xk’a’uxl.

Re xtzolb’al xkomon chik li na’leb’ chirix lix puktesinkil lix Hu laj Mormon, chi’ilmanq Santos, 1:76–84.

reetalil li tzolok

Li na’leb’ re tzolok sa’ li ochoch ut sa’ li iglees

Tzol’leb’ ut Sumwank 19:1–12

“Laa’in, li Dios, maak’a’ woso’jik.”

Laj Jose Smith kixch’olob’ naq li k’utb’esinb’il na’leb’ sa’ li tasal 19 a’an “jun taqlahom … choq’ re laj Martin Harris, k’eeb’il xb’aan li ani wan chi junelik” (xjolomil li tasal). Sik’eb’ sa’ li raqal 1–12 b’ar naxch’olob’ xjunelik choxahilal li Qaawa’. K’a’ut naq aajel ru naq laj Martin Harris kixnaw a’in chirix li Qaawa’? K’a’ut naq aajel ru xnawb’al a’in choq’ aawe?

K’a’ut naq li Jesukristo nak’ab’a’iman “li xtiklajik ut li roso’jik”? (raqal 1).

Tzolʼlebʼ ut Sumwank 19:15–20

reetalil li seminario
Li Jesukristo kixk’ul rahilal re naq laa’in tinruuq chixjalb’al ink’a’uxl ut chi chalk rik’in.

Li Ak’ Chaq’rab’ naxye resil lix rahilal li Kolonel sa’ Getsemani jo’ ilb’il xb’aaneb’ li kristiaan ke’ilok re. Sa’ Tzol’leb’ ut Sumwank 19:15–20, li Jesukristo kiroksi tz’aqal li raatin re xch’olob’ankil li rahilal kinume’ wi’. Naq nakawil li loq’laj seraq’ a’in, sik’ chan ru naq li Kolonel kixch’olob’ li rahilal kixnumsi. K’oxla k’a’ru naxk’ut li junjunq aatin malaj ch’ol aatin chawu. K’a’ut naq kiwan xch’ool li Kolonel chixk’ulb’al li rahilal? Chi’ilmanq Jwan 15:13; Mosiah 3:7; Alma 7:11–12; Tzol’leb’ ut Sumwank 18:10–13.

Li k’a’ru taaweek’a naq tattzoloq chirix li rahilal kixnumsi li Kolonel naru neke’xkanab’ aapatz’om jo’ a’in: K’a’ut naq li Kolonel tento kixnumsi rahilal sa’ xk’ab’a’ lin maak? K’a’ut naq tento tinjal ink’a’uxl re xk’ulb’aleb’ chixjunil li rosob’tesihom lix mayej? Maare taataweb’ aana’leb’ chirixeb’ a’in ut xkomoneb’ chik li patz’om sa’ li raatin li Elder Ulisses Soares “Li Jesukristo: Laj ilol re li qach’ool” (Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2021). Naq yookat chi tzolok, k’a’ru na’leb’ neke’chal sa’ laa k’a’uxl? K’oxla xtz’iib’ankil li nakaweek’a chirix li Jesukristo ut lix mayej choq’ aawe.

Jo’ xcha’al li tzolok ut loq’onink, naru nakasik’ junaq li b’ich li naru nakawab’i malaj nakab’icha ut taawotz laa b’antioxihom chirix li Kolonel xb’aan li rahilal kixk’ul sa’ aak’ab’a’. “Sachso ninkana” (Eb’ li B’ich, 118) a’an jun chaab’il b’ich.

K’a’ru nakak’oxla naq li qaChoxahil Yuwa’ ut li Jesukristo neke’raj naq taab’aanu sa’ xk’ab’a’ li xaweek’a ut xatzol?

Chi’ilmanq ajwi’ “Li Jesukristo tatxtenq’a,” Choq’ re Xkawilaleb’ li Saaj: Jun tenq’ re xsik’b’al ru laa b’e (2022), 6–9; Temas y preguntas, “Expiación de Jesucristo,” “Arrepentimiento,” Biblioteca del Evangelio; D. Todd Christofferson, “El divino don del arrepentimiento,” Liahona, noviembre 2011, 38–41; “El Salvador sufre en Getsemaní” (video), Biblioteca del Evangelio.

8:48

The Savior Suffers in Gethsemane

Tzol’leb’ ut Sumwank 19:23

Li tuqtuukilal nachal rik’in tzolok chirix li Jesukristo ut xtaaqenkil a’an.

Chajultika lix b’oqom li Qaawa’: “Chattzoloq chiwix.” K’a’ru nakatzol chirix li Jesukristo sa’ Tzol’leb’ ut Sumwank 19? Tz’iib’a li nakak’oxla, ut k’oxlan chirix chan ru naq eb’ li na’leb’ a’in chirix li Kolonel nakate’xtenq’a chixtawb’al li tuqtuukilal. K’a’ru xyaalalil choq’ aawe li “b’eek sa’ xtuulanil lix Musiq’”?

Chi’ilmanq ajwi’ Henry B. Eyring, “Xtawb’al tuqtuukilal sa’ junesal,” Jolomil ch’utub’aj-ib’ re abril 2023.

4:10

Peace in Christ

Tzolʼlebʼ ut Sumwank 19:26–41

Eb’ li rosob’tesihom li Dios ninqeb’ wi’chik chiruheb’ lix b’ihomal li ruchich’och’.

Lix Hu laj Mormon moko kik’ayiman ta chi us aran Palmyra. Xb’aan a’an naq laj Martin Harris tento naq kixk’ayi xnimal xcha’al lix ch’och’ re xtojb’al li k’as re li ki’isin re li hu (chi’ilmanq “La contribución de Martin Harris,” sa’ Revelaciones en contexto, 8–9). K’oxlan chirix lix mayej laj Martin—ut chirix li osob’tesihom aak’ulum sa’ xk’ab’a’ a’an—naq taawil Tzol’leb’ ut Sumwank 19:26–41. Naru ajwi’ tatk’oxlaq chirix k’a’ru xpatz’ li Qaawa’ naq taamayeja laa’at. K’a’ru nakataw sa’eb’ li raqal a’in li nareek’asi aach’ool chi mayejak “chi sa aach’ool” ut rik’in “sahilal”? (che’ilmanq ajwi’ li raqal 15–20).

xjalam-uuch li ch’och’ aran Palmyra

Jalam-uuch re Lix ch’och’ laj Martin Harris, xb’aan laj Al Rounds

Re xtawb’al xkomon chik li na’leb’, chi’ilmanq li hu Liahona ut li hu Para la Fortaleza de la Juventud re li po a’in.

reetalil li raqal reheb’ li kok’al 01

Li na’leb’ re xtzolb’aleb’ li kok’al

Tzolʼlebʼ ut Sumwank 19: 16–19

Li Jesukristo kixk’ul li rahilal sa’ ink’ab’a’ laa’in.

  • Naru nakatenq’aheb’ laa kok’al chireek’ankil li ch’anch’ookilal ut b’antioxihom chirix li Kolonel naq teeril Tzol’leb’ ut Sumwank 19:16–19 malaj li “Ch’ol 51: Li Jesus naxnumsi raylal sa’ li Awimq Getsemani,” sa’ Eb’ li Esilal sa’ li Ak’ Chaq’rab’, 129–132, malaj li video sa’ li Biblioteca del Evangelio. Naru nakatxaqli b’ayaq re naq eb’ laa kok’al te’xtaw ru ut taakanab’eb’ chixwotzb’al li reek’ahomeb’. Qayehaq, sa’ li raqal 16, b’ar wankeb’ li “k’a’aq re ru a’in” li kixnumsi li Jesus sa’ qak’ab’a’? (chi’ilmanq Mosiah 3:7; Alma 7:11–12). K’a’ru naqatzol sa’ lix ch’olob’ahom chirix li rahilal kixnumsi? Chan ru naru naqak’ut qab’antioxihom chirix li kixb’aanu sa’ qak’ab’a’?

1:47

Chapter 51: Jesus Suffers in the Garden of Gethsemane

Tenq’aheb’ li kok’al chixtzolb’aleb’ li loq’laj hu. Junjunqeb’ li kok’al neke’ch’a’ajko’ chiruheb’ rilb’aleb’ ru li loq’laj hu. Naru neke’xtenq’a rib’ wi neke’ril ru jun ajwi’ li raqal malaj li ch’ol aatin.

li Jesus natijok sa’ Getsemani

Tzol‘leb‘ ut Sumwank 19:18–19, 24

Li Jesukristo ki’ab’in chiru li qaChoxahil Yuwa’, us ta naq jwal ch’a’aj a’an.

  • Xnumsinkil rahilal sa’ xk’ab’a’ li qamaak ch’a’aj, a’b’an li Jesukristo kiwan xch’ool chixb’aanunkil re ab’ink chiru lix Yuwa’ ut re xk’utb’al lix rahom choq’ re a’an ut choq’ qe laa’o. Naru nekeril junaq xjalam-uuch li Jesukristo naq kixnumsi rahilal sa’ li Getsemani (jo’ li wan sa’ li tusleb’ aatin a’in) ut taapatz’ reheb’ laa kok’al naq te’xye k’a’ru neke’xnaw chirix li nak’ulman sa’ li jalam-uuch. Naru nekeril Tzol’leb’ ut Sumwank 19:18–19, 24 re xka’jultikankil naq xnumsinkil rahilal sa’ xk’ab’a’ li qamaak a’an li k’a’ru jwal ch’a’aj xb’aanu anihaq, a’b’an xb’aan naq li Jesus naxra lix Yuwa’ ut nokoxra laa’o, ki’ab’in chiru li rajom li Dios (chi’ilmanq ajwi’ Mosiah 3:7). K’a’ru li ch’a’aj naxpatz’ qe li Dios naq taqab’aanu? Chan ru naru naqataw xkawil qach’ool re ab’ink chiru?

Tzol’leb’ ut Sumwank 19:23

“Chattzoloq chiwix, ut chawabʼi li waatin.”

  • Naru nakatenq’aheb’ laa kok’al chixk’oxlankileb’ eek’asink-ib’ li te’xk’am rib’ rik’ineb’ li ch’ol aatin wankeb’ sa’ Tzolʼlebʼ ut Sumwank 19:23. Yaab’asi li raqal naab’al sut naq yooqeb’ chireek’asinkil rib’. Chan ru naru nokotzolok chirix li Kristo ut naqab’i li raatin a’an?

Tzol’leb’ ut Sumwank 19:38

Eb’ li rosob’tesihom li Dios ninqeb’ wi’chik chiruheb’ lix b’ihomal li ruchich’och’.

  • Laa’at ut eb’ laa kok’al naru nekek’e eehoonal chixchapb’al junaq lix Hu laj Mormon ut teewotz k’a’ru nawulak cheru chirix a’an. Aatinan b’ayaq chirix lix mayej laj Martin Harris re naq lix Hu laj Mormon kiru chi isimank chiru hu (chi’ilmanq Eb’ li Esilal sa’ li Tzol’leb’ ut Sumwank, 33). K’a’ru kixye li Qaawa’ re laj Martin sa’ Tzolʼlebʼ ut Sumwank 19:38 li xatxtenq’a chi wank chi tiik ut chi paab’ank? Tenq’aheb’ laa kok’al chixk’oxlankil k’a’ruhaq naru neke’xmayeja re ab’ink chiru li Dios ut tenq’ank sa’ lix k’anjel.

Re xtawb’al xkomon chik li na’leb’, chi’ilmanq li hu Amigos re li po a’in.

xjalam-uuch li Jesus sa’ Getsemani

Li Jesus natijok sa’ li Awimq Getsemani, xb’aan laj Hermann Clementz

perel re kok’ k’anjel reheb’ li kok’al