2013
Meremmpa Wo, Morommpow Wo So
Ɔberɛfɛw 2013


President a Odzi Kan na n’Apamfo Amandzɛɛbɔ, Ɔberɛfɛw 2013

“Meremmpa Wo, Morommpow Wo So”

Hɛn Ɔsor Egya … nyim dɛ yenya adzesũa na yenyin, na yenya ahoɔdzen, ber a yehyia nsɔhwɛ horow a otwar dɛ yɛfa mu no, na yedzi do konyim no.

Mebɛkyerɛw wɔ me journal mu anafua yi dɛ, “Iyi ayɛ wiadze mfɛndzanan ehyiadze a wɔayɛ nkenyan kɛse a makɔ. Biribiara akrɔn kɛse na wɔayɛ sunsum mu adze so.”

Enuanom na nkyerɛmbaa, abosoom esia a ɔabɛsen yi, ber a yehyiaa mu wɔ hɛn wiadze mfɛndzanan ehyiadzi no, nna mo hokafo dɔfo, Frances, abɔ famu epira kɛse nda kumaa bi ansaana no, ma ɔda asopitsi. Esusuw Aketseaba mu no, ɔnye n’epirakur no kõe akokodur mu adapɛn kakra ekyir no, ɔdaan noho kɔr onnyiewiei bea. No nkɔree no enya me dodow. Emi na ɔno waree wɔ Salt Lake Temple wɔ Ɔbɛsɛ 7, 1948. Ɔkyena na nkyɛ yebedzi hɛn awar n’afrenhyia a ɔtɔdo 65. Nna ɔyɛ m’abrabɔ mu ɔdɔ, m’adamfo a me gye no dzi, na me nyɛnko brɛbo. Sɛ mekã dɛ mafe no a, orunntum nnkyerɛ me nkãtse no bun n’ahyɛase mpo.

Ehyiadzi yi na otwa mfe 50 a President David O. McKay frɛɛ me baa Asomafo Duebien no hɔn Quorum no mu. Mfe yi mu nyina me nyaa me damfo dɛɛdɛw yi no mboa emudzi mu. Ɔbɔɔ afɔr pii ama meetum aahyɛ me frɛ no mã. Manntse n’ano asɛm dabiarada, dɛ oruhwinhwin, ber a okehia dɛ mifir edzi, kedzi nda kakra anaa adapɛn kakra, fi ɔno na hɛn mbofra no so nkyɛn. Nna ɔyɛ ɔbofo, ampara.

Mepɛ dɛ mekyerɛ m’enyisɔ, nye m’ebusua dze so, ma ɔdɔ soronko a wohuei guu hɛn do, ofitsi ber a Frances fii mu yi. Nkrataa sin ɔha ɔha nye nkrataa a wɔkyerɛwee fi wiadze afã nyina a, wɔdze rekyerɛ hɔn enyigye wɔ no ho, na wɔdze ma hɛn ebusua no hyɛ dzen no. Yenyaa nhyerɛn a wɔahyehyɛ no fɛfɛɛfɛw du du. Yɛda ase so wɔ ntoboa a wotuae wɔ ne dzin mu, too Asɔr no ne Wiadze Mfɛndzanan Asɛmpakã Fotow mu no. Megyina hɔn a ɔadan hɛn egya no anan mu, kyerɛ hɛn ndaase a ofi hɛn akoma no bun mu.

Dza ɔma me awerɛkyekye wɔ no nkɔree mu awerɛhow ber yi, nye me dasegye a ɔwɔ Jesus Christ N’asɛmpa no ho, na nyimdzee a mowɔ dɛ Frances da ho tse ase. Minyim dɛ hɛn mpaapaamu yi yɛ mber tsiabaa ara. Onyia a okita tumdzi dɛ ɔkyekyer wɔ asaase do, na wɔkyekyer no ɔsor no, na ɔsɔɔw hɛn ano wɔ Nyame Ne fie mu. Minyim dɛ yɛbɔbɔ mu bio a, hɛn mu nnkɛtsetsew bio. Nyimdzee yi na ɔgye me abamba.

Enuanom na nkyerɛmbaa, yebotum akã dɛ obiara nntsenaa ase a, oennhu amandze anaa oenndzi awerɛhow, anaa wɔ adasa abɔkɔsɛm mu no, ber biara nnyi hɔ a, woennya ne kyɛfa wɔ basabasayɛ nye yaw mu.

Sɛ abrabɔ akwantu man yayaayaw a, asɛmbisa a yɛbebisa a ɔyɛ hɛn nsɔhwɛ nye dɛ, “Dɛn ntsi na ɔtoo emi? Mber binom no, yenntum nnhu hɛn amandze n’ewiei, ewia biara mpue mmbɛhyɛ anafua sum no do. Yɛtse nkõgu, dɛ enyidado a ayɛ gyan, nye abagura etwa hɛn ho ehyia. Yɛnye Bible mu ntotɔserɛ kã dɛ “Aso edur bi nnyi Gilead? Yɛtse dɛ woegyaa hɛn ankonam, hɛn akoma ebubu. Ɔma yedua enyi kyew a onnhu ekyir dze hwɛ hɛn ankorankor mbusu a wɔato hɛn no. Yennya abotar a yɛdze bɔtweɔn hɛn nsɛnhia ho nyiano, a hɛn werɛ fir dɛ yehia ɔsor su pa a, ɔyɛ abotar.

Nkõdzen a ɔto hɛn no sɔ hɛn mbɔdzembɔ hwɛ dɛ yebotum etsim ekodu ewiei a. Fapem asɛmbisa a hɛn nyina wɔdɛ yeyi ano no nye: ana mebɛpa ahwe famu, anaa mobowie yie? Binom a wonntum nndzi hɔn haw do konyim no, pa hwe famu. Ibowie yie no hia dɛ etsim kodu abrabɔ n’ewiei ankasa.

Ber a yɛdwendwen dza obotum atoto hɛn no, yebotum yɛnye tsetseber do Job akã dɛ, “Wɔwoo nyimpa ma fona.” Nna Job yɛ ɔbarimba a “odzi mu na ɔtsen” na obi a “osuro Nyankopɔn, na okyir bɔn.” Tsenenee wɔ abrabɔ mu, ɔhonyanyi wɔ n’edwumayɛ mu, mpo no, Job hyiaa nsɔhwɛ a nkyɛ obotum wɔasɛɛ obiara. N’egyapadze nyina bɔɔ no, n’anyɛnkofo sii no atwetwe, n’amandzehu no tsetsee no, n’ebusua a wofii mu no hyɛɛ no awerɛhow, nkyii wɔsee no dɛ “dom Nyame, na wu.” Ogyinaa tsiaa nsɔhwɛ yinom, na ofi n’enyimnyam kra no bun mu no, ɔpaa mu kãa dɛ:

“Hwɛ, me dasefo wɔ sor.”

“Minyim dɛ mo pomfo tse ase.”

Job siei gyedzi no. Ana hɛn so, sɛ yehyia dɛm haw yinom a, yebegyina a?

Ber biara a yɛtse dɛ ɔbra n’ekutukubɔ no ayɛ hɛn adzesoa no, yɛnkaa dɛ binom afa dɛm kwan noara do, ma woetsim, na nkyii woedzi do konyim.

Asɔr yi mberano mãhyɛ yi, nkorɔfo a wodzii aper, naaso woegyinaa pintsinn na wɔhyɛɛ dzen hɔn sũahu horow hyɛ n’abakɔsɛm mu mã. Siantsir no? Jesus Christ N’asɛmpa no ayɛ hɔn abrabɔ no kotowdo-bo. Iyi nye dza ɔbɔboa hɛn ma yetsim wɔ biribiara a ɔbɛba hɛn akwan mu no. Yebehyia ɔhaw a ɔyɛ dzen, mbom yebotum asɔw ne nyina, na yehyia no enyim na enyim, akokodur mu, na nkyii, yedzi do konyim.

Fi yaw mpa do, fi sundze a nyinsuwa afow do, ɔsor awerɛhyɛmu nsɛm na anohoba a ɔsom bo no, pegya hɛn kɔ ɔsorsor dɛ: “Meremmpa wo, morommpow wo so.” Awerɛkyekyɛsɛm yi, wonntwa no bo.

Ber a metu kwan, akɔ ekyir na matra akɔ wiadze nyina mu, ɔnam me frɛ no ho asodzii ntsi, mebohu ndzɛmba pii—dɛ awerɛhow na ɔhaw atahye beebiara. Munnkotum esusu tsirpae na yaw a mehu, ber a masera hɔn a woruhu amandze, wɔyaryar, awargu ato hɔn, wɔnye ɔba dzesɛɛfo redzi aper, anaa wɔrehaw wɔ bɔn no nsunsuando ho. Nsɛm yinom no botum akɔ do, osiandɛ nsɛnhia beberee na obotum ato hɛn. Mfatoho kor ne yi bɛyɛ dzen, na ber biara a modwen ɔhaw ho no, m’adwendwen dan kɔ Onuabanyin Brems do, me mbabun ber mu Sunday Skuul akyerɛkyerɛfo no mu kor. Nna ɔyɛ Asɔrba nokwafo, nyimpa a ɔwɔ ɔdɔ mapã. Ɔno na ne yer, Sadie, nyaa mba baawɔtwe, a hɔn mu dodowara mfe nye hɛn ebusua dze yɛ etsipɛn.

Menye Frances waree ekyir no, na yetuii fi ward hɔ no, nna yehu Onuabanyin na Akyerɛbaa Brems na hɔn ebusua mu mba no wɔ, ayeforase, eyiase, nye ward afahyɛ ber.

Afe 1968 mu no Onuabanyin Brems ne yer, Sadie, fii mu. Mfe twaa mu no, ne mba baawɔtwe no hɔn mu beenu so fii mu.

Da kor bi bɛyɛ mfe 13 a ɔabɛsen kɔ yi, Onuabanyin Brems ne nanaba basia abakan no frɛɛ me wɔ tɛlɛfoon do. Ɔkyerɛkyerɛɛ mu dɛ ne nanabanyin edzi ne mfe 105 awoda. Ɔkãa dɛ, “Ɔtse ayar-hwɛbea kakraba bi, na mbom ɔnye n’ebusua ne nyina hyia mu Kwesida biara a, ɔma asɛmpa mu adzesua.” Ɔsɔɔw do dɛ, “Kwesida yi a ɔabɛsen yi, Grandpa bɔɔ no dawur kyerɛɛ hɛn dɛ, ‘M’adɔfo, murubowu dapɛn yi. Meserɛ, hom mfrɛ Tommy Monson. Obohu dza ɔbɛyɛ.’”

Adzekyee n’ewimbir noara mekɛseraa Onuabanyin Brems. Nna muhun no akyɛr kakra. Nna munnkotum akasa akyerɛ no, osiandɛ ɔnntse asɛm. Munnkotum akyerɛw amandzɛɛ ama no ma ɔakenkan, osiandɛ onnhu adze. Ebusua no kãa kyerɛ me dɛ, sɛ wɔnye no ridzi nkitaho a, wɔsuo ne nsatseaba enyimfa mu, na nkyii wɔdze kyerɛw nyimpa a ɔabɛsera no ne dzin wɔ ne nsa bankum nsayamu. Amandzɛɛbɔ biara no wɔfa dɛm kwan noara do. Mosuoo ne nsatseaba mu na midzii kwankyerɛ no do na mosopɛree me dzin a ɔdze nyim me no T-O-M-M-Y M-O-N-S-O-N. Onuabanyin Brems n’enyigyee na osuoo me nsa mu dze guu n’etsifi. Metsee ase dɛ nna ɔpɛ asɔfodzi nhyira. Ɔhɛnkãnyi a me nye no kɔɔr ayar-hwɛbea no kãa mo ho ma yɛdze hɛn nsa guu Onuabanyin Brems ne tsir do, na yɛmaa nhyira no a ɔrehwehwɛ no. Ekyir no, nyinsuwa kyii fi n’enyiwa no a onnhu adze no mu no. Ɔdze enyisɔ suoo me nsa mu. Wɔanntse nhyira no a yɛdze maa no mpo, nna Sunsum no ayɛ dur, na megye dzi dɛ onyaa nkenyan dɛ yɛama no nhyira no a ohia no. Banyin a noho yɛ enyikã yi nntum nnhu adze bio. Onntum nntse asɛm. Anafua o, anapa o, danba bi mu wɔ ayar-hwɛbea hɔ na ɔhyɛ. Naaso n’enyimtsewee na nsɛm a ɔkãa no ma mo ho dwuruuw me. Ɔkãa dɛ, “Medaase.” “Mo Sor Egya nye me edzi no yie.”

Dapɛn no muara, tse dɛ ma Onuabanyin kãa no, otwaa mu kɔree. Ɔanndwendwen, dabiarada, wɔ dza ɔtɔ sin ho; mbom daa, n’enyi sɔɔ ne nhyira dodow no.

Hɛn Ɔsor Egya, a Ɔma hɛn dodow a ɔma enyigye no, nyim so dɛ yenya adzesũa na yenyin, na yenya ahoɔdzen, ber a yehyia nsɔhwɛ horow a otwar dɛ yɛfa mu no, na yedzi do konyim no. Yenyim dɛ mber binom bɛba a yɛbɛtse awerɛhow a obubu akoma no, mber bi a yebedzi yaw, nye ber a wɔbɔsɔ hɛn ahwɛ ara yie. Naaso, nkõdzen yinom ma hɛn kwan ma yɛsesã tu mpon, ma yɛtoto hɛn abrabɔ yie, wɔ kwan a Ɔsor Egya kyerɛkyerɛ hɛn no, na yɛbɛyɛ abɔdze soronko—yɛkyɛn mbrɛ yɛtse no, yenya ntseasee mbordo kyɛn ma yɛwɔ no, tsema mbordo kyɛn mbrɛ yɛtse no, nye dasegye a ɔyɛ dzen kyɛn ma nna yɛwɔ no.

Hɛn botae wɔdɛ ɔyɛ iyi—nyew, yɛbɔkɔdo na yeetsim, na mbom so yɛbɛtsew hɛn ho wɔ sunsum mu, ber a yɛkekã dua ewia petee mber nye sum mber mu no. Sɛ nkyɛ ɔnnyɛ ɔhaw a yebedzi do konyim na nsɛnhia a yɛbɔhwehwɛ ho mbuae a, nkyɛ mbrɛ yɛbɛyɛ ara nyi, a yennya mpontu kɛse anaa koraa mpo yɛmmbɛn hɛn botae a, ɔyɛ onnyiewiei nkwa no. Ɔdwontofo bi kyerɛɛw dɛm adwen yi ara wɔ nsɛmfua yinom mu:

Ndua apapa no, mmfa ahotɔ nnyin,

Mframa reyɛ dzen no, na ndua no reyɛ dzen.

Kwan da no sor no, na ɔyɛ tsentsen.

Ehum dodow no, ma no ahoɔdzen kɛse.

Ewia na nwin robɔ, nsu na esukwankyɛaba,

Ndua na nyimpa mu no, ndua pa na suban pa nyin.

Owura no nko na onyim hɛn nsɔhwɛ, hɛn yaw, na hɛn amandze hu no bun no. Ɔno nko na ɔma hɛn asomdwee a onnyiewie wɔ abrɛbrɛsɛ ber mu. Ɔno nko na Ɔdze N’awerɛkyekyer nsɛm yi kã hɛn kra a origyam no:

“Hom nyina hom mbra mo hɔ, hom a hom reyɛ edwuma berɛ na wɔasoa hom dza ɔyɛ dur, na mebɛma hom ahomgye.

“Hom mfa mo kɔndua no nto hom do, na hom nsũa me, osiandɛ modwe na mebrɛ moho adze wɔ akoma mu; na hom benya ahomgye ama hom akra.

“Na mo kɔndua yɛ mberɛw, na m’adzesoa yɛ mberɛw, na m’adzesoa yɛ har.”

Sɛ ɔyɛ mber pa anaa mbusu mber o, Ɔnye hɛn wɔ hɔ. Ɔabɔ anohoba dɛ iyi nnkɛsesã da.

M’enuanom na nkyerɛmbaa, yesi hɛn ho pi ama hɛn Ɔsor Egya, a hɛn abrabɔ mu nkukuhwease no rennsesã no. Onnhia mma hɛn dɛ yɛbɔsɔw ɔhaw ana yɛakaa No, nna ɔnnsɛ dɛ wɔhyɛ hɛn ma yenya ahobrɛase ana yenya gyedzi na awerɛhyɛmu wɔ No mu.

Yɛmper mbɛn hɛn Ɔsor Egya aber nyina. Yɛbɛyɛ dɛm no, otwar dɛ yɛbɔ mpaa ma No, na yetsie No dabiara. Nokwar, yehia No aber nyina, ewiaber anaa nsutɔree ber mpo. N’anohoba no nyɛ hɛn nkaadze aber nyina: “Meremmpa wo, morommpow wo so”

Medze me kra mu ahoɔdzen nyina gye dase dɛ, Nyame tse ase na Ɔdɔ hɛn, dɛ Ne Dɔ Ba a Owoo no Kortonoo no tsenaa ase na owui maa hɛn, na dɛ Jesus Christ asɛmpa no nye dɛm kan no a ɔhyerɛn hɛn abrabɔ no sum mu no. Ɔnyɛ hɔ dɛm aber biara, mobɔ ho mpaa wɔ, Jesus Christ Ne dzin krɔnkrɔn no mu, amen.

Nsɛnsin

  1. Jeremiah 8:22.

  2. Job 5:7.

  3. Job 1:1.

  4. Job 2:9.

  5. Job 16:19.

  6. Job 19:25.

  7. Joshua 1:5.

  8. Douglas Malloch, “Good Timber,” wɔ Sterling W. Sill, Making the Most of Yourself (1971), 23.

  9. Matthew 11:28–30.

  10. Joshua 1:5.