2010
Kisakis Sarawi en Kaping Kalahngan
November 2010


Iren Mahsen en Presidensi Keieu, Nopempe 2010

Kisakis Sarawi en Kaping Kalahngan

Mohngiong kalahngan … kin kohdo sang ni kasalehda kaping kalahngan ong Samatail Nanleng pwehki Sapwellime kapai kan oh ong irail akan mpatail pwehki mehkoaros me re kin wadohng nan atail mour kan.

Met wia tiepene kaselel ehu. Ni ansou me I idihdda ong President en Mwomwohdiso, I nda, “Pwukoa ehute me i pahn ale ong pein ngehi. I pahn wia sounkaweid ong Tabernacle Choir.” I uhdahn pohliki nei pwihn en koul wet!

Ahi nohnohu ndahiengie ehu pako, “Tommy, I inenen pohliki mehkoaros me ke wiahier. Ahpw miehte mehkot me I men ndahieng uhk. Ke konehng sohte uhdi en kasukuhlki piano.”

Eri ngehi kohla ni pianohu oh kesengki ehu koul ong ih: “Iet kitail mweselehr, [Iet kitail mweselehr] kohla ni kamadipw en ipwidi.”1 Ngehi eri mitik pohn moangeo, oh ih pwoaleiehdi.

I kin medewe ih. I kin medewe ahi pahpao. I kin medewe koaruhsiehn irail Kaun Lapalap Akan me kaweid ie, oh mehteikan, iangahki liohdi ko me I kin pwarek—meh weliakan limeno (85)—ni ei kin wahda emen malek ong uhmwo, ekei pak ekis kisin mwohni ong nan arail pwekid kan.

I pwarek emen ehu nihpwongo ekis pwand. Likopen pwong, oh I kohla ni imwen wasahn apwalih me mah, oh aramas me kin kasamwoh aramas nda, “I koapwoaroapwoarki me e meir, ahpw e ndahieng ie ien nsenohki panginda, pwehki e nda, ‘I ese me e pahn kohdo.’”

I koledi peho; e ekerkinie edei. E duduwar. E kihieng pehie ni kilin eweo oh nda, “I ese me ke pahn kohdo.” Ia duwen ei sohte kak en kohdo?

Koul oh keseng kaselel kin sair ie duwe met.

Riei ohl oh lih kempoak kan, kitail rongehr padahk kamarain kan en mehlel, en koapwoaroapwoar, oh en limpoak. Kitail kasohpailahngehr atail madamadau Ih me ketin tomwkihla dipatail kan, me ketin padahkihiengkitailehr duwen atail pahn mour, duwen atail pahn kapakap, oh me ketin kasalehda sang ni pein Sapwellime mwekid kan, kapai kan en papah—iei atail Kaun oh Sounkomour, Sises Krais.

Nan pwuhken Luk, irelaud 17, kitail wadek duwen Ih:

“Ni Sises eh ketiket kohdalahng Serusalem, e ketin weid nanpwungen Sameria oh Kalili.

“Oh ni eh ketilong nan kisin kahnimw kis e ahpw tuhwong ohl tokutok ehk. Re ahpw uh dohlahsang ekis:

“Oh likwerlahng, patohwan, Maing, Sises, at Mwohnsapw, komw ketin kupwurei kiht.

“Sises ketin mahsanihirailda, e ahpw mahsanih, Kumwail kohwei rehn samworo ko oh ale keseu rehrail. A nindokon ar patopato kohla, re ahpw mwakelekella.

“Emen irail, ni eh kilangada duwen eh mwakelekellahro, e ahpw pwurodo rehn Sises, ngihl laudida, kapikapinga Koht,

“E ahpw poaridiong mwohn aluweluwe kan, pil kapikapinga Sises. Eri, mehn Sameria men ohlo.

“Sises eri mahsanih, Kaidehk me ehk me mwakelekellahro? A ia me duwemeno?

“Dahme mehn liki menette me pwurodo pwe en kasapahlkalahngan ong Koht.

“Sises eri mahsanihong ohlo, Eri, uhda, oh kohkohwei, pwe omw pwosonen me kakehlaiukadahr.”2

Sang ni poadoandoarla sarawi irail akan me toktok pitisang mehla me wawai oh apwal oh alehdi mour kapw. Kaping kalahngan me kohda sang emen me warohng en alehdi kupwur peren en Mwohnsapwo; soukalahngan me sansal sang meh duwemeno, Sapwellime kupwur pahtou.

Riei ohl akan oh lih akan, kitail kin tamataman en kalahnganki kapai kan me kitail kin alehdi? Kaping kalahngan ni mehlel kaidehnte kin seweseikitail kasawiada atail kapai kan, ahpw e pil kin ritingada wenihmw kan en nanleng oh seweseikitail en kehn Sapwellimen Koht limpoak.

Kompoakapahi President Gordon B. Hinckley mahsanih, “Ni ansou me kumwail pahn aluhwei ni kaping kalahngan, kumwail sohte kin aluhwei ni pohnmwahso oh mwomwehda oh medewe pein kumwail, kumwail kin aluhwei ni ngehn en kalahngan me pahieng kumwail oh me pahn kapaiada amwail mour kan.”3

Nan pwuhk en Madiu nan Pwuhk Sarawi, kitail kilang pil ehu kasansalepen kaping kalahngan, ahpw met ni duwen kasalada ehu sang Sounkomouro. Ni Eh ketin seiseiloak nan sapwtehno erein rahn siluh, tohtohsang aramas 4,000 idawehn oh ieiang Ih seiseiloak. E poakeirailla, pwehki arail mwein sohte mwenge erein rahn siluho. Ahpw, Sapwellime tohnpadahk ko ahpw patohwanohng, “Se pahn patohwan sang ia kisin sak nan sapwtehn wet me pahn itar ong pokon wet?” Duwen tohto kitail, wahnpoaron ko kilangete dahme sohte.

“Sises eri keinemwe rehrail mahsanih, Lopwon en pilawa depe mie rehmwail? A [tohnpadahk ko] patohwanohng, Me isuh, oh pil kisin mwomw kei.

“Sises eri mahsanihong pokono en mwohndiong nanpwel.

“Ih eri ketin ale lopwon isuhwo oh kisin mwomw ko, oh loulouki, e ahpw ketin pilitikipeseng oh ketikihong sapwellime tohnpadahk ko, tohnpadahk ko ahpw uhd nehkohng pokono.”

Tehk me Sounkomouro ketin kaping kalahnganki dahme re ahniki—oh manaman kapwuriamwei ehu wiawi mwuri: “Irail koaros eri kepin konot oh medla. Tohnpadahk ko ahpw deukada luhwen konoto oh kadirehla kopwou isuh.”4

Kitail koaros lelohngehr nan irair kan ni ansou me kitail kin nsenohki dahme sohte ah kaidehnatail kapai kan. Sounpadahk ndand en Greece me kahdaniki Epictetus nda, “Ih ohl eripit men me sohte kin pahtouki soahng kan me eh sohte ahniki, ahpw kin pereniki dahme e ahniki.”5

Kaping kalahngan iei tepin padahk sarawi ehu. Kauno mahsanihier nan kaudiahl ehu me kohieng Soukohp Joseph Smith:

Komw pahn kalahnganohng omwi Kaun Koht nan mehkoaros. …

Oh nan sohte me aramas kin kaengiengiada Koht, de ong sohte me sapwellime engieng kin kohda, likin irail akan me sohte kin kasalehda lipwen limme nan mehkoaros.”6

Nan Pwuken Mormon kitail padahngki en “momourki kaping kalahngan rahn koaros, pwe kalahngan tohto oh kapai tohto me [Koht] ketikihieng komwi.”7

Mendahte irair kan me kitail mih loale, soahng tohto me emenemen kitail ahniki me kitail pahn kalahnganiki ma kitail pahn uhdi oh medewe duwen atail kapai kan.

Met iei ansou kaselel en wie momour pohn sampah. Mendahte eh tohto me sohte pwung nan sampah rahnwet, mie soahng tohto me pwung oh mwahu. Mie pwopwoud me kin pweida, pahpa nohno kan me poakohng neirail serihkan oh kin tohnmetei pwehki irail, kompoakapah kan me nsenohkin kitail oh seweseikitail, oh sounpadahk kan me kin padahk. Atail mour kan kin kapaida ni soangsoangen wiepe kan me kitail sohte kak wadekada.

Kitail kak pwokada pein kitail oh iangahki mehteikan ansou me kitail pahn sohte douluhl ahngada lamalam en soukoapwoaroapwoar oh kaiahnehda nan atail mohngiong kan lamalam en kaping kalahngan. Ma soukalahngan pahn iang wadawadohng nan dihp toutou, eri, kaping kalahngan pahn alehda dewe nanpwungen ire kesempwal keieu ileile kan. Mie me nda me “kaping kalahngan iei kaidehnte ehu mwohmw kesempwal keieu ileile, ahpw iei nohnohn mehteikan koaros.”8

Ia duwen atail kak kaiahnehda nan atail mohngiong kan lamalam en kaping kalahngan? President Joseph F. Smith, keweneu en President en Mwomwohdiso, kihda ehu pasapeng. E mahsanih: “Aramas me kin kaping kalahngan kin kilang soahng tohto nan sampah me e pahn kaping kalahnganki, oh ong ih me mwahu kin wadawad ong me suwed. Limpoak kin powehdi luwak, oh marain kin pwakiala rotorot sang nan eh mour.” E doula: “Pohnmwahso kin kawehla atail pepehm en kaping kalahngan oh kin weliankihdi mehwo. Ia uwen atail kin ahpwete peren ni atail kin patehng aramas me kalahngan oh limpoak, oh ia uwen atail konehng kaiahnehda, sang ni mour me audaudki kapakap, lamalam en kaping kalahngan ong Koht oh aramas!”9

President Smith mahmahsanih me mour me audaudki kapakap iei kih ong ahniki kaping kalahngan.

Ahniki dipwisou kin wiahda kitail en peren oh kalahngan? Mwein erein ansou kis. Ahpw, soahng pwukan me kin elehieng peren oh kaping kalahngan loal oh werei iei soahng kan me mwohni sohte kak pwainda: atail peneinei kan, rongamwahuo, kompoakapah kan, atail roson mwahu, atail koahiek kan, limpoak me kitail kin alehdihsang irail akan me kapil kitail. Ahpw ihte suwed ih, mepwukat iei ekei soahng kan me kitail kin mweidehng pein kitail en mwamwahlikihla.

Sounnting men sang England Aldous Huxley ntingih, “Pali laud en aramas ahniki koahiek kerenieng poatoapoat en mwamwahlikihla soahng kan.”10

Kitail kin kalapw mwamwahlikihla aramas kan me keieu warohng atail kaping kalahngan. Kitail dehr awih lao e nohn pwandala en kasalehda kaping kalahngan wo. Ni eh koasoakoasoaia irail akan me e poakohng me salongasang ih, ohl emen kihda duwen ah koluhla ni wiepe wet: “I taman rahn kaperen ko, oh pak tohto I kin mentehnohn kak lokaiahlong nan salengen me melahr duwen kaping kalahngan me doke irail nan mour, oh me i sohte kasalehieng irail ni pwung.”11

Mehlahn irail akan me kitail kin poakohng kin kalapw wahdo iren koluhla kan ong nan atail mohngiong kan. Kitail katikala soangen pepehm pwukat ni uwen me kitail kak sang ni kin kalapw kasalehda atail limpoak oh kaping kalahngan ong irail. Kitail sohte ese ansou me e pahn pwandalahr.

Eri, mohngiong me kaping kalahngan kin kohdo sang ni kaskasalehda kaping kalahngan ong Samatail Nanleng pwehki Sapwellime kapai kan oh ong irail akan me kapil kitail pwehki mehkoaros me re kin wahdohng atail mour kan. Met anahne kitail en tehtehk mwahu—lao kitail esehier mehlel oh kaiahnehdahr lamalam en kaping kalahngan. Kitail kin kalapw pehm kalahngan oh koasoanehdi en kihda atail kalahngan ahpw kin manokehla en wia met de kin kediropwlahte oh sohte wia. Mie me nda me “ahniki pepehm en kaping kalahnganki mehkot ahpw sohte kaselehda duwehte atail pahn kidimada kisakis ehu ahpw sohte kihla.”12

Ni ansou me kitail kin lelohng nan kapwal de nsensuwed nan atail mour, e kin kalapw apwalehng kitail en tehk atail kapai kan. Ahpw, ma kitail pahn tehk mwahu oh rapahki, kitail pahn kak kehn oh kasawiada ia uwen me kohieng kitail.

I men ehukihieng kumwail duwen peneinei ehu me iang kasawiada arail kapai kan nan eilepen arail mih nan kahpwal laud. Met iei soai pwoat me I wadekehr sounpar tohto samwalahro oh I kolokol pwehki ire kan me e kasalehda. E ntingda sang Gordon Green oh e pwarada nan ehu makasihn en America sounpar limeisek samwalahro.

Gordon koasoaia duwen eh tikida nan mwetuwel ehu nan wein Canada, wasa me ih oh riehko kin anahne mwadangasang sukuhl pwurala nihmwarailo ni seri teikan ahr kin mwadong oh kohla pampap. Ahpw, arail pahpao, ahniki koahiek en sewese serihko wehwehki me arail kin doadoahk pahn mie katepe. Met kin udahn mehlel mwurinte ansoun dolung wahnsahpw akan ni ansou me re kawahuih Thanksgiving de ansoun kalahngan, pwe ni rahno arail pahpao kin kihieng irail ehu kisakis laud. E kin wadek soahng koaros me re ahniki.

Ni menseng en rahn en Thanksgiving, ohlo kin kahrehla serihko nan sohkohu me audaudki diromw kan en apel, dihn kan en beets kan, karod kan nan pihk, oh lapalahn koaskoasok en pedehde iangahki peas, kohn, string beans, jelly kan, strawberry kan, oh soahng en mwenge teikan me re wiahda pwehn nahk me aude arail sohkohu. E kin kihieng serihko ren wadekada soahng koaros ni keneinei. Irail eri kin kohieila nan imwen mahn akan oh kapatahda uwen ton depe en kenen mahn akan dihpw oh ia uwen tohtohn kiam akan en wahn pilawa mih nan wasahn nahk wahn pilawa. Irail kin wadekada uwen tohtohn kou kan, pwihk kan, malek kan, teki kan, oh tehk kan. Arail pahpao nda me e men tehkada ia irarail, ahpw irail ese me dahme e uhdahn mwahuki iei irail en ese ni rahn en kamadipwo ia uwen Koht eh ketin kapaiirailda mehlel oh kupwurpereniki koaruhsiehn arail awa kan en doadoahk. Ni arail kin imwikihla mwohndi ong kamadipw me arail nohnohu kaunopadahro, kapai kan iei mehkot me re kehn.

Ahpw, Gordon pil kasalehda me Thanksgiving me e tamanda me e keieun kalahnganki iei sounpar me e mwomwen me sohte me re konehng kalahnganiki.

Pahro tepida mwahu: mie luhwen kenen mahn dihpw, diren mehn poad, mie pwihk wahn lidep pahmen, oh arail pahpao nekinekid ekis mwohni pwe en kak ehu rahn pwainda ehu hay loader—misihn kaselel ehu me soumwet kan kin ouramaniki nainiki me kin kihpene oh pirepene kenen mahn akan dihpw. Pil iei pahrohte me lioal leledohng arail kisin kousapwo—ahpw kaidehn ong irail pwe irail sohte kak pwain.

Ehu pwohngo, ni ansou me ahn Gordon nohnohu wie lopwolopw, ah pahpao aluhla reh oh uhd iris likouko oh ndahieng ah pwoudo en kommoal oh wia ah deiado. E nda, “Ansou me ke kin lopwolopw kin wereisang ahmw kin meir. Ke sou leme kitail konehng uhdahte pwaindo lioalo?” Mendahte liho eh perenikihda met, pilen mese kerkihdi eh medewe duwen hay loader me sohte pahn pweipweidao.

Eri selin lioalo kohda pohn arail ahlo nan pahro. Mendahte eh sohte wia mehkot kapwatapwat, re alehda ehu misihn en lopwolopw me kin pein wie lopwolopw rahn ehu pwon oh pil dengki kan me lingamwahu me mwotousang ni denso kan. Sohla lamp me re anahne audehki karsihn, sohla wihk me re anahne lopuk, sohla kilahs en lamp me re anahne kamwakele. Lamp ko wisikdahla nan pwelengen ihmwo ni sohte koasoaiepe.

Leledohn lioal nihmwarailo iei kerenieng keimwseklahn mehkot mwahu me wiawihong irail nan pahro. Ni ansou me weren poad kan ahpwtehn pahn pwerdahsang nan pwehlo, kotou kan tepida mwer. Ni ansou me pilen kotou kan pwuredi, sohtehte tuhke pwoat luhwehdi wasahkis. Irail pwurehng poad, ahpw kotou pil katupwehdieng nan pwehlo tuhke kan. Wahn arail pedehde kan matala nan pwelimatako. Irail netikihla kou kei oh pwihk kan koaros oh ekei mahn tohrohr me irail uhdahno pahn kolokolete, ni pweinarail ahr pweisuwed pwehki koaruhsiehn pil wia soahngohte. Ihte me re dolung nan pahro iei turnip kei me sohte me kin nohn men kang me sohte mehla nan kotou kan.

Eri ansoun Thanksgiving pwurehng leledo. Arail nohnohu ndaieng irail, “Mwein kitail konehng pohnsehse oh dehr wia nan pahr wet. Sohtehte emen tehk luhwe.”

Ni menseng en Thanksgiving, ahn Gordon pahpao pwerkihsang rapit en nanwel men oh pekihda ah pwoudo en kukiada. Ni eh sohte nohn pereniki e tapiada doadoahko, ni eh nda me e pahn pwand en kukiada mahn kekeluwako. Ni eh kedekedeo lella pohn tehpelo iangahki turnip ko, serihko sohte men kang. Ahn Gordon nohnohu sengiseng, eri ah pahpao wia mehkot me ehu soahng. E kohdahla nan wasahn nekineko nan pwelengen ihmwo, ale ehu lamp ko, kapwurehla pohn tehpelo, oh isikada. E ndahieng serihko en kakunla dengki lioal ko. Ni ansou me lampohte me wie okohk, irail sohte kak kamehlele uwen eh kin rotorot nan ihmwo mahs. Re pwuriamweiki arail kak en kilangki mehkot ni eh sohte dengki marain me mie pwehki lioal.

Mwongeo kapaida, oh koaruhsiehn mwonge. Ni ansou me irail nekier mwonge, irail koaros mwohndi nennenla. Gordon, ntingihdi:

“Nan ling rotorot karakarahk en lamp meringo se tepida pwurehng kilikilang mwahu. …

“Mwonge kaselel ehu mwo. Nemen rapit en welo duwehte nemen teki oh turnip ko iei me keieu nam iou me se taman me se kangehr. …

“… Imw[ato] … , mendahte eh tohto me e anahne, mwomwen kepwehpwe [ong] kiht.”13

Maing riei ohl akan oh lih akan, en kasalehda kaping kalahngan iei tiahk mwahu oh waun, en mwekidki kaping kalahngan sapan oh lapalap, ahpw en momourki kaping kalahngan nan mohngiongitail ansou koaros iei en sair nanleng.

Ni ei pahn keimwsek ni menseng wet, e wia ahi kapakap en kapatahieng mehkoaros me kitail kaping kalahnganki, kitail en kin ansou koaros kasale atail kaping kalahnganiki atail Kaun oh Sounkomour, Sises Krais. Sapwellime rongamwahu kaselel kin kihieng kitail pasapengpen peidek keieu lap kan en mour: Iawasa me kitail kohsang ie? Ia kahrepen atail mihmi me? Ia wasa me ngenitail kan kin kohla ie ni ansou me kitail kin mehla? Rongamwahuo kin wahdohng irail akan me kin momour nan rotorot marain en mehlel sarawi.

E ketin padahkihieng kitail duwen atail pahn kapakap. E ketin padahkihieng kitail duwen atail pahn mour. E ketin padahkihieng kitail duwen atail pahn mehla. Sapwellime mour iei sohso en limpoak. Me soumwahu E ketin kamwahuiala; me apwal E ketin sewesehda; me dipan E ketin komourala.

Ahpw ni imwin ah mour, E uh kelehpw. Ekei Wahnpoaron ko peikasal; emen pangala Ih. Sounpei en Rom ko doakoahdi pengepengeo. Pwihn en aramas lingeringer kihsang Sapwellime mour. Ahpw me mihmihete ngihl sang kumwukumw en Kolkoda me iei Sapwellime lepin mahsen kempoake: “Semei komw ketin mahkohng irail; pwe re sehse dahme re wiewia.14

Ihs ohl menet me ese duwen nsensuwed oh patou?15 “Ihs ohl menet me Nanmwarki en kilohri,”16 Kaun en kaun kan? Ih iei atail Mwohnsapw. Ih iei atail Sounkomour. Ih iei Iehros en Koht. Ih me wia Sounkepikipik en Atail Komour. E ketin poahngok, “Idawehniehdo.”17 E kin ketin kaweidki, “Kohwei oh wiahda duwehte.”18 E kin ketin peki, “Kapwaiada ahi kosonned akan.”19

Kitail patohwan idawehn Ih. Kitail patohwan alasang Sapwellime karasaras. Kitail patohwan peikiong Sapwellime mahsen kan. Ni atail pahn wia met, kitail pahn patohwanohng Ih kisakis sarawi en kaping kalahngan.

Ahi kapakap mehlel, oh sang mohngiongi iei me kitail nan pein atail mour kan pahn kak kasalehda ire kesempwal kaselel en kaping kalahngan. En audehla ngenitail kan, met kohkohlahte. Ni mwahr sarawi en Sises Krais, atail Sounkomour, ahmen.

Iren Sawas Akan

  1. John Thompson, “Birthday Party,” Teaching Little Fingers to Play (1936), 8.

  2. Luk 17:11–19.

  3. Teachings of Gordon B. Hinckley (1997), 250.

  4. Tehk Madiu 15:32–38; lipw tohrohr kapatapatehng.

  5. The Discourses of Epictetus; with the Encheiridion and Fragments, trans. George Long (1888), 429.

  6. Doctrine and Covenants 59:7, 21.

  7. Alma 34:38.

  8. Cicero, in A New Dictionary of Quotations on Historical Principles, sel. H. L. Mencken (1942), 491.

  9. Joseph F. Smith, Gospel Doctrine, 5th ed. (1939), 263.

  10. Aldous Huxley, Themes and Variations (1954), 66.

  11. William H. Davies, The Autobiography of a Super-Tramp (1908), 4.

  12. William Arthur Ward, in Allen Klein, comp., Change Your Life! (2010), 15.

  13. Alahldihsang H. Gordon Green, “The Thanksgiving I Don’t Forget,” Reader’s Digest, Nopempe 1956, 69–71.

  14. Luk 23:34.

  15. Aiseia 53:3.

  16. Melkahka Kan 24:8.

  17. Madiu 4:19.

  18. Luk 10:37.

  19. Sohn 14:15.