Olga Kovářová—Siekisolovakia

I le 1980, sa aoga ai Olga Kovářová e luasefulu tausaga i aoaoga faamalositino i se iunivesite i Brno, Siekisolovakia. I se tasi o ana vasega, sa ia aoao ai e uiga i le yoga ma ona aogā i le mafaufau ma le tino. I lona fiafia, sa manao ai o ia e aoao atili.

I se tasi aso, sa faamatala atu ai e se tamaitiiti o le vasega ia te ia e uiga i se faiaoga yoga i le lotoifale, o Otakar Vojksvka. Sa malie Olga e o ma ia e feiloai i ai.

O Otakar o se toeaina tino laitiiti, ma sa ataata o ia a o ia tatalaina le faitotoa. Sa vave ona lagona e Olga se sootaga ma ia. I le taimi o le asiasiga, sa ia fesili atu ai ia te ia ma lana uo pe o la fiafia.

“Ma te le iloa,” sa la tali faamaoni atu ai.

Sa ta‘u atu e Otakar ia i la’ua e uiga i tofotofoga sa feagai ma ia i le olaga. I le vaitau o le 1940, sa ia faatautaia ai se falegaosi oloa faamanuiaina. Ae ina ua uma ona maua e se malo na uunaia e le Soviet Union le pule i Siekisolovakia, sa ave e le setete le falegaosi oloa ma auina atu Otakar i se falepuipui, ma tuua ai lona faletua o Terezie Vojkuvková, e tausia na o ia le la fanau e toalua mo se taimi. Ua maliu Terezie, ma ua nonofo nei Otakar ma lona atalii o Gád, ma lona aiga.

A o faalogologo Olga i le tala a Otakar, sa ofo o ia. O le toatele o tagata sa ia iloaina i lona atunuu sa le fiafia ma faatauemu. Sa ia mafaufau pe na faapefea ona fiafia Otakar i le uma ona oo i le tele o mea faigata.

E lei umi ae toe asiasi atu Olga ia Otakar. O le taimi lea sa i ai foi Gád iina. “O lea,” na ia fai mai ai, “e te fiafia i le yoga?”

“Ou te le iloa se mea e uiga i le yoga,” o le tala lea a Olga, “ae ou te fia aoao aua e foliga mai ua outou fiafia uma lava. Ou te manatu ai ona o le yoga.”

Sa amata ona latou talanoaina le faaleagaga ma le faamoemoega o le olaga. “Na auina mai i tatou e le Atua i le lalolagi e lūlū le olioli, ola, ma le alofa i agaga,” na fai atu ai Otakar ia te ia.

A o ola a‘e Olga i se sosaiete e lē talitonu i le Atua, e le’i mafaufauina lava e Olga le Atua po o le faamoemoega o le olaga. Ae peita‘i, o ona tuaa o ni Porotesano, ma o lea ua ia iloa ai e tele ni ana fesili e uiga i lotu. E le pei o ana polofesa ma tamaiti aoga, o e na faavaivaia le fiafia i tapuaiga, ae sa manatu mamafa Otakar i ana fesili ma tuuina atu ana tusi e uiga i le mataupu.

A o su‘esu’e Olga, sa ia moomoo ina ia maua se isi faamoemoega o le olaga. Sa faaauau pea ona feiloai o ia ma Otakar, ma sa faatupulaia lona fiafia a o ia aoaoina o ia e uiga i ona talitonuga. Sa ia talanoa atili e uiga i lona faatuatua Fkerisiano ma lona tuuto atu i le Atua. Ma o le tele o mea na aoaoina e Olga, o le tele foi lena o lona moomoo mo se nuu faaleagaga.

I se tasi aso, sa fautuaina ai o ia e Otakar e faitau se tusi a Elder John A. Widtsoe e uiga i Le Ekalesia a Iesu Keriso o le Au Paia o Aso e Gata Ai. Ina ua uma lana faitauga, sa ia ta‘u atu ia Otakar sa matu’ai fiafia o ia i le Au Paia. “E mafai ona e tuuina mai ia te au le tuatusi o se Mamona Siekisolovakia?” sa ia fesili ai.

“E lē manaomia se tuatusi,” o le tala lea a Otakar. “O loo e i ai i le aiga o se tasi o i latou.”

Sa papatisoina Otakar a o lei leva ona oo i le Taua Lona Lua a le Lalolagi ma o se tasi o uluai tagata o le Ekalesia i Siekisolovakia. I le 1950, ina ua faamalosia e le malo o Siekisolovakia ia faifeautalai uma o le Au Paia o Aso e Gata Ai mai fafo e tuua le atunuu, sa faaauau pea ona faatinoina e ia ma le tusa o le 245 tagata o le Ekalesia lo latou faatuatuaga, tapuai faatasi i fale patino i Prague, Plzeň, ma Brno.

A o aoao atili ia Olga, sa ia nonoina mai se Tusi a Mamona mai ia Otakar. Ina ua ia faitauina upu a Liae, “Ua i ai tagata, ina ia latou maua le olioli,” sa ia lagonaina e pei ua ia mauaina se upumoni na leiloa. Na foliga mai na lolovaia sela uma o lona tino i le alofa ma le malamalama. Sa ia iloa, e aunoa ma se masalosalo, o loo soifua le Tama Faalelagi ma Iesu Keriso. Sa ia lagonaina lo La’ua alolofa mo ia ma tagata uma i soo se mea.

O le taimi muamua lea i lona olaga, na tootuli ai o ia i le tatalo ma sasaa atu lona agaga faafetai i le Atua. Ma i le taeao, sa alu o ia i le fale mautotogi o Otakar ma fesili atu, “E i ai se auala e mafai ona amata ai lo‘u olaga e pei o se tagata fou?”

“Ioe, o loo i ai,” o lana tala lea. Sa ia tatalaina lana Tusi Paia ma faaali atu ia te ia aoaoga a Iesu e uiga i le papatisoga.

“O le a le uiga o le ulufale atu i le malo o le Atua?” sa ia fesili ai.

“Ina ia avea ma soo o Keriso,” o lana tala lea. Ona ia faamatala atu lea e manaomia ona papatisoina o ia ma tausia poloaiga a le Atua. Sa ia ta‘u atu ia te ia nisi o lesona e manaomia ona ia maua muamua ma valaaulia o ia e asiasi i lona fale i le Aso Sa na sosoo ai mo se faatasiga a le Au Paia. Sa talia ma le fiafia e Olga.

Sa latou feiloai i se potu i le fogafale pito i luga o le fale mautotogi o Otakar. Sa i ai ni nai sofa na ofoina atu ai nofoa mo le vaega toalaiti, ma sa toso i lalo pupuni ina ia taofia ai tuaoi o e sa popole i mea tau lotu mai le vaavaai atu i totonu. I le tilotilo solo, sa faateia ai Olga i le iloaina o tagata e toafitu o le ekalesia e tupulaga ma ona matua ma matua matutua.

“Pe mo na o tagata matutua ea lenei Ekalesia?” sa ia tomanatu ai. “O le a la’u mea o fai iinei?”

Mulimuli ane, ia Iulai 1982, na malaga ai Olga Kovářová ma se vaega toaitiiti o le Au Paia i se taavale i se vaituloto e latalata i Brno, Siekisolovakia, mo lona papatisoga.

Talu mai lana uluai sauniga faamanatuga i le fale o Otakar Vojksvka, ua tuputupu ae Olga ma faamemelo i le faatuatua o le Au Paia matutua o Czechoslov Sa ia lagona le siitiaina i a latou talanoaga i le taimi o le Aoga Sa ma fiafia e faasoa atu ona lava manatu.

I masina na muamua atu i lona papatisoga, na maua ai e Olga lesona faafaifeautalai mai ia Jaromír Holcman, o se tasi o le au peresitene o le Paranesi a Brno. O nai lesona muamua sa faigata ma sa le lelei ona o upu faalelotu sa matuai ese lava ia te ia. O le ata o le faaolataga sa foliga mai o se tala faafagogo, ma sa tauivi Olga ma fesili sa ia te ia e uiga i le Tama Faalelagi.

Sa popole foi o ia i faafitauli o le a oo mai pe a uma le papatisoga. Na amata ona tuputupu ae le Ekalesia i Europa Tutotonu ma Sasae ina ua mavae le 1975, ina ua tofia e Henry Burkhardt ma ona fesoasoani i le au peresitene o le Misiona a Dresden se alii e igoa ia Jiří Šnederfler e pulefaamalumalu i le Au Paia i Siekisolovakia. Ae sa itiiti lava se lauiloa o le Ekalesia ma sa itiiti foi se malamalamaaga i le atunuu. E ui lava ina sa fai atu lona mafaufau ia te ia e faagalo le talalelei a Keriso, ae sa ta‘u atu e lona loto ia te ia o le upumoni lea.

Sa anapogi Olga i le aso atoa o lona papatisoga. Ina ua oo mai le taimi, sa tietie atu o ia i le vaituloto faatasi ma Otakar ma Gád Vojksvka ma Jaromír ma lona faletua o Maria. Sa faapotopoto le vaega i tafatafa o le vai ma faia se tatalo. Ae latou te lei faaauauina le sauniga, sa faateia i latou i le leo o nisi o faifaiva o loo savavali i le auvai. Sa faalatalata atili atu nei alii ma nonofo latalata i le nofoaga o le a papatiso ai Olga.

“E tifato le faatausiusiuga o le vai i le tele o nofoaga iinei,” o le tala lea a Otakar. “Ua na o le pau lea o le nofoaga ua tatou iloa e faifai malie ma saogalemu le alu ifo i totonu o le vai.”

Ma le leai o se isi filifiliga, sa faatalitali ai loa Olga ma ana uo. Na mavae atu le sefulu minute, ona sosoo ai lea ma le luasefulu. Ae e le‘i i ai lava ni faailoga o le o ese atu o faifaiva.

Sa faalagolago atu Olga i lona ulu i se pogati laau. “Atonu e le lava lo‘u saunia,” sa ia mafaufau ai, “pe ua le lava le malosi o la’u molimau, pe ou te lei salamo atoatoa foi.”

Sa toeitiiti lava tootuli o ia i le tatalo ae uu mai e Iaroma lona lima ma toe savali atu o ia i isi Au Paia.

“Ou te manatu e tatau ona tatou toe tatalo ina ia mafai ai ona papatiso Olga i le asō,” o lana tala lea.

Sa tootuli faatasi le vaega a o augani atu Jaromír i le Atua mo Olga. Sa mafai ona ia faalogoina le ootia i lona leo. Ina ua uma le tatalo, sa mavae ni nai minute ona faafuasei lea ona tutu i luga le au faifaiva ma o ese.

Sa malū ma filemu le vai a o taitai atu e Iaroma ia Olga i le lima ma faia le tatalo o le papatisoga. Ina ua ia faalogo i lona igoa, sa lagona e Olga ua faaumaina se mataupu o lona olaga. O le a suia mea uma i le taimi nei ona ua ia filifili e mulimuli ia Keriso ma Lana talalelei toefuataiina. Sa matuā olioli lava o ia, ma sa ia iloaina o lona papatisoga sa faamaumauina i le lagi.

E le‘i umi ae toe fo’i le vaega to‘aitiiti i Brno i le taavale a Jaromír. A o latou tietie, sa latou faalogologo i se kaseti o le Aufaipese a le Tapeneko. Sa lagona e Olga e pei o loo ia faalogo i agelu, ma sa maofa o ia ina ua ta‘u atu e Jaromír ia te ia o tagata pepese o tagata uma o le Ekalesia. Sa ia mafaufau pe faapei le olaga mo le Au Paia o e sa nonofo i se atunuu sa i ai le saolotoga faalelotu ma se perofeta soifua.

Ina ua taunuu i Brno, sa faapotopoto le Au Paia i le fale o Jaromír. Sa tuu e Jaromír, Otakar, ma isi o loo umia le perisitua o latou lima i luga o le ulu o Olga. A o latou faamauina o ia o se tagata o le Ekalesia, sa ia lagonaina le ufitia o ia e le Agaga Paia. I lena taimi, sa ia iloa ai o ia o se afafine o le Atua.

I le faamanuiaga, na tautino mai ai e Jaromír e ala mai ia Olga, o le a toatele tagata talavou o le a auai i le Ekalesia ma aoaoina i le talalelei i se auala e mafai ona latou malamalama ai. Na faateia o ia i upu. Sa foliga mai e le mafai, mo le taimi nei, ona ia faasoa atu faaaliali le talalelei.

Ina ua uma lona papatisoga, sa naunau Olga Kovářová e faasoa atu lona fiafia i lona aiga ma uo. Ae ona sa le‘i iloa e le malo i Siekisolovakia le Ekalesia, sa ia iloa ai o le a faatapulaaina ona avanoa. E lē gata i lea, sa ola a‘e lana tupulaga i se sosaiete e lē talitonu i le Atua ma e itiiti lava se mea na latou iloa e uiga i lotu. Afai e taumafai o ia e ta‘u atu i tagata e uiga i le Ekalesia, atonu latou te le malamalama i le mea o loo ia fai atu ai.

A o ia mafaufau ma tatalo e uiga i le auala e faasoa atu ai ona talitonuga, sa ia talanoa atu ia Otakar Vojksvka e uiga i lona faafitauli. “E mafai ona avea oe ma se faiaoga yoga,” o lana tala lea. E lei faasaina e le malo ia aoaoga o le yoga, ma sa vaai Otakar i ai o se auala lelei e feiloai ai i tagata fou ma faia le galuega a le Atua.

I le taimi muamua, sa manatu Olga sa ese lava lana fautuaga. Ae a o ia mafaufau atili i ai, sa ia iloaina sa i ai se mea sa ona mafaufauina.

O le aso na sosoo ai, na lesitala ai Olga mo le aoaoga faamasani mo le avea ma se faiaoga yoga. E le‘i leva ona uma lana kosi, ae amata ona ia faia‘oga i se faletaalo i Uherské Hradiště, o lona nuu i le ogatotonu o Czechoslovakia. Sa faate’ia o ia i le lauiloa o kosi. Sa eseese le toatele o vasega mai le 60 i le 120 tagata aoga. Sa lesitala tagata o vaitausaga uma mo ana lesona, ma naunau e aoao atili e uiga i le soifua maloloina faaletino ma le mafaufau.

I vasega taitasi, sa aoao atu ai e Olga ia gaoioiga yoga sosoo ai ma se lesona faigofie e faavae i mataupu faavae moni. Sa ia faaaogāina gagana e lē faalelotu, e faaaogā ai upusii faagaeetia mai tusisolo ma faifilosofia i Europa i sasa‘e e lagolago ai mea sa ia a’oa‘oina atu.

E ala i lana aoaoga, na iloa ai e Olga le tele o le fiaaai o ana tagata aoga mo ni savali e sili atu ona lelei i o latou olaga. O nisi tagata sa foliga mai sa auai i ana vasega mo na o lesona.

E lei umi, ae la faailoa atu ma Otakar nisi o a laua tagata aoga i le Ekalesia, ma o nisi o i latou na filifili e papatiso.

Sa matua taliaina lelei vasega o lea na faatuina ai e Olga ma Otakar ni tolauapiga yoga mo a laua tagata aoga na manana’o ai. E 50 tagata na faaaluina ni malologa mo le vaiaso atoa i le taimi o le taumafanafana e faamanuiaina ai mai aoaoga a Olga ma Otakar.

Sa moomoo Olga i ona matua, o Zdenĕk ma Danuška, ina ia lagonaina le fiafia lava lea e tasi na maua e ana tagata aoga i le tolauapiga, ma sa ia tatalo soo mo i laua. Ae o tapuaiga sa le o se vaega taua o olaga o ona matua i aso taitasi, ma sa leai se paranesi i lo latou taulaga. E tatau ona faia ma le faaeteete e Olga le talanoaga.

I le iloaina o loo tauivi lona tina ma le ulu tiga, na fai atu ai Olga i se tasi aso, “Tina, ou te fia aoao atu ia te oe le auala e malolo ai ma faamalosia ai nisi o maso i lou ua. Atonu e fesoasoani ia te oe.”

“E te iloa ou te faatuatuaina pea oe,” o le tali lea a lona tina.

Sa faataitai e Olga ni nai gaoioiga faigofie ma fautuaina lona tina e faaauau pea ona faia na o ia. I ni nai masina, na mou ese atu ai le tiga o le ulu. Sa fiafia uma o ia ma le tamā o Olga i le yoga ma auai i se tasi o tolauapiga yoga. I totonu o ni nai aso, na faatofuina atoatoa ai lona tama i le tolauapiga ma o le fiafia sili atu lea ua ia vaaia ia te ia. Sa taliaina foi e lona tina ia faiga masani ma manatu sa faasoaina atu i lesona. E lei umi ae amata foi ona faasoa atu e Olga ona talitonuga ia i laua.

Sa vave ona fiafia ona matua i le Tusi a Mamona ma ona aoaoga. Sa la’ua mauaina foi ni molimau ia Iosefa Samita o se perofeta a le Atua. E lei umi, ae filifili uma lona tina ma lona tama e auai i le Ekalesia.

Sa papatisoina i la’ua i le vaituloto lava lea e tasi na maua ai e Olga le sauniga. Ina ua mavae lena, sa toe foi atu Olga ma ona matua i le fale ma nonofo faataamilo i le laulau o le umukuka, ma uulima ma fetagisi ma le olioli. “O lenei mea e manaomia ona patipatia,” o le tala lea a lona tina.

Sa la’ua faia le meaai mama e sili ona fiafia i ai Olga ma faasoa atu a latou molimau i le tasi ma le isi. I ona foliga ataata, na fai mai ai lona tama, “E tutupu amataga tetele i totonu o puipui laiti!”

I le afiafi o le aso 18 o Novema, 1989, sa faatalitali ai Olga Kovářová i se nofoaga o pasi i Brno, Czechoslovakia, ina ua ia mātauina le tele o taavale leoleo o loo faataamilo i se fale tifaga lata ane. “Atonu o mu,” sa ia mafaufau ai.

E lei umi ae oo mai le pasi. Sa oso Olga i luga o le pasi ma vaaia vave ai se tuaoi talavou e masani ona tietie faatasi ma ia. Sa foliga fiafia o ia.

“O le a sou manatu?” o lana fesili lea.

“O le a le uiga o lau tala?” Sa fai atu ai Olga.

Sa tuutuu ifo i lalo e lana uo lona leo. “Ia, e uiga i le fouvalega”

“I fea?

“I Siekisolovakia, i Prague—iinei!”

Sa ata Olga. “O le a se isi tala malie e te manao e fai ia te au?” sa ia fesili ai.

“Na e vaai i na taavale leoleo uma i le fale faafiafia?” o le tala lea a lana uo. “Sa amata e tagata faatino ata se solo tetee, ma ua salalau atu.”

Sa le talitonu lava Olga. Mo le silia i le tausaga, o le tele o solo tetee filemu a tagata lautele ma isi na lagolagoina na faaosofia ai suiga faapolokiki i Polani, Hanikeri, le Ripapelika Temokarasi o Siamani, ma isi atunuu na faia faatasi ma le Soviet Union. I Perelini, i ni nai aso na muamua atu, na amata ai e tagata mai itu uma e lua o le aai ona faaleagaina le pa sima tele lea na vaeluaina ai i latou mo le toeitiiti tolusefulu tausaga.

Ae peitai, i Siekisolovakia, e lei faia e le malo ni faatagaga i aioiga a ona tagatanuu mo se saolotoga sili atu.

Sa moomoo Olga e tapuai saoloto, ma sa anapopogi ma tatalo o ia ma ona uso a tagata o le Au Paia mo lenei faamanuiaga. O le taimi lea, sa galulue ai Elder Russell M. Nelson ma le malo o Siekisolovakia ina ia faailoa le aloaiaina o le Ekalesia i le atunuu.

Sa faia e Olga le mea sili na te mafaia e faatino ai lona faatuatua. O le mea e lelei ai, sa faaauau pea ona faatumulia o ia e le talalelei i le olioli. I le 1987, sa latou malaga atu ai ma ona matua i le Ripapelika Temokarasi o Siamani ina ia maua faaeega paia ma faamauina faatasi o se aiga i le Malumalu o Freiberg. O le aafiaga na faamalosia ai o ia. “O se faavae matagofie tele lenei,” sa ia mafaufau ai, “e pei o loo e pai atu i se taualuga, ma o le taualuga ua avea ma se faavae fou.”

O lenei, i le lua tausaga talu ona mavae lena aafiaga, na toe foi mai ai Olga i lona fale mautotogi ma ki le televise ma le leitio, ma faalogologo mo talafou. Sa leai se mea na ia faalogo i ai. Pe e mafai ona suia moni mea uma?

O le taeao na sosoo ai, na taunuu ai Olga i le nofoaga autu o le autalavou lea sa ia faigaluega ai ma maua ai ana uo o faanatinati atu i luga ma lalo o le ala savali. O le toatele o ana uo faigaluega sa foliga faanoanoa. “O loo tupu se mea matuia i Prague,” o le tala lea a le pule o Olga ia te ia. “E i ai la’u fonotaga mo faalavelave faafuasei i le taimi lava lenei.”

E le’i umi ae taunuu mai isi tagata faigaluega ma le tala o le fouvalega. “E moni,” o le mafaufau lea a Olga.

I ni nai aso, na faasilasila mai ai e faailoga i faamalama o faleoloa se solo tetee lautele e faasaga i le malo. Sa faatasi Olga ma le faitau afe o tagata o e na savavali atu i le lotoa autu o le aai, na tatavale lona fatu a o ia molimauina le talafaasolopito o loo siomia ai o ia. Sa mafaufau o ia i faigata uma na mafatia ai ona matua ma matua matutua. Sa ia lagonaina le Agaga o le Atua i le lotogatasi ma le alofa o tagata na siomia ai o ia.

Ina ua mavae ni aso o tetee, na faamavae le malo mai lana pulega, ma amata ai ona faatulaga se malo fou. Na suia le siosiomaga i le atunuu. Sa talanoa saoloto tagata i magaala. Sa latou foliga ataata ma fesoasoani le tasi i le isi. I le lotu, sa faamoemoe le Au Paia i le lumanai ma fiafia e feiloai faalauaitele mo le taimi muamua i le tele o tausaga.

I se tasi aso, i le taimi lea, na asiasi atu ai Olga ia Otakar Vojkuvka i lona fale. Sa ia maua atu o ia o tagi. Sa matuā fiafia o ia ona o le a mafai e talavou e pei o ia ona ola ma tapuai saoloto.

Sa ia ta’u atu ia te ia sa faatalitali o ia i lona olaga atoa ina ia tupu lenei mea.