Manuel Navarro—Peru

I le amataga o le 1986, sa avea ai Manuele Navarro e sefuluono tausaga ma ositaulaga i le Paranesi a San Carlos i Nazca, o se tamai aai i Peru i Saute. O le Paranesi a San Carlos sa manatu i ai o se “iunite faavae” o le Ekalesia, o se igoa na fatuina i le faaiuga o le vaitau o le 1970 mo paranesi sa fou i le Ekalesia ma e toaitiiti foi tagata o le Ekalesia. I nisi o nei iunite, e aofia ai le Paranesi a San Carlos, sa fono faatasi ai le autalavou ma tagata matutua i vasega tuufaatasi ma korama i Aso Sa.

Sa fiafia Manuele e feiloai ma e umia le Perisitua Mekisateko i le itula lona tolu o le lotu. Sa i ai pe tusa ma le luasefulu talavou o loo umia le Perisitua Arona i le paranesi, ae e itiiti ifo ma le afa o i latou sa auai e le aunoa. O le feiloai ai ma toeaina i le paranesi na maua ai e Manuele se avanoa e aoao ai e uiga i tiute o le Perisitua Arona ma le Perisitua Mekisateko.

Ua lua tausaga talu ona avea Manuele ma se tagata o le Ekalesia. Sa papatisoina o ia faatasi ma ona matua ma lona tuafafine laitiiti. O le taimi nei ua avea lona tama ma se peresitene o le paranesi, ma o lona tautino i le Faaola na faamalosia ai le tautino a Manuele. “Afai o loo i ai Tama i lenei mea,” na ia fai ifo ai ia te ia lava, “ona o lenei mea e lelei.”

E oo mai i le taimi nei, o le 1986 sa avea ma se tausaga taua mo le Ekalesia i Amerika i Saute. Ia Ianuari, na faapaiaina ai malumalu i Lima, Peru, ma i Buenos Aires, Atenitina—o malumalu lona tolu ma le fa i le konetineta. O le maota o le Alii i Lima sa le gata ina tautua ai ia Manuele ma le 119,000 o le Au Paia o Aso e Gata Ai i Peru ae faapea foi le silia ma le 100,000 le Au Paia sa nonofo i Kolomupia, Ekuatoa, Polivia, ma Venesuela. I le taimi lava na uma ai le faapaiaga, na maua ai e tagata Peru e lua selau ma le lua selau tagata Polivia o latou faaeega paia.

E lei umi ae amata e Manuele lona tausaga lona lua o le seminare, o se polokalama ua silia ma le sefulu tausaga talu ona faalauteleina e le Ekalesia i le lalolagi atoa. Talu ai nei, sa ofoina atu ai e le paranesi a Manuele ni vasega seminare i le afiafi. Ae i le 1986, sa faatinoina ai e le taitai faamaopoopo o le risone mo le Polokalama o Aoga a le Ekalesia i Peru le seminare i aso taitasi i le taeao po mo le tele o uarota ma paranesi e 298 o le atunuu. Na faamaonia e tagata o le Ekalesia i Peru le suiga. Sa latou mananao ia faia vasega seminare e latalata i fale o tamaiti aoga ma o latou faiaoga volenitia i le lotoifale.

O vasega muamua o le seminare na auai ai Manuele sa faia i lona fale, ae na iu lava ina latou siitia atu i le falelotu totogi o le paranesi. O aso taitasi o le vaiaso, e savali ai Manuele pe tusa ma le lua maila e auai i le vasega i le ono o le taeao. I le taimi muamua, sa le faigofie le alapo, ae sa oo ina fiafia o ia e o i le seminare faatasi ma isi talavou. Faatasi ai ma le faamalosiauga a lona faiaoga, sa ia atiina ae ai le mausa o le tatalo i le taimi lava e ala ai i le taeao, e tusa lava pe manaomia ai le alapo.

I le seminare, na maua ai e Manuele se seti o kata o “mau tauloto”. O loo lolomiina i luga o nei kata ni fuaitau taua faaletusi paia ia sa faamoemoe e aoaoina e tamaiti aoga seminare i le lalolagi atoa. Talu ai sa suesueina e le vasega a Manuele le Tusi a Mamona i lena tausaga, o le fuaiupu muamua lava o mau tauloto na ia aoaoina o le 1 Nifae 3:7: “O le a ou alu ma fai mea ua poloaiina e le Alii.”

Sa aoao atu e se tasi faiaoga seminare, o Ana Granda, ia Manuele ma ana uo i le vasega e uiga i lo latou taua ma le taunuuga e faavavau o ni fanau a le Atua. I le faalogologo ai i lana aoaoga, sa lagona ai e Manuele e taua o ia i se tasi. Sa ia maua se molimau e faapea, e popole moni lava le Atua i Ana fanau.

Sa ia vaaia foi le auala na puipuia ai o ia mai le tele o faafitauli na oo i ai isi talavou o lana tupulaga, ona o le tausia o poloaiga. E ui lava sa taalo soka o ia ma ana uo e le o ni Au Paia o Aso e Gata Ai, ae sa ia iloaina o ana uo mamae o le autalavou i le lotu. I Aso Lulu, latou te auai i “po faafaifeautalai,” lea latou te taaalo ai i taaloga ma fegalegaleai ai ma faifeautalai o loo auauna atu i le eria.

Sa su‘esu’e faatasi Manuele ma ana uō, lagolagoina o ia, ma fesoasoani iā te ia e tumau ai i le ala sa‘o. Pe a la o ma lona tausoga i pati i po o Aso Toonai, e lei ofoina atu lava e a laua uo i fafo atu o le Ekalesia se ava malosi ia i laua. Sa latou iloaina o i la’ua o ni Au Paia o Aso e Gata Ai ma faaaloalo i o la’ua talitonuga.

I le lua tausaga mulimuli ane, ia Aperila, na sau ai Manuel Navarro i lona tamā ma se tala faanoanoa. Mo nai masina ua mavae atu, sa i ai o ia i Lima, Peru, ma aoga malosi ina ia ulufale atu i se iunivesite lauiloa i le aai. Ae e ui lava i ana taumafaiga sili, ae sa le mafai ona taliaina o ia i le aoga. Afai e manao e toe taumafai ia talia o ia, e manaomia ona ia suesue mo le isi ono masina.

“Manuele,” o le tala lea a lona tama, “e te manao e faaauau pea ona sauniuni mo le iunivesite, pe e te manao e saunia mo se misiona?”

Sa iloa e Manuele na talosagaina e le perofeta alii talavou uma e agavaa ma gafatia o le Ekalesia e auauna atu i se misiona. Ma o lona faamanuiaga faapeteriaka na talanoa mai ai e uiga i le galuega faafaifeautalai. Ae sa ia fuafua e alu i se misiona pe a uma ona lesitala i le iunivesite. Sa talitonu o ia o le a faigofie atu ia te ia ona toe foi i le iunivesite pe a uma le misiona pe afai e mafai ona ia taofia lona lesitalaga a o lei alu ese. O lea la ua ia le iloa po o le a le mea a fai. Sa fai atu lona tamā ia te ia e faaalu sina taimi e filifili ai.

O le taimi lava lea na faitau ai e Manuele le Tusi a Mamona ma tatalo. A o ia faia, sa ia lagonaina le Agaga o taialaina lana filifiliga. E oo ane i le aso na sosoo ai, ua saunia o ia i lana tali. Sa ia iloaina e tatau ona ia auauna atu i se misiona.

“Ua lelei,” o le tala lea a lona tama. “Se’i ma fesoasoani ia te oe.”

O se tasi o mea muamua na faia e Manuele o le sailia lea o se galuega. Sa ia manatu o le a faigaluega o ia i se faletupe lata ane, talu ai sa iloa e lona tamā nisi o tagata faigaluega iina. Ae nai lo lena, sa aveina atu o ia e lona tamā i le taulaga i le nofoaga na fausia ai le uluai falesa o le paranesi. Sa ia fesili atu i le supavaisa pe i ai se avanoa mo Manuele i le vaega o le au faufale. “E leai se faafitauli,” o le tala lea a le supavaisa. “O le a matou faafaigaluegaina o ia.”

Sa auai Manuele i le vaega faufale ia Iuni, ma o taimi uma lava e totogi ai o ia, sa faamanatu atu ai e le tagata faigaluega na tuuina atu ia te ia lana siaki e faaaoga mo lana misiona. Sa fesoasoani foi le tina o Manuele ia te ia e faataatia ese le tele o le siaki mo lana tupe o le misiona ma le sefuluai.

Sa taugata misiona, ma o le tauiviga o le tamaoaiga o Peru na faafaigata ai i le toatele o le Au Paia iina ona faatupe atoatoa a latou misiona. Mo le tele o tausaga, sa faalagolago uma faifeautalai faamisiona ia i latou lava, o latou aiga, o a latou faapotopotoga, ma e oo lava i le agalelei o tagata ese e faatupe a latou misiona. Ina ua uma ona uunaia e Peresitene Kimball ia alii talavou uma e agavaa e auauna atu, sa valaaulia e le Ekalesia ona tagata e saofaga i se tupe lautele mo faifeautalai mo i latou o e sa manaomia se fesoasoani tautupe.

O le taimi nei ua faamoemoeina tupe a le lotoifale e totogi ai le itiiti ifo ma le tasi vaetolu o tau o le misiona. Afai e le mafai e faifeautalai ona totogi le vaega o totoe, e mafai ona latou faaaogaina le tupe lautele. I Peru ma isi atunuu o Amerika i Saute, sa faatulaga ai foi e taitai o le Ekalesia se faiga lea e saunia ai e tagata o le ekalesia i le lotoifale se taumafataga se tasi i aso taitasi, e fesoasoani ai ia i latou e sefe a latou tupe. Sa faatulaga e Manuele e totogi e ia le afa o lana misiona ae totogi e ona matua le vaega na totoe.

Ina ua mavae le ono masina o faigaluega, na maua e Manuele lona valaauga faamisiona. Na fai atu lona tamā e mafai ona la tatalaina i le taimi lava lena pe faatali seia oo i le Aso Sa ma faitau i le sauniga faamanatuga. Sa le mafai e Manuele ona faatali mo lena taimi umi, ae sa faatali seia manava atu lona tina mai le galuega i lena afiafi.

Ina ua taunuu atu o ia i le fale, sa tatala e Manuele le teutusi, ma sa muamua ona mata i le saini a Peresitene Ezra Taft Benson. Ona amata lea ona ia faitauina le vaega o totoe o le valaauga, ma le tata o lona fatu i upu uma. Ina ua ia vaai o le a ia auauna atu i le Misiona a Peru Lima i Matu, sa matuai fiafia lava o ia.

O lona manao lava lea e auauna atu i se misiona i lona atunuu.

I le faaiuga o le aso i le aso 7 o Iuni, 1990, sa toe savavali atu ai Manuel Navarro ma lana soa faamisiona, o Guillermo Chuquimango, i lo la fale i Huaraz, Peru. Na amata e Manuel lana misiona ia Mati 1989 i le Nofoaga Autu mo le Aoaoina o Faifeautalai i Lima, o se tasi o NAF e sefulufa i le lalolagi atoa. Sa fiafia o ia e avea ma se faifeautalai—galue malosi, asiasi i itulagi eseese o le atunuu, ma aumai tagata ia Iesu Keriso.

Ae o lana eria o loo i ai nei e ono matautia i le pō. O se vaega tetee o le lotoifale e ta’ua o le Sendero Luminoso, po o le Shining Path, sa tau ma le malō o Perū mo le silia i le sefulu tausaga. Talu ai nei lava, na faateleina ai le malolosi o a latou osofaiga a o faateteleina le siitia o tau o oloa ma feteenaiga tau tamaoaiga i le atunuu i Amerika i Saute.

Na iloa e Manuel ma Guillermo, o se isi tagatanuu o Perū, ia tulaga lamatia na la feagai a o la tuua le fale i taeao taitasi. O vaega e pei o le Sendero Luminoso o nisi taimi e tulimataia ai le Au Paia o Aso e Gata Ai ona sa latou faafesootaia le Ekalesia ma aiaiga faavae a le Iunaite Setete i fafo. Ua silia nei ma le miliona tagata o le Ekalesia i atunuu e tautatala faaSipaniolo, ma pe tusa ma le 160,000 i Perū. I tausaga talu ai nei, na osofaia ai e tagata fouvale ia faifeautalai o le Au Paia o Aso e Gata Ai ma pomu falelotu i le salafa o Amerika Latina. Ia Me 1989, na fanaina ai ma fasiotia ai e tagata fouvale ni faifeautalai se toalua i Polivia. Talu mai lena taimi, ua na ona faatupulaia le malosi o tulaga faaupufai, ma ua faateleina osofaiga e faasaga i le Ekalesia.

O misiona e lima i Perū na tali atu i vesiga e ala i le faatulagaina o sa ma le faatapulaaina o le galuega faafaifeautalai i le ao. Ae o lenei afiafi, sa lagona ai e Manuel ma Guillermo le fiafia ma tautalatala. Faatoa uma lava ona la aoaoina se lesona o le talalelei ma e tusa ma le sefululima minute e toe foi ai i le fale.

A o la savavali ma talatalanoa, sa vaaia e Manuel ni alii talavou se toalua i se poloka pe a i luma atu o i laua. Sa la tuleia se taavale laitiiti, samasama ma foliga mai sa la manaomia se fesoasoani. Sa mafaufau Manuel e tuuina atu se fesoasoani, ae e lei umi ae faaola e nei alii le taavale ma o ese atu.

E lei leva mulimuli ane, ae latalata atu faifeautalai i se paka e latalata i lo latou fale. Sa paka le taavale samasama i luga o le auala pe tusa ma le lima futu le mamao mai le mea sa la savavali ai. Sa latalata ane se nofoaga o le militeli ma se vaega o fitafita.

“E foliga mai o se taavale pomu,” o le tala lea a Guillermo. Na vaaia e Manuel nisi o tagata o sosola ese, ma i lena taimi, na pa ai le taavale.

Na lavea Manuel i le pa, ma ato ai o ia i le ea a o felelei solo meanuti i ona autafa. Ina ua pau o ia i le eleele, sa fefe o ia. Sa ia mafaufau i lana soa. O fea o i ai o ia? Pe na tigaina o ia i le mamafa o le pomu?

O le taimi lava lena, na ia lagona ai le pikiina o ia e Guillermo mai le eleele. Sa foliga mai o le paka o se nofoaga o le taua a o fanaina e fitafita mai le vaega—o le taulaiga manino lea a le pomu—a latou fana i tua atu o toega o le taavale ua mumū. O le faalagolago atu i lana soa, na mafai ai e Manuel ona savali i le vaega na totoe o le auala i le fale.

Ina ua la taunuu, sa alu atu o ia i le faletaele ma tilotilo i le faata. Sa toto ona foliga, ae sa le mafai ona ia maua se manu’a i lona ulu. Sa na ona ia lagonaina lava le matapogia.

“Fai so’u faamanuiaga,” sa ia fai atu ai i lana soa. O Guillermo, o lē sa na o ni manuaga laiti na maua, sa tuu ona lima tetete i luga o le ulu o Manuel ma faamanuia o ia.

E lei leva mulimuli ane, ae oo mai leoleo i le fale. I le manatu ai o faifeautalai o alii talavou na fuafuaina le pomu, na pueina ai i laua e leoleo ma ave i laua i le ofisa o leoleo. O iina, na vaai ai se tasi o leoleo i le tulaga o Manuel ma fai mai, “O le a oti o ia. Tatou o e ave i le nofoaga autu o le soifua maloloina.”

I le nofoaga autu o le soifua maloloina o leoleo, na iloa ai e le taitai sili ia faifeautalai. Sa faatalanoaina talu ai nei o ia e Manuel mo le papatisoga. “E le o ni tagata faatupu faalavelave i laua,” na ia fai atu ai i isi leoleo. “O i laua o faifeuatalai.”

I lalo o le tausiga a le taitai sili, na fufulu ai e Manuel ona foliga ma iu ai ina maua se manu’a loloto i lalo ifo o lona mata taumatau. O le taimi lava na vaai ai le taitai sili i ai, sa ia faanatinati atu Manuel ma Guillermo i le falemai. “E le mafai ona ou faia se mea iinei,” na ia faamatala mai ai.

E lei umi ae matapogia Manuel ona o le toto ua alu. Sa vave ona ia manaomia le fafaga o le toto. Na o mai le Au Paia mai Huaraz i le falemai, ma le faamoemoe e foai atu le toto, ae e leai se tasi o i latou na i ai le ituaiga sa’o. Ona suesueina lea e fomai le toto o Guillermo ma iloa ai e fetaui lelei lava o ia.

Mo le taimi lona lua i lenā po, na faasaoina ai e Guillermo le ola o lana soa.

I le aso na sosoo ma le pomu i Huaraz, na siitia atu ai e fomai ia Manuel Navarro i se falemai i Lima. O iina na faafeiloaia ai o ia e lana peresitene o le misiona, o Enrique Ibarra, ma maua ai se faamanuiaga mai ia Elder Charles A. Didier, o se tasi o le au peresitene o le eria. I le faamanuiaga, na folafola atu ai e Elder Didier e le o toe mamao ona tuua lea e Manuel o le falemai ma toe foi atu i le misiona.

Ina ua uma ona taulimaina isi manu’a o Manuel, na taulai atu fomai i le toe faaleleia o ona foliga manu’a. Na tipi e fasiu’amea le ponaivi o lona alafau ma lavea ai le neura o le mata o lona mata taumatau, ma manaomia ai le aveesea o le mata. O ona matua, o e na o mai i Lima, na la faailoa atu le tala ia te ia. “Atalii,” o le tala lea a lona tina, “o le a latou faia se taotoga.”

Sa te’i Manuel. Sa le’i lagonaina e ia se tiga i lona mata ma, seia oo mai i le taimi nei, sa le iloa pe aisea na fusi ai. Sa faamafanafanaina o ia e lona tina. “Ua ma i ai iinei,” o lana tala lea. “Ua ma i ai faatasi ma oe.”

Faatasi ai ma le lagolago atoa tautupe mai le Ekalesia, na faia ai iā Manuel ni taotoga se tolu e aveese ai lona mata ma toe faaleleia ai lona soketi ua faaleagaina. O le a umi se taimi e toe malosi ai, ma sa manatu tagata o lona aiga lautele e tatau ona toe foi atu o ia i lona nuu i le taimi lava e te’a ai o ia mai le falemai. Ae sa musu Manuel e tuua le misiona. “O la’u konekarate ma le Alii e lua tausaga, ma e le’i uma,” sa ia fai atu ai i lona tamā.

A o faasolo malosi i le falemai, na asiasi atu ia Manuel ia Luis Palomino, o se uō mai lona nuu o loo aoga i Lima. E ui lava o ona manuaga na faigata ai ia te ia ona talanoa ma Luis, ae na amata ona faasoa atu e Manuel lesona faafaifeautalai. Sa faateia ma faagaeetia Luis i le faaiuga a Manuel e faamaea lana misiona.

“Ou te fia iloa po o le a le mea o uunaia ai oe,” o le tala lea a Luis ia te ia. “Aisea ua matuā telē ai lou faatuatua?”

I le ono vaiaso talu ona mavae le pomu, na tuua ai e Manuel le falemai ma amata ona galue i le ofisa o le misiona i Lima. Sa faamalumalu mai pea le taufaamata’u o le faiga faatupu faalavelave, ma sa fefe o ia i taimi uma lava na te vaai ai i se taavale e pei o le taavale na pa. I le pō, sa tauivi o ia e moe e aunoa ma ni fualaau.

O aso taitasi, e sui ai e se tasi o faifeautalai i le ofisa o le misiona ia fusi o Manuel. Sa le mafai e Manuel ona tilotilo i le faaata ma iloa ai lona mata o loo misi. Pe tusa ma le tolu vaiaso talu ona tuua le falemai, na ia maua ai se mata faapipii.

I se tasi aso, na sau ai Luis i le ofisa o le misiona e asiasi ia Manuel. “Ua ou fia papatiso,” na ia fai atu ai ia te ia. “O le a le mea e tatau ona ou faiai?” Sa le mamao le ofisa o le misiona mai le mea sa nofo ai Luis, o lea i nai vaiaso na sosoo ai, sa a’oa’oina ai e Manuel ma lana soa ia Luis vaega na totoe o lesona i se falesa lata ane. Sa fiafia lava Manuel e a’oa’o se uō, ma sa faamaeaina ma le naunautai e Luis sini uma sa ia faatuina faatasi ma faifeautalai.

I le aso 14 o Oketopa, 1990, na faia ai e Manuel le papatisoga o Luis. Sa faalavelave pea ia te ia lona manu’a, ae o le tulaga faigata na mafai ai ona ia papatisoina se uō mai lona nuu—o se mea na te lei faamoemoeina e fai i lana misiona. Ina ua sau Luis i fafo mai le vai, sa la feopoai, ma sa lagona e Manuel le malosi o le Agaga. Sa ia iloaina sa mafai foi ona lagonaina e Luis.

Ina ia faamanatuina lenei faatasiga, na avatu ai e Manuel se Tusi Paia iā Luis. “Pe a pogisa aso,” na tusia ai e Manuel i le faavaa i totonu, “tau lava o le manatua o le aso lenei, le aso na e toe fanau ai.”

Ina ua maea le misiona a Manuel Navarro ia Mati 1991, sa o mai ona matua i Lima e piki o ia. Talu ai e le’i nofo o ia i se siteki, o lea na faamalolo ai o ia e le peresitene o le misiona i le lotoifale mai le auaunaga. Ae e le’i saunia lava Manuel e toe foi i Nazca, lona nuu moni i Peru i saute. Sa ia folafola atu i se uo i lana eria mulimuli o le a sau o ia i lona papatisoga, o lea sa latou nonofo ai ma ona matua i le aai mo se isi vaiaso.

I se tasi taeao, na o atu ai Manuel ma lona tamā e faatau se falaoa mo le malūtaeao. Na iloa e lona tamā ua galo ia te ia ona aumai se tupe, o lea na ia toe liliu ai ma toe agai atu i totonu. “Faatali atu ii,” o lana tala lea.

Na faateia Manuel. I le mavae ai o le i ai o se soa faale-misiona mo se taimi umi, sa ese le lagona o le tuuatoatasi i le auala. Ina ua mavae sina taimi, sa filifili o ia e toafilemu. “Ua le o toe avea a’u ma se faifeautalai,” sa ia mafaufau ai.

E ui lava ina ua toe foi atu i Nazca, ae sa tauivi lava Manuel e fetuunai i le olaga pe a uma le misiona—aemaise lava i lona manu’a. Sa sili atu ona faigata le faatalofa ma le mata e tasi. Sa faaauau pea ona tuu lona lima i le nofoaga sese. Ona amata lea ona taaalo se uso i lana paranesi ma ia i le ping-pong, ma o le tuliloaina o le polo laitiiti, paepae ma le mata e tasi na fesoasoani ia te ia e atiina ae ai se vaaiga loloto atili.

Ia Aperila, na siitia atu ai Manuel i se aai e telē atu, o Ica, e amata ana aoaoga i le iunivesite i inisinia taavale. E itiiti ifo ma le selau maila le mamao mai Nazca, ma sa i ai ana uo ma aiga sa nonofo ai iina. Sa nofo o ia i le fale o le uso o lona tinā i se potu sa ia nofo ai mo ia lava. Sa popole lona tina ia te ia ma e toetoe lava o po uma e valaau atu ai ia te ia i le telefoni. “Atalii,” sa masani ona ia fai atu ai ia te ia, “manatua pea e tatalo.” Soo se taimi lava na te lagona ai le tigā, sa ia tatalo mo le malosi ma maua ai le sulufaiga i le Alii.

Ina ia uunaia le Au Paia talavou e le’i faaipoipo e feiloai ma fegalegaleai, sa ofoina atu e le Siteki a Ica ni vasega inisitituti ma sa i ai se vaega o tagata matutua nofofua sa faia gaoioiga ma faigalotu. Na maua e Manuel se aiga i nei gaoioiga ma i lana uarota fou i Ica. E ui e masani ona sioa atu tamaiti i le lotu i lona mata faapipi’i, ae sa taulimaina o ia e tagata matutua e pei o isi lava tagata o le ekalesia.

I se tasi aso, sa valaaulia ai Manuel e feiloai ma Alexander Nunez, le peresitene o le siteki i Ica. Sa masani Manuel ia Peresitene Nunez talu mai lona talavou i Nazca, ma sa asiasi atu Peresitene Nunez i lana vasega seminare o se taitai faamaopoopo mo le Polokalama o Aoga a le Ekalesia. Sa matuā faamemelo lava Manuel ia te ia.

I le taimi o le faatalanoaga, sa valaauina ai e Peresitene Nunez ia Manuel e auauna atu i le aufono a fautua maualuga a le siteki.

“Oka!” Na fai atu ai Manuel ia te ia lava. E masani lava, o le Au Paia o loo auauna atu i valaauga o siteki sa matutua atu ma sili atu lo latou poto masani nai lo ia. Ae sa faaalia e Peresitene Nunez lona talitonuga ia te ia.

I vaiaso na sosoo ai, na asiasi atu ai Manuel i ana uarota na tofia i ai. I le taimi muamua, sa ia popole ia te ia lava a o ia galulue faatasi ma taitai o le uarota. Ae sa ia aoao e taulai atu i le valaauga, ae le o ia lava. A o ia suesueina le tusitaulima a le Ekalesia ma lipoti atu i le siteki, sa le toe fefe o ia i le laitiiti tele mo lona tofiga. Sa ia iloaina sa fiafia o ia e faasoa atu lana molimau i le Au Paia i le siteki, auai i faigalotu, ma uunaia tagata talavou e auauna atu i misiona.

E le’i mou ese atu faafitauli na mafua ona o manu’aga o Manuel. O nisi taimi, pe a tuua na o ia, e lagona e ia le faanoanoa ma le gatete pe a mafaufau i le osofaiga na ia mafatia ai. Sa tumu tusitusiga paia i tala faavavega o tagata faamaoni na faamaloloina mai vaivaiga pe faasaoina mai tulaga lamatia. Ae sa latou faamatala mai foi tala o tagata e pei o Iopu ma Iosefa Samita, o e na mafatia i tigā ma le lē tonu e aunoa ma le laveaiina vave. E i ai taimi, pe a mafaufau o ia i ona manuaga, ona mafaufau lea o Manuel, “Aisea na tupu ai lenei mea ia te au?”

Ae na ia iloaina lava ua faamanuiaina o ia i le faasaoina mai le osofaiga. I masina na sosoo ma lona manu’a, na tulimataia ma fasiotia ai e tagata faatupu faalavelave tagata o le Ekalesia ma faifeautalai, ma faasalalauina ai le faanoanoa ma le fefe i le Au Paia i Peru. Ae na suia mea uma. Na amata ona osofaia e le malo o Peru faiga faatupu faalavelave, ma ua faaitiitia ai osofaiga. Ma i le Ekalesia, sa taliaina ai e le Au Paia i le lotoifale se taumafaiga e ta’ua o le “Faalagolago i le Alii,” lea na valaaulia ai i latou e anapopogi, tatalo, ma faatino le faatuatua ina ia laveaiina i latou mai sauaga i lo latou atunuu.

Na iloa e Manuel o ana meaaoga ma le auaunaga i le Ekalesia na fesoasoani ia te ia e taulima ai ona faigata. Sa ia faalagolago i le Alii ma mafaufau soo ia te Ia.